4.3 Қосымшаны өндіруге кететін шығындар

Қосымшаны қамсыздандыруды ендіруге еңбек уақытының 50 сағаты қажет. Машина уақыты амортизацияға, ремонт жасауға, электроэнергия, оператордың аударымен қоса жалақысына кететін шығындар көлемінің, жабдықтардың жұмыс жасау уақытының жалпы фондына қатынасымен есептелінеді.

4.3.1 Амортизация аудармалар

Амортизациялық аудармалар жұмыс орны станциясының орны станциясының бағасының 12,5% құрайды:

А = С_ж.о.с. ∙ 0,125 =27550 ∙ 0,125 = 3443,75 тг; (4.3.1)

4.3.2 Инженер-программистің жылдық жалақысы

Инженер-программистің жалақысы – 130 000 тг;

Жылдық есептеу көрсеткіші: ЖЕК = 12∙АЕК.

Инженер-программистің жылдық жалақысы: «130 000∙12=1 560 000 тг»;

С=(156 0000 -1560000∙ 10/100)∙11/100 + 1560000 = 1714440 тг; (4.3.2)

4.3.3 Автоматтандыру құралдарының ағымдағы жөндеулерге кететін шығындар

Жөндеу жұмыстарына кететін шығындар автоматтандыру жүйесін құруға кететін капитал шығындардың 2,5 % құрайды:

С_жөн = Кса ∙ 0,025 =3285761,6 ∙ 0,025 = 82144,04 тг; (4.3.3)

4.3.4 Автоматтандыру жүйесін жабдықтауға кететін шығын көлемі

Автоматтандыру жүйесін жабдықтауға кететін шығын көлемі, оның құрылуына кететін капитал шығындарына 2,3 % құрайды (формула 4.3.4):

С= Е∙0,023 (4.3.4)

С = 3285761,6 ∙ 0,023 =75572,5 тг;

4.3.5 Электроэнергияға кететін шығындар

Электроэнергияға кететін шығындар (формула 4.3.5):

С_э.шығ = Ф* К_э ∙ С (4.3.5)

Мұндағы: Ф – уақыттың жылдық фонды;

К – қолданылатын энергия. 0,2 кВт –қа тең;

С – 1 кВт электроэнергия 12 теңгеге тең.

С = 2700*0,2 = 6480 тг; (4.3.6)

Сонда көрстеілетін жобаның уақыттық бағасы келесідей анықталады (формула 4.3.7):

С_м.мук = (А + С_оп.жол + С_крем + С_э.шығ)/Ф (4.3.7)

С = (3443,75 + 1714440+82144,04 +75572,5 +6480)/2700 = 697,06 тг;

4.4 Автоматты басқару жүйесін ендірудің экономикалық тиімділігін анықтау

Жылдық экономикалық эффект (Эг) келесі формула бойынша есептеледі:

Эг = Э – (Ен)∙Кдоп (4.4.1)

мұндағы, Э – экономия, теңге;

Ен – тиімділіктің нормативті коэффициенті.

Автоматтандыру жүйесін ендіруге кететін капиталды шығындардың экономикалық тиімділігінің нормативті коэффициенті 0,32 – ге тең деп алынады.

Экономикалық келесі құрастырушылардан тұратын болады:

• уақыт экономикасы;

• қызмет ету персоналдарының қысқартылуы.

Уақыт экономикасы келесі формуламен есептелінеді:

Э_уақыт = G∙m ∙ 24(С1-С2) (4.4.2)

Э_уақыт = 10,6 ∙300∙24 (110-60)= 3816000 тг;

мұндағы: G – бір м³ электр энергиясының бағасы, теңге;

М – 1 жылдағы жұмыс істейтін күндердің саны – 300;

С1 – автоматтандыру жүйесін ендіруге дейінгі уақыт шығыны, м³/сағ;

С2 – автоматтандыру жүйесін ендіргеннен кейінгі уақыт шығыны, м³/сағ;

4.4.1 Қызмет көрсететін персоналдың негізгі жалақысының жылдық қорын есептеу

Құрастырылған автоматты басқару жүйесіне қызмет көрсету персоналдары қолданылады, 4.3 – кестесінде көрсетілген.

