13. Микроклимат , оны қалыптастырушы факторлар. Микроклимат түрлері, адам организміне әсері

Микроклимат (грек. mіkros – кіші және климат) – жер бетінің шағын аймағына (мысалы, жотаның беткейі, көлдің жағасы, орман, т.б.) және оны қоршаған ауа қабатына ғана тән климаттық жағдай. Жер бетінің микромасштабтық айырмашылықтарына байланысты, мысалы, қалың орманды алқап климатынан сол орман ішіндегі жеке ашық алаңдар, бөлек шоқ тоғайлар Микроклиматын немесе үлкен қаланың қалыптасқан климатынан ірі кәсіпорын төңірегінің, не жасыл бақтың Микроклиматын ажыратуға болады. Жер бетінен жоғарылаған сайын Микроклимат ерекшеліктері сейіле береді. Микроклиматтың сақталуы ауа райына тығыз байланысты; тынық, ашық кезінде Микроклимат өте айқын байқалады, бұлыңғыр кезінде онша сезілмейді. Микроклиматтық жағдай жергілікті климат элементтерін бақылайтын метеорологиялық станциялардың деректері мен Микроклимат ерекшеліктерін салыстыру жолымен зерттеледі. Егістік жерді дұрыс таңдау, жерді мелиорациялау, өнеркәсіптік және жәй құрылыстар салу кезінде Микроклимат ерекшеліктерін ескеру қажет.

Микроклимат қалыптасатын жеріне байланысты, жабық бөлмелердегі( түрғын, қоғамдық, өндірістік, арнайы қондырғылардың, әскери техниканың, көліктің) және жеке аумақтардың (елді мекендердің, жердің, ықшам аудандардың және т.б) микроклиматы деп бөледі. Адамның жылу тепе теңдігіне әсер етуіне байланысты комфортты, дискомфортты – салқындататын және қыздыратын деп бөлінеді.

Комфортты микроклимат жылу реттейтін механизмдердің зорлануын тудырмайды. Жылу сезінуі жақсы және орталық жуйке жүйесінің жұмысы да оңтайлы, дене және ой жұмысына қабілеттілігі, сонымен қатар қолайсыз факторлардың әсеріне төзімділігі де жоғары болады.

Дискомфортты микроклимат, керісінше, жылу реттейтін үрдістердің зорлануымен, жүйке жуйесі мен анализаторлардың жұмыс көрсеткіштерінің нашарлауымен, әр түрлі мүшелер мен жүйелердің функционалдық жағдайының бұзылуымен , ағзаның қарсы тұру қабілетінің төмендеуңмен сипатталатын, сонымен қатар әр түрлі жұқпалы аурулардың пайда болуына себепші болады. Қыздыратын дискомфортты микроклимат жедел және созылмалы гипертермиялардың пайда болуына, ал салқындататын дискомфортты микроклимат жергілікті және жалпы гипертермияларға және олармен байланысты ауруларға және ағзаның функционалдық жағдайының бұзылуларына әкеледі.

Микроклиматтық жағдайлардың адам ағзасына қолайсыз әсерлерінің алдын алу үшін гигиеналық нормативтер мен талаптарға сай шаралап орындау қажет. Яғни жылыту, желдету, ауаны кондиционерлеу, бөлменің қызуын немесе салқындатуын төмендетуге мүмкіншілік беретін терезелердің дұрыс бағытталуы, ғимараттардың қабарғаларын қалыңдату, күннен қорғайтын құрылыстарды орнату, жалюзилерді, перделерді пайдалану және т.б.

14. Қоршаған орта факторларының адам организміне әсерін гигиеналық (донозологиялық) диагностикалау қағидалары. Бөлме температурасы жағдайын зерттеу әдістері.

Донозологиялық диагностика ол жаңадан пайда болған тексеру, адамның гигиеналық жағдайын, аурушаңдық пен денсаулықтықтың шекарасын, әр түрлі арнайы әдістер және адамның функционалдық жағдайын сипаттайтын құралдар арқылы тексеру.

