2 Технологиялық бөлім
2.1 Электролитикалық конденсаторлардың сыйымдылығын өлшеу
Қазіргі кезде конденсаторлардың сыйымдылығын өлшеу қажеттілігімен жиі кездесеміз, әсіресе электролитикалық, себебі электролиттің кебуі уақыт өте келе төмендейді. Дегенмен, сыйымдылығы бойынша электролитикалық конденсаторлар үлкен рұқсатқа ие.
Осында суреттелген құрылғы полярлы және полярсыз электролитикалық немесе бейэлектролитикалық конденсаторлардың 3000 мкФ-ға дейін сыйымдылығын өлшеуге болады. Есептеу тікелей өлшеу құралының сызықты шкаласы бойынша анықталады.
2.1.1 – сурет. Конденсатор сыйымдылығын өлшеуіш аспап
Біржартылайпериодты түзеткіштен пульсті кернеуді айнымалы токқа жалғағанда, конденсатор арқылы өтетін өлшеуіш құрылғының жұмысы негізделеді. 1 сур. көрсетілген құрылғының схемасында жұмыс істеу принципі түсіндіріледі. Трансформатор Т1 екіншілік орамындағы айнымалы кернеудің жоғарғы түйінінде оң жартылай толқындар сол уақытта Сх конденсаторы түзеткіштің шығу кедергісі арқылы зарядталады, ал теріс болған уақытта резистор R1 арқылы зарядсыздандырылады. Конденсатор арқылы Ic тоғының тиімді мәні оның сыйымдылығына пропорционалды. Өлшенетін конденсаторлар сыйымдылығының төменгі шекарасы ток өлшеуішінің сезімталдылығымен шектеледі, ал жоғарғысы үнемі Сх R1 тізбегін ажыратады. Сонымен бірге ескеру керек, R1 резистор кедергісінің едәуір төмендеуі уақыттың үнемі төмендеуі орынсыз болғандықтан кенет резистор қуатының ыдырауы жоғарылайды.
2.1.2 – сурет. Аспаптың принципиалды схемасы
Құрылғының принципиальды схемасы 2 – сур. көрсетілген. Сыйымдылық өлшемнің диапазоны – 3000 пФ-дан 300мкФ-ға дейін. Өлшеуіш құрылғы PAJ – айнымалы кернеуде 30 мВ. Ол кіру кедергісі 100 кОм-нан төмен емес өндірістік немесе әуесқой болуы мүмкін. Б. Степанова және В. Фролованың "Милливольтметр переменного тока" («Радио»,1977, № 2, с. 53-55) жазбасында келтірілген құрылғының сипаттамасы сәйкес келуі мүмкін.
Өлшеу алдында S3 ауыстырып қосқышын Сх параллельді қысқышпен Со үлгілі конденсаторын қосады және қондырылған R7 резисторымен милливольтметр сызығын шкала белгісіне орнатып, өлшенетін конденсатор сыйымдылығына сәйкестендіреді. Резисторларды нақты таңдаған кезде қайта калибрлеу диапазондарын ауыстырғанда өлшеуді қажет етпейді.
Электролитикалық конденсаторлардың сыйымдылығын өлшеу кезінде оны құрылғыға қосқандағы қарама-қарсылығын қатаң түрде сақтау керек.Қоршау арасындағы кемуі мен тұйықталуының жоқтығын алдын-ала тексеру қажет.
Трансформатор Т1 өндірістік қабылдағыштың жүйелік блогынан болғандықтан, екіншілік орамның кернеуі 6 В және тогы 1 А кем емес болып есептелінеді. Тексерілетін конденсатор тесік болған жағдайда және кездейсоқ шығу тұйықталуында құрылғыны сақтандырғыш F2 қорғайды.
Ауыстырып қосқыш немесе ажыратқыштың барлық құрылымы. Резистор R1 ыдырату қуаты 5 Вт кем емес. Үлгілі конденсатор Со номиналы бт ауытқуымен. Жоғарғы аралық өлшеміне жақын сыйымдылық сәйкесінше диапазон арасында орналасқан калибрлі конденсаторды пайдаланған жөн [2].