- •14.1. Дәрістік сабақтар
- •Белок құрамына кіретін амин қышқылдары
- •Полярсыз бейтарап амин қышқылдары
- •Полярлы бейтарап амин қышқылдары
- •Амин қышқылдарының химиялық қасиеттері
- •1. Нингидриннің қатысуымен реакция.
- •Полипептидтер
- •Ковалентті дисульфидтік байланыс – s – s – .
- •Белок молекуласында n-және c-соңғы амин қышқылдарын анықтау.
- •Белоктар құрылысының деңгейлері
- •Брініші реттік құрылым
- •Екінші реттік құрылым
- •Үшінші реттік құрылым
- •Төртінші реттік құрылым
- •Белоктардың физикалық-химиялық қасиеттері Молекулалық масса
- •Белоктардың электрофорездік қасиеті
- •Белоктардың ерігіштігі
- •Белоктарға сапалық (түрлі-түсті) реакция жасау
- •Белоктардың қызметі
- •Белоктардың классификациясы
- •Қарапайым белоктар
- •Күрделі белоктар
- •Нуклеин кышкылдарынын химиялык курамы
- •Дезоксирибонуклеин кышкылы
- •Химиялык курамы
- •Молекулалык массасы
- •Днк молекуласынын курылымы
- •Днк биосинтези мен репликациясы
- •Генин химиялык табигаты
- •Рибонуклеин кышкылдары рнк биосинтези
- •Рибосомдык рнк жане рибосома курылымы
- •Информациялык (матрицалык) рнк
- •Транспорттык рнк
- •Фермент деген не?
- •Ферменттердің химиялық құрамы және құрылымы
- •Никотинамиднуклеотидті немесе пириндік коферменттер
- •Фад және фмн флавиндік коферменттер
- •Тпф немесе гдф коферменті
- •Кобамидтік кофемент
- •Пиродоксиндік коферменттер
- •Фолаттық коферменттер
- •А коферменті –ацетильдеу коферменті
- •Липой қышқылы ферменті
- •Q коферменті –убихинон
- •Ферменттер атаулары және классификациясы
- •Оксидоредуктазалар
- •Трансферазалар
- •Гидролазалар
- •Лиазалар
- •Изомеразалар
- •Лигазалар (синтетазалар)
- •Ферметтердің практикалық маңызы
- •Ферменттік реакциялардың кинетикасы
- •Ферменттің қасиеттері
- •4. Фермент акиваторлары мен ингибиторлары ( тежегіштер)
- •Ферменттер әсерінің теориясы
- •1 Кесте
- •Химиялық табиғаты мен биологиялық маңызы
- •В2 витамині (рибофлавин)
- •Рр витамині (в5 витамині никотин қышқылы)
- •Химиялық табиғаты мен биологиялық маңызы
- •Д витамині (кальциферол, антирахиттік витамин)
- •Химиялық табиғаты мен қасиеттері.
- •Е витамині (токоферол, антистерильдік немесе өсіп-өну витамині)
- •Химиялық табиғаты мен қасиеттері
- •К витамині (филлохинон, антигеморрагиялық витамин)
- •F витамині (қанықпаған май қышқылдары)
- •Химиялық табиғаты мен қасиеттері
- •Q витамині (убихинон)
- •Антивитаминдер
- •Көмірсулардың қызметі
- •Көмірсулардың классификациясы
- •Моносахаридтер
- •Гексозалар
- •Моносахаридтердің қасиеттері
- •Полисахаридтер
- •Майлардың физикалық қасиеттері
- •Майлардың химиялык қасиеттері
- •Қалқанша маңындағы бездерінің гормондары
- •Ұйқы безінің гормондары
- •Бүйрек үсті безінің гормондары
- •Ми затының гормондары
- •Бүйрек үсті қабығының гормондары
- •Гипофиз гормондары
- •17. Глоссарий.
