6 Модуль. Композициядағы стилизация.

12. Нақты формаларды сильдеу әдісі.

Стилизация нақты мотивтің негізгі және ерекше жағын табу және талқылау жолымен шартты бейнеге өзгертуді білдіреді. Стилизация – трансформация - өзгерту – сәндік өңдеу. Стильденген бейне, декоративті бейне, оюлы бейне – бұл ұқсас ұғым, бір жағынан форманы құру тәсілінде және бейнені талқылу дәрежесінде көремдік тапсырманы тұрғызу жүйесіндегі кейбір ерекшеліктері бар. Декоративті бейнені жасау әрқашан алғашқыны шартты бейнеге өзгерту қажеттілігімен байланысты. Негізгісі мен маңыздысын бейнеленген құбылыстан бөліп алу тек объектіні жан-жақты зерттеуде жиналған мәнін түсіну арқылы мүмкін болады. Бұл детальды санау емес, жеңілдету, схемалау емес, ал көбіне сипатты және бейнелі шешімді іздеу нәтижесінде табу. Стилизация процессінінде таңдау кезеңі бұрын болып өтеді және белгілі бір нақты мотивті зерттеу (байқау, талдау, жылдам сурет). Бейнені композициялы іздеу жұмысты есі бойынша және елестету бойынша қосады, қиыстыру әрекетін табиғи және орталанған формалармен орындау, мотивтерді әртүрлі техникада және материалда өңдеу, стилизацияның мақұлданған қабылдауын қолдану, ой түбінің орындалуының жаңа жүйесін табу. Бұл кезеңнің нәтижесі декоративті бейне болып табылады. Шартты трактовкаға стилизация процессінде объектінің кез келген табиғи болмысы тап болуы мүмкін: кеңістік, орта, көлем, форма,пропорция, сандық көрсеткіштер, заттық түс және басқалар. өзгертудің көркемдік мақсатына байланысты әр түрлі деңгейде шындалады: бейнелі, бейнелі емес, немесе олардың үйлесімі. Форманы декоративті өңдеудің кейбір бағыттары тәжірибе үшін қызық: витражды шешім (контур және силуэт), кілемдік шешім (оюлық), конструктивті шешім (құрылыстың пайда болуы), маталық шешім (қайталану) және қиыстырылған шешім. Бейнені әр түрлі графикалық техникаларда өңдеу (тушь-перо, дымқыл гуашь, темпера локальды дақпен, аппликация) іздеу өрісін кеңейтеді. Стилизацияның таза қиыстыру қабылдаулар арасынан келесілерді белгілеуге болады: позитивті-негативті бейне, арласу, алмасу, қабатталу, силуэтті және көлемді, ықшамды және нақтыланған шешімді қарсы қою. Ізденістегі композициялы істің аяқталуы материалдағы көркемдік ойдың табиғи кезеңі болып табылады. Болашақтағы бұйымның проекті немесе бұйымның өзі нәтиже болуы мүмкін (гобелен, батик, киіз, костюм немесе интерьер). Кез келген форманы стилдеуге болады: өсімдіктер және жануарлар әлемін, адам фигурасын және заттарды, архитектуралы ортаны және пейзаж. Ең маңыздысы стилизацияның қажеттілігін және дәрежесін түсіну. Нақты істе түсінікті болатын стилизацияның әмбебапты және жеке қабылдаулары бар.

Өсімдікті мотвтің стилизациясы. Көптеген композицияда табиғи формалардың басым көпшілігі өсімдіктер. Стилизация объектісі: тал, ағаштың ұшар басының өрнегі, қабықтың фактурасы, бұтақтағы жапырақтың немесе бұтақтың қозғалысы, жапырақ құрылымы және формасы бойынша, декоративті және далалық гүлдер,бұталар және шөптер, гүлденген шабындықтар және қылтанақтар. Жидектер және ұрықтар, формасы мен түсі сияқты кесулеріндегі суреті жағынан жемістер мен көкөністер аз қызықтырмайды. Өсімдік әлеміндегі формалар стилизацияға оңай салынады. Олардың көбісі табиғатынан айқын ырғақты қатарлы және симметриялы ұйымдасқан құрылымды береді. Маңыздысы ол көру, епті жұмысты аяқтау және комозицияда қолдану. Өзгертуге кіріспес бұрын, ой түбімен байланыста анықталған формаларды зер салып зерттеу қажет. Талдауға жалпы түр, бөлшектер, түс, ырғақты өзарабайланыстар, бөлімдердің өз арасымен және бүтіндермен пропорциональды арақатынасы тап болады. Көзбен шолып зерттеу тірі нобайлардың топтамасын толтырумен және толығырақ «ботаникалық» суреттерді шығару қажет. Конструкцияны «ашу», оны әр бағыттан салу, қызықты формалы және құрылысты элементтерін жеке салу пайдалы. Ары қарай түсте бірнеше этюдтар жасау керек, акварельді немесе гуашьты бояулармен. Бірнеше рет орындалғандар форманы ассоциативті белгілеуге негіз жасайды. Нақты және стильденген шешімдердің арасына аралық буынмен декоративті этюдтеу деп аталатын әдіс түсуі мүмкін. Жұмыс натурадан орындалады, бірақ болып жатқанға ұштанып назар беруді қалайды, бейнелі басының пайда болуы үшін лайықты құралды табу мақсатымен бейненің әр техникада «ұтылуы». Ой түбіне байланысты ақырғы шешім қиялдық бейнеде төгілуі мүмкін, матаға арналған сурет, әмбебап ою немесе символдық белгі.