4.4.1– кесте. Қызмет ететін персоналға аударымдармен қоса жалақының жылдық қоры келесідей болады:

Мамандық	Саны	Айлық белгіленген жалақы, тг.	Жылдық жалақысы, тг.
Бас – инженер жобалаушы	1	130 000	1 560  000
Инженер-программист	1	115 000	1 380 000
Лаборант	1	100 000	1 200 000
Барлығы	3		4 140 000

Қызмет ететін персоналға аударымдармен қоса жалақының жылдық қоры келесідей болады:

Ф_жк.жол = [(Ф_жк.жол – Ф_жк.жол. Нзк/100 )Нзк/100 +Ф_жк.жол.]∙12 (4.4.1)

Ф= [(4140 000 – 4140 000 ∙10/100)∙11/100 +4140 000]∙12 = 54598320 тг;

Бір жұмысшы уақытының жоспарлық баланысының есептелуі 4.4 кестеде көрсетілген.

4.4.2– кесте. Жұмыс уақытының жылдық баланысы

Баланыс статьясы	Үзіліссіз өндіріс
Календарлық уақыт, Тк	365
Жұмыс емес күндердің саны, сонымен бірге Мейрам Демалыс	108 12 92
Жұмыс уақытының номиналды қоры, Тн	257
Жұмысқа шықпаған күндер, сонымен бірге Кезекті және қосымша отпуск Ауру бойынша Мем. Міндеттіліктер Студенттерге отпуск	21 10 9 2 0
Жұмыс уақытының эффектілі қоры Тэф	236
Минималды уақытты қолдану (тэф/Тн)*100	91,8
Жұмыс күнінің ұзақтығы, сға	8
Жұмыс уақытның қоры, сға	1888

Автоматты басқару жүйесін ендіргеннен кейін қызмет көрсету персоналдары 3 адамға қысқарады. Сонда қысқартылған қызмет көрсетуші персоналдың аударыммен қоса жылдық қоры:

Жалақының жылдық қоры – 3280800 тг.

Персоналды қысқарту арқылы аударыммен қоса жалақы бойынша үнемдеу келесідей болады:

Ф= [(4140 000 – 4140 000 ∙10/100)∙11/100 +4140 000]∙12 = 54598320 тг; (4.4.2)

Осыдан үнемдеу келесідей болады:

Э = Э_уақыт + Ф_жк.жа – Сенд =

= 3816000 + 54598320 – 32690 = 58381630 тг; (4.4.3)

Жылдық экономикалық тиімділік:

Э_жэ= 58381630-0,32∙3285761,6 =57330186 тг; (4.4.4)

Шығындардың өзін өзі өтеу мерзімін келесі формуламен есептейміз (формула 4.4.5):

Т_{өтеу.мерз} = Кдоп/Э (4.4.5)

Т_{өтеу.мерз} =3285761,6 / 58381630 = 1 жыл

Қорытындылай келе, жобаның шығындарын орнын толтыру 1 жыл құрайды, бұл нормативті өзін-өзі өтеу мерзімімен аз. Демек, ендірілген жүйе қолайлы, оны пайдалануға ұсынуға болады. Шығындардың орнын толтыруын есептеу кезінде басқарудағы тез орындадаушылық әсері өнімнің есебіне тиімді, демек табыстың жоғарлауына біршама әсер етеді. Автоматтандыру еңбек өнімділігің өсуінің қайнар көзі болып табылады [29].

Сонымен, келесі қорытындыға келуге болады: егер капитал тауарына сұраныс бағасы оны ұсыну бағасынан артса, онда фирмаға тауардың қосымша бірліктерін иеленген жөн; егер сұраныс бағасы ұсыныс бағасына тең болса, онда кәсіпкер үшін инвестициялық шешімдердің кез келгені бірдей болады – қосымша тауарларды иелену керек пе әлде жоқ па; кәсіпкер үшін егер сұраныс бағасы ұсыныс бағасынан кем болса, инвестициялар салу тиімді емес.

Кез келген кәсіпорынға салынатын қаржы оның болашақтағы әкелетін пайдасын береді. Егер қаржыны дұрыс пайдаланса онда жобаның алға басып жетекші кәсіпорынға айналатыны сөзсіз. Бұл дипломдық жобаның сондай кәсіпорынның негізіне айналатындығына сенемін.