Изомеразалар
Бұл ферменттер изомерлер түзілу арқылы заттардың молекула ішіндік өзгерістерін катализдейді. Олар сутегі атомдарының, фосфаттарының және ацитильдік топтардың молекула ішінде алмасуын катализдейді, цис-изомерация,транс-изомерация құбылыстарын тудырады.
Лигазалар (синтетазалар)
Бұл ферменттер С –С ,С –О , С-N, С-S байланыстар орнату арқылы түзілетін органикалық қосылыстар синтезін катализдейді. Мұндай байланыстар үшін АТФ және басқа да микроэнергия қосылыстардың (ГТФ, ЦТФ, УТФ, т.б) ыдырауынан шығатын энергия пайдаланылады.
Сірке қышқылы мен А коферментінен А ацетилкоферментінің түзілуін ацетилкоферментсинтетаза катализдейді:
О
||
СН3 –СООН +НS –КоА +АТФ –СН3 –С ~S –КоА +АМФ+пирофосфат
Ферметтердің практикалық маңызы
Организмде тіршілік процесінің бірқалыпты жүрісі ферменттер әсеріне байланысты. Ферменттік реакциялардағы қандай болмасын жайыз өзгеріс әртүрліпатологияға, дертт өзгеріске әкеліп соғады. Клеткалардағы немесе биологиялық сұйықтықтағы ( мысалы, қан плазмасындағы) белгілі бір ферменттің активтілігін анықтау арқылы әртүрлі мүшелерде жәнетканьдерде болып жатқан өзгеріс жөнінде тұжырым жасауға болады. Мұндай фермент активтілігіне қатысты зерттеулер адамның және жануарлардың ауруы жағдайын, оның диагностикасын бақылау үшін қажет. Жүрек ауруға шалдыққан кезде, әдетте, қан плазмасында креатинкинза, лактатдегидрогенза және аспартатаминотрансфереза сияқты ферменттердің активтілігі артады. Аминотрансферазалар (әсіресе аланиндік түрі ) бауырдың зақымдалуына ( мысалы, сары ауру кезінде) әсіресе сезімтал келеді. Қан құрамында ұйқы безі амизасының көбеюі ұйқы безінің ауруға ұшырағанын білдіреді. Панкреатиттің ауыр түрі басталғаннан кейін бірнеше сағат ішінде амилаза активтілігі қанда тез артады, ал бір тәуліктен кейін, қалыпты көрсеткішімен салыстырғанда, 5-10 есе арта түседі.
Сүйектің барлық ауруы кезінде қан сарысуында сілтілік фосфатазаның активтілігі артады. Емханаларда кейбір ауруларды емдеу үшін пепсин, трипсин,, химотрипсин, сияқты протеолиттік ферменттерді қолданады.
Қажет болғанда етті протеолиттік ферменттермен(папаинмен) өңдейді, оның нәтижесінде ет жұмсарады дәмді бола түседі. Былғары өндірісінде ферменттер шикізатты жұмсарту үшін қолданады. Химозин ірімшік өндіру үшін қолданылады.
Крахмалды гидролиздейтін амилаза ұннан жоғары сортты нан-тоқаш пісіру кезінде ашытуға қолданады. Зең ферменттер көмегімен мұнайдан жануарларға арналған белок алады
Кейбір ферменттер активтілігі деңгейін анықтаудың жануарлар мен өсімдіктер селексиясына маңызы бар. Мысалы, етті-жүнді дегерес тұқымды малдың элита класына жататын салмағы үлкен және жүнді көп беретін еркек қойларда аспартатаминотрансфераза, аланинаминотрансфераза сияқты ферменттердің активтілігі де басым екені анықталды.
Дәріс 7. Ферменттің активтігін өлшеу
Бөліп алынған таза фермент өзінің ферменттік активтігімен бағаланады. Ферменттік активтілік дегеніміз белгілі фермент бөлшегінің көмегімен нақты уақыт ішінде алынған субстрат шамасы.