Жануарлар әлемінің формасының стилизациясы. Жануарлар әлемінің мотивтері өте әр алуан. Бұлар жабайы және үй аңдары, құстар және жәндіктер, балықтар және ящуры. Олардың біреуі формасымен, силуэтімен және пластикімен қызықты, ал басқалары кожаларының жабылғысының табиғи оюлы байлықтарымен немесе қауырсындарымен ерекшелінеді. Жануарлар әлемінің формасының өзгеру процессі натураны зерттеу, айқын шешімдерді іздеу, композицияда табылған бейнені қолдану және сұрыптау кезеңіндерінен тұрады. Зерттеу жұмысы таңдаудан және мықты объектілерді байқаудан тұрады. Пропорция, дене тұрысының бейнесі, қозғалыс пластикасы, кеуде бөліктерінің қарым қатынасы мән беруге лайықты. Жоғарғысында өрнек пен силуэтті суретті белгілеу қажет. Бұдан кейін таңдалған мотивтен объектінің жалпы сипатын беруге көпсанды қысқа уақытты нобайлар жасалынады. Мүмкіндігінше бір бетке бірнеше ракурсты жайлар сидыру. Толығырақ «зоологиялық» суретті орындау болып жатқан болып табылады. Нақты жылдам суреттер және көріністі әсерлер негізі адамды жануарлар бейнесімен үндескен белгілі ойға «соқтығыстырады». «Бионикада» жетерліктей жиі форма логикасы және жануардар әлемінің құрылымы техникалық конструкция үшін негіз болып қызмет етеді (ұшақтар, автомашиналар, станоктар). Модельер фаунаның өкілдері суретінің және түсінің әсерінен негіздеп өздерінің коллекциясын жасайды. Текстильшик матаны оюлау үшін көбелектің өрнегін «мүшелейді» және т.б. Сондықтан жануарлар әлемін өзгерту әр түрлі бағытта және шектерде шындалады: жыртқыш аңдардың пластикалылығы және динамикалылығы; балықтар мен құстардың өрнектілігі және әсемдігі; аюдың, пілдің немесе бегемоттың монументтілігі және момындығы. Қойған мақсатқа жету үшін және композицияны бейнелі сенімділігі үшін стилизацияның түрлі түрлерін мақұлдау қажет (түр өзгертулер, талқылау,нақтылау) және бейне тәсілдері (сызықты сурет, тондық және түрлі-түсті жаймалар, геометриялық элементтермен өңдеу).

1. Декоративті натюморт.

Заттық формаларды өзгерту принципі. Стилизация процессін ұғыну үшін ең бастысы заттық формаларды өгерту болады. Заттық формаға адам қолымен жасалынған және тұрмыста, жұмыста және демалыста бізді қоршаған көптеген заттарды жатқызуға болады. Логикалық аяқталулары бар табиғи формалардан қарағанда, заттық формалардан стилизация жасау оңай. Көркемдік практикада біз заттық формаларды натюрморт элементтерімен байланыстырамыз. Декоративті композициядағы зат бейнесі нақты суреттегі немесе кескіндемедегі зат бейнесінен ерекшелінеді. Осыдан түсінік пайда болады: декоративті шешімнің бірден бір ерекшелінетін түрі затты ортадан шығару болып табылады, оны шартты ортада бейнелеу, зат санын еркін шешу, олардың өлшемі және жазықтықтағы орны. Заттарды сұрыптау кездейсоқ болмайды және қандай да бір құбылыстарда және түсініктерде елес көрінеді (өнер атрибуттері, трапеза элементтері, интерьер жасау). Заттық формалардың трансформация принциптерін меңгеруде конфигурациясы бойынша күрделі емес және жалғыз заттарды (ыдыс, ваза) өзгертуден бастау керек. Одан кейін түстік, тондық, ырғақтық есебімен декоративті күшейту жоспарында жаймен тапсырманы күрделендіріп, уш немесе одан көп заттардан құрылған композицияға көшуге болады. Талқылау түрі және бейнеленген материал ұйымы: жазықтықтық шеші, форманың геометризациясы, пропорция мен түстің өзгеруі, алмасу, форманың топталуы және салынуы, бір форманың түрлі өлшемі, мотив арасындағы бірдей емес аралықтар, ашық және қарңғы дақтар,контур және түспен толтыру. Композиция үшін нәтижелі болып фигураны араластыратын, ауысатыратын немесе алып тастайтын мүмкіншілігі бар аппликация тәсілі болып табылады.

1. стилизация дегеніміз не?

2. өсімдіктер және жануарлар формасының стилизациясы.?

3. облар түрі.?