II бүлек. Табигать күренешләре, ел фасыллары

* Өй башына утырган, Җир йөзен нуры белән тутырган. (Кояш)

* Ул булса, көн була. Ул булмаса, төн була. (Кояш)

* Лампа түгел − яктырта, Мич түгел − җылыта. (Кояш)

* Тау башында җәүһәр таш, Аңа туры караган кешенең күзе яшь, Аны тапкан кешегә йөз егерме яшь. (Кояш)

* Егет егетлеген итә, Елмаеп боз эретә. (Кояш)

* Зур палас, Төбендә − йомры калач. (Күк, ай)

* Нәрсә төнне яктырта, Нәрсә яна − яндырмый? (Кояш, ай)

* Иртән чыга, Кичен югала, Аның урынына Энесе кала. (Кояш, ай)

* Алтын китте, көмеш килде. (Кояш, ай)

* Өй өстеңдә ярты күмәч. (Ай)

* Үзе урак, үзенең теше юк. (Ай)

* Өй артында − ак калач. (Ай)

* Төнлә калка, көндез ята. (Ай)

* Мич тулы пәрәмәч, Уртасында − бер калач. (Ай, йолдызлар)

* Мең шырпыга бер лампа. (Ай)

* Ярты телем ипи Бөтен дөньяга җиткән. (Ай)

* Бер көтүче мең сарык көтә. (Ай, йолдызлар)

* Бер атасы, бер анасы, Ничә йөз мең баласы. (Кояш, ай һәм йолдызлар)

* Атамның бер туны бар. Ябынып булмый; Эче тулы ак энҗе, Санап булмый. (Күк һәм йолдызлар)

* Кич булганда күренер, Таң булдымы − күмелер. (Йолдыз)

* Актыр үзе, югары, Җем-җем итеп ул тора; Бүген таңда килмәсәң. Китәмен дип утыра. (Йолдыз)

* Өй түбәмдә − җиз кадак. (Йолдыз)

* Үзе ялтырый, үзе калтырый. (Йолдыз)

* Ай белән килә, Көн белән китә, Алтын башлы, Көмеш чәчле, Мең дә бер йәшле. (Йолдыз)

* Вак кынадыр үзләре, Ялтырыйдыр күзләре. (Йолдызлар)

* Күл тулы алтын балык. (Йолдызлар)

* Өй башында − җиз иләк. (Йолдызлар)

* Төнлә баксам, күк тулган, Иртән баксам, юк булган. (Йолдызлар)

* Атайдан калган зур коштабак, Коштабак тулы җиз кадак. (Йолдызлар)

* Җәүһәр сиптем, җиргә төшми, Алыйм дисәм, буем җитми. (Йолдызлар)

* Берсе чәчә, берсе эчә, берсе үсә. (Болыт, җир, үлән)

* Ишектән керер, түргә менеп утырыр. (Суык)

* Аяксыз-кулсыз рәсем ясый. (Суык)

* Аягы юк, кулы юк, Тәрәзәгә гөл ясый. (Суык)

* Үзе шушында, үзе беленми; Тынга беленә, күзгә күренми. (Һава)

* Ипи түгел, су түгел, Авыр түгел, аз түгел, Ансыз яшәү мөмкин түгел. (Һава)

* Аягы юк - качадыр, канаты юк - очадыр. (Төтен)

* Мич эчендә кара мәче. (Төтен)

* Алтын капка ябыла, Көмеш капка ачыла, Мәрди бабай кычкыра, Үлгән кеше терелә. (Кояш чыга, ай бата, әтәч кычкыра, кешеләр йокыдан тора)

* Тау аркылы ук аттым, Аткан угым югалттым. (Йолдыз атылу)

* Сыр-сыр сыры бар, Алты төрле нуры бар, Җиде кат күккә юлы бар. (Салават күпере)

* Урманда урынсыз, Кырда койрыксыз. (Җил)

* Кулсыз-аяксыз тәрәзә кага. (Җил)

* Аягы юк, кулы юк, Сөйләшергә теле юк, Кояш кебек нуры юк, Күрергә күзе юк, Һич җитмәгән җире юк. (Җил)

* Үзе ямьсез ыжгыра, Кар буранын туздыра. (Буран)

* Йон түшәгем ертылды, Бөтен дөнья йон булды. (Буран)

* Котыра да үкерә, Бөтен җирне тутыра. (Буран)

* У-у, улыйдыр, Йоннан бура бурыйдыр, Койма белән урыйдыр. (Буран)