Донозологиялық диагностиканың түбірі адамның физикалық және физиологиялық жағдайын, сапасын, психофизиологиялық жағдайын, интелектуалдық және жеке адамның сапасын, сандық және сапалық денсаулық көрсеткіштерін, организмнің бейімделу мүмкіндіктерін және қандай аурумен ауыратындығын қорытындылайтын әдіс.

Донозологиялық диагностиканың алдында тұрған тапсырмасы ауырған жағдайда профилактика жүргізу кезіндегі сұрақтарға жауап береді.

Донозологиялық диагностиканың негізгі әдісі скриниг – ол жалпы адамның жағдайының бағасын береді, қауіпті ауралармен ауру қауіпі барма жоқпа анықтайды, аспаптық және лабораториялық зерттеулерді тез орындайды. Әдістің қағидалары:

Қауіп факторларына баға беру;

Физикалық және функционалдық денсаулық жағдайына баға беру;

Анторметриялық көрсеткіш: бой, салмақ, қозғалысты өлшеу;

Әрбір ағзаның функционалдық көрсеткіші;

Жүрек қан тамыр жүйесінің көрсеткіші: журектің жиырылу жиілігі, қан қысым, диастолалық қысым, систолалық қысым, пульстық давление.

Психофизиологиялық жағдайға баға беру;

Интелектуалдық және жеке бас сапасы

Пульстық диагностика

Бөлме температурасының қолайлы болуы әр адамға әр түрлі, кейбір адамдар Цельсий бойынша17градусты қолайлы деп санаса, кейбіреуі 27 градусты қолайлы дейді. Қытай зерттеулері бойынша қыстағы қолайлы темп-16-20 градус десе, ал жаздағы темп­-26-27 градус дейді. Ал Швецияда мектептер үшін қолайлы температура -22 градус деп санайды.

Бөлме температурасы негізінен ауа райына, киімге, желдетуге, куннің түсуіне, мезгілге, ауруға, ыстық тамаққа, қимылға және тамақты дайындап жатқанға байланысты.

Ауа температурасы Цельсий градусымен өлшенеді. 1 Цельсий градусы (^оС) судың қайнау (100 ^оС) және қату (0 ^оС) нүктелері арасындағы температуралық шкаланың жүзден бір бөлігіне тең. Мәні бойынша Цельсий градусы Кельвин (К) градусына – температураны өлшеудің қазіргі бірлігіне тең. СИ жүйесі бойынша 0 ^оС – 273,15 К, ал 100 ^оС – 373,15 К тең.

Фаренгейт бойынша шкала градусын Цельсий градусына айналдыру үшін келесі формулаларды қолданады:

F = 9/5 · C + 32

С = 5/9 · (F - 32)

Ауа температурасын анықтау үшін сынапты, спирттік және электрлі термометрлерді қолданады.

Сынапты термометрлер кең тараған, олардың дәлдігі өте жоғары және –35 тен 375^оС аралығындағы температураны өлшеуге болады. Спирттік термометрлердің дәлдігі төменірек, бірақ сынапты термометрлермен анықтауға мүмкін болмайтын (сынап –37,4^оС температурада қатып қалады) –70^оС дейінгі төменгі температураларды өлшеуге мүмкіндік береді.

Кез-келген уақыт аралығында барынша жоғары және ең төмен температураны тіркеу үшін арнайы минимальды, максимальды және аралас максимальды-минимальды термометрлер болады.

Максимальды термометрлер (сынапты) бақылау кезеңінде ауаның максимальды температурасын көрсетеді. Минимальды термометр (спиртті) бақылау кезеңіндегі минимальды температураны көрсетеді. Аралас максимальды минимальды термометр температура ауытқуларын өлшеу үшін қолданылады. Термометр екі жағы иілген түтік түрінде болады, оның оң жақ ұшы шар тәрізді кеңейген, ал сол жағы цилиндр тәрізді болады.