- •Татар халык табышмаклары Яр Чаллы "Идел-йорт" нәшрияты
- •I бүлек. Аң-белем, әдәбият, уку-язу, хат-хәбәрләшү
- •II бүлек. Табигать күренешләре, ел фасыллары
- •III бүлек. Үсемлекләр, куаклар, агачлар
- •IV бүлек. Бөҗәкләр, кошлар, җәнлекләр, йорт хайваннары
- •V бүлек. Яшелчә, җиләк-җимеш
- •VI бүлек. Кыргый хайваннар, җәнлекләр, киек-кош
- •VII бүлек. Йорт, каралты-кура, өй җиһазлары, эш кораллары, савыт-саба, ашау-эчү, ризыклар, кием-салым, транспорт чаралары
- •VIII бүлек. Кеше, аның әгъзалары
- •IX бүлек. Тапкырлар, зирәкләр өчен табышмаклар
- •X бүлек. Арифметик табышмаклар
- •XI бүлек. Нәкый Исәнбәт. Отканга – мәкаль, тапкырга – табышмак
- •1. Табышмакларның халык педагогиясендә тоткан урыны.
- •2. Табышмакларның күңел ачу һәм эстетик зәвык бирү ягыннан әһәмияте.
- •3. Тел ягыннан әһәмияте.
- •4. Зиһен тизлеген һәм игътибарны үстерүе.
- •5. Этнографик әһәмияте...
- •6. Тарихи әһәмияте.
- •7. Табышмакның акыл-белем табу юлы булуы, логик фикерләүне үстерү ягыннан әһәмияте.
V бүлек. Яшелчә, җиләк-җимеш
* Үскәндә яфрагын ашыйлар, Үсеп җиткәч, тамырын ашыйлар. (Суган)
* Ачыдыр теле, кыллыдыр төбе. (Суган)
* Кечкенә генә сары карт,- Кигән туны тугыз кат. (