Артериялық гипертензия (аг)

Біріншілік немесе Екіншілік,

эссенциялық әйгіленімдік (бүйректік, жүйкелік,

(90-95%) эндокринді ж.б.) (5-10%)

АҚ= ҚМК х ШТЖК

Жүректік шығарылымның ұлғаюы (ҚМК) болады:

• Симпатикалық жүйке жүйесінің межеқуаты жоғарылауы, жүрекке оң хроно және инотропты әсер көрсететін нейромедиаторлар.

• Айналымдағы қанның көлемі ұлғайғанда (АҚК)

- бүйректің шығару қызметі бұзылғанда;

• гипернатриемияда;

• нағыз гиперволемияда;

• минералокортикоидтардың шығарылымы жоғарылағанда.

Шеткері тамырлардың жалпы кедергісінің жоғарлауына (ТЖШК) әкеледі:

• артериялық тамырлардың альфа-адренорецепторларының катехоламиндермен тітіркенуі;

• тамырлардың жиырылуын туындататын ренин және ангиотензинге айналдырушы ферменттің (ААФ) көп мөлшерде түзілуі;

• тамыр қабырғасы миоциттерінің гиперплазиясы және гипертрофиясы;

• тамырлардың тонусын эндотелий тәуелді өзін-өзі реттеу тетігінің бұзылуы. Тамыр тарылтатын эндотелиндердің өндірілуінің артуы және тамырды кеңейтетін ықпал-нитроксидтің (NO) өндірілуінің азаюы.

91,. Біріншілік (эссенциальді) артериялық гипертензияның дамуының себептері және механизмі.

Эссенциялық гипертензия – жүйелер мен ағзалардың біріншілік құрылымдық зақымдануына байланыссыз артериялық қысымның көтерілуімен сипатталатын ауру. Бұл аурудың негізінде тамыр межеқуатын жүйкелік - сұйықтық реттелуінің бұзылуы жатады.

Эссенциялық гипертензия – негізінде тамыр межеқуатын реттеуге қатысатын гендердің мутациясы жататын полигенді ауру. Тұқымқуалаушылыққа бейімділік сыртқы орта ықпалдарының әсерінен дамиды.

Қауіп-қатер жайттары:

• Тектік жайттар (тұқымқуалаушылыққа бейімділік)

• Бір ұрықтық егіздердегі жоғары сәйкестік

• Ата-анасының біреуі АГ-мен ауыратын болса АГ-ның даму қауіптілігі жоғары ( 6 есе)

• Жастық шағыңда АГ-ның даму қауіптілігі

• АГ-ға бейімді сызықты егеуқұйрықтарды (SHR – spontaneously hypertensive rats) құру

• Мембрана арқылы иондар (Са⁺⁺) тасымалдануының ақаулары

Сыйымдылығы жоғары тамырлар миоциттерінде Са⁺⁺↑ → бұлшықеттердің тұрақты жиырылуы

• Бүйрек өзекшелерінде мембрана арқылы иондар тасымалдануының ақауы → судың және натрийдің ұсталынуы

• Эндотелий жасушаларымен өндірілетін эндогенді тамыр кеңейткіштердің (нитроксид, простациклин ж.б. ) өндірілуінің төмендеуіне әкелетін тамыр межеқуатын реттейтін эндотелий-тәуелді тетігінің бұзылуы

• Ангиотензиноген тегінің құрылымдық ерекшеліктері

• Әлдостеронның алмасуына қатысатын ферменттердің ақауы

• Ұзақ уақытқа созылған жан-дүниелік күйзелістер

• Адамдарда эмоциялық ауыртпалықтардан кейін АГ жиі дамиды

• Кәсібі жан-дүниелік күйзелістермен байланысты адамдарда АГ жиі дамиды

• Ас тұзын шамадан тыс артық қабылдағанда (күніне 5 г артық)

• Шылым шегу, ішімдік ішу, аз қозғалу, шу, вибрация, түнде жұмыс жасау

• Семіру, тамырлардың атеросклерозы, эндокриндік аурулар