11. Атом энергетикасы, даму мәселелері. Дүниежүзі электр энергетикасының географиясы. Дүниежүзілік энергия жүйелерін көрсетіңіз.

Атом энергетикасы дүниежүзілік энергетика салаларының өте маңызды бөлігі деп саналады. 20-шы ғасырдың екінші жартысында электроэнергиясының дамуында өз үлесін қоса бастады. Әсіресе бұл электрэнергия шикізаты жоқ не өте аз елдерге тиістіболып келеді. АЭСтер өзінің бағасымен қазіргі замандағы өндірілетін электрэнергия өнімдерімен бәсекелесе алады. Олардың негізгі ерекшелігі органикалық материалдардың негізінде өндіріліп, атмосфераға парниктік газдар мен аэрозольдерді лақтыратын ЖЭСтер сияқты ауаны ластамайды. Соңғы он жылдықта бұл сала дүниежүзілік шаруашылықтың ірі саласына айналды және дж шаруашылықта үлкен роль атқарады. 1970-ші жылдардың өзінде д.ж. атом электр станциялары 85 млрд кВт/сағэлектрэнергиясын өндірді, бірақ 1980-ші жылы оның көлемі - 700 млрд, ал 1990-шы жылы 1800 млрд, 2002-ші жылы 2700 млрд кВт/сағ өсті. Сонымен қатар дүниежүзілік АЭСтердің сандық құаты өсті.

1970-ші жылдардың аяғында көптеген батыс эксперттердің ойынша 21-ші ғасырдың басында АЭСтің қуаты 1300-1600 млрд кВт, немесе барлық электросианциялардың сандық қуатының жартысына тең болады, ал АЭСтер Д.ж. 50 мемлекетінде пайда болады деген үмітте.

1980-ші жылдардың ортасында АЭСтың өсу темпі біршама баяулады, себебі Чернобль апаты және көп елдерде құрылыстардың жоспары өзгертіле бастады.

Әлемдік атом энергетикасынның географиясы негізінен мына үш үлкен киттеге тиесілі, олар – Еуропа (ТМД қосқанда), Солтүстік Америка, Азия және Тынық мұзиттвқ аймақ жатады. Әлемдік атом электрэнергетикасын өндіреу мөлшерінің 2/3 бөлігі ірі бес мемлетке тиесілі (АҚШ, Франйия, Жапония, Германия, Ресей). Д.ж. атом электрэнергетика картасын қарайтын болсақ АЭСтердің таралуын сол үш ірі аймақтарда –еуропалық, Солтүстік Америкалық және шығыс Азиялық көреміз. Әлемдік АЭСтердің картасында біз сонымен қатар ең іріғ ұуаты 4 млн кВт ж/е одан асатын АЭСтерді байқаймыз. Олар небары 12 ақ екен (Канадада, Францияғ Жапония, Ресей мен Украинада). Ең ірі АЭС Жапониядағы «Касивадзаки», қуаты 8,2 млн кВТ құрайды.

Атом электр энергетикасы (АЭС) – ол дүниежүзілік электр энергиясын өндірудің 17% қамтамасыз етеді. Олар қазір дүние жүзінің 32 елінде жұмыс істеуде. АЭС-те электр энергиясын ең көп АҚШ, Франция, Жапония, ГФР, Ресей,Канада өндіреді, ал жлпы өндірудегі АЭС-дің үлесінен Литва, Франция, Бельгия алда тұр. Атом энергетикасы қажетті шикізатпен толық қамтамасыз етілген. Уран концентратын басты өндірушілерге Канада, Австралия, Намибия, АҚШ, Ресей жатады.

12. Дүниежүзі мемлекеттерінің әкімшілік-аумақтық және саяси басқару тұрғысынан құрылымына шолу жасаңыз.

Әкімшілік-Аумақтық Құрылым — мемлекеттің аумақтық ұйымдастыру жүйесі. Соның негізінде мемлекеттік билік пен басқару органдары құрылып, қызмет атқарады.

ҚР-ның Әкімшілік-Аумақтық Құрылым мынадай бөліктерге бөлінеді:

• астана

• облыс

• аудан

• республикалық маңызы бар қала

• қаладағы аудан

• ауылдық округ

• ауыл

АҚШ Әкімшілік жағынан 50 штаттан (бірімен-бірі шектесіп жатқан 48 штаттан және құрлықтың солтүстік-батысындағы Аляска, Тынық мұхиттың орталығындағы Гавай аралдарынан құрылған Гавай штаттары) және Колумбия федерациялық аймағынан тұрады. Штаттар 3133 аймаққа (немесе соған сай келетін әкімшілік бөліктерге) бөлінеді.

Италия Конституциясына сай, 1947 жылдың 11 желтоқсанынан Италия мемлекеті 20 облысқа (аумақ) бөлінеді. Оның ішіндегі 5 облысы өзінің ерекше автономды статусына ие, сонымен қатар, италиян тілінен бөлек, басқада ресми тілдер бар. Италия территориясында тәуелсіз 2 мемлекет (Ватикан, Сан-Марино) орналасқан. Әкімшілік-территориялық жағынан 20 облыстан тұрады. Оның 5-еуінің (Сицилия, Сардиния, Трентино-Альто-Адидже, Валле Д’Аоста, Фриули-Венеция-Джулия) ерекше автономиялық мәртебесі бар. Облыстар 94 провинцияға бөлінеді. Италия – парламенттік республика.