* Кышын ята таштай, Язын чаба аттай. (Боз)

* Көзен туа, язын үлә. (Боз)

* Утта янмый, Суда батмый. (Боз)

* Тышка куйдым − таш булды, Өйгә керттем − су булды. Инде нихәл итәем, Утка куйсам − бу булды. (Боз)

* Мамык юрган, Кат-кат сырган, Үзе суп-суык. (Кар)

* Менә ята җәүһәр таш, Алыйм дисәң, юк була. (Кар)

* Элек үзе судан туды, Хәзер үзе су тудыра; Ак мамык кебек, Ялтырый алмаз кебек. (Кар)

* Ак ябалак ак киезгә ятыр. (Кар)

* Мамык түшәгем Җиргә түшәдем. (Кар)

* Ак ашъяулык таптык, Җир өстенә яптык. (Кар)

* Канатсыз оча, Аяксыз чаба. Тышта өелә, Өйдә җәелә. (Кар)

* Ятты-ятты да елгага карап чапты. (Кар)

* Суык булса тик ята, Һичбер сүз дәшми, Каты салкын кышларда да Сабыр итә. Яз башында көн җылынгач Йөгерә башлый, Бик эсседә канатлана, Очып китә. (Кар)

* Чит-чите − таллык, Уртасы − сазлык; Керсәң − батарсың, Чыгалмый ятарсың. (Күл)

* Башы тауда, аягы диңгездә. (Елга)

* Сорыйлар, көтәләр, килсәм бар да качалар. (Яңгыр)

* Күктән килде, җиргә китте. (Яңгыр)

* Ялт-йолт ялтырый, Җирнең өсте калтырый, Энҗе кебек тезелә, Ефәк кебек сузыла. (Яшен, яңгыр)

* Атамның бер туны бар, − Ябынып булмый; Эче тулы ак энҗе, − Санап булмый. (Күк һәм йолдызлар)

* Зур палас төбеңдә йомры калач. (Күк һәм ай)

* Төнлә баксам − күк тулган, Иртән баксам − юк булган. (Йолдызлар)

* Мең тәңкә, уртасында бер тәңкә. (Ай һәм йолдызлар)

* Елмый агай елмаеп боз эретә. (Кояш)

* Шундый зур − бөтен җирне әйләндереп ала, Шундый кечкенә − иң кечкенә ярыкка да сыя. (Җил-давыл)

* Үзе күренми, үзе сызгыра, Үзе бар нәрсәне пыр туздыра. (Җил-давыл)

* Тәрәзәдән сыя, − Ишектән сыймый, Сандыкка сыя, − Салып бикләп булмый. (Кояш нуры)

* Өй артында озын агай Энә белән кое казый. (Тамчы)

* Үзе туңа, өйгә керми, Үзе җылый да җылый. (Тамчы)

* Аяксыз-кулсыз дөп-дөп кое казый. (Тамчы)

* Үзе туңа, үзе керми, Үзе елый да елый. (Кәрнизгә каткан боз сөнгесе)

* Өй артында ак тана Мөгезем бар дип мактана. (Боз сөнгесе)

* Тәнсез тора, телсез сөйләшә, Һичкем аны күрми, һәркем аны ишетә. (Кайтаваз)

* Сөйләгәнне үзеңә кайтара. Ул нәрсә? (Яңгыравык, кайтаваз)

* Бабай килгән сагынып, Ак чикмәнен ябынып. (Кыш килү)

* Ала-сыер ятып кала, Ак сыер торып китә. (Яз)

* Ак сыер − торыйк, ди, Кара сыер − ятыйк, ди. (Яз көне кар белән җир)

* Кигән киеменең бизәге Бөтен дөньяны ямьгә бизәде. (Җәй)

* Аты юк, тәртәсе юк, Көне-төне бара, юлы кала. (Елга, чишмә)

* Аты бара, тәртәсе кала. (Елга белән яр)

* Уты юк, төтене бар. (Томан)

* Көн туганчы көн итә, Үлән башын су итә. (Томан)

* Тау куенында анасы, Чыгып кача баласы. (Чишмә)

* Төнлә тәрәзәсе бикләнә, Көндез ачыла. (Бәке)

* Сыр-сыр сыргалан, Уртасында бер табак. (Бәке)

* Торналар торып китте, Агыйдел агып калды. (Боз китү, елга ачылу)

* Кара куйның тиресен әйләндереп капладым. (Игенчелек)

* Диңгез түгел − дулкынлана. (Иген кыры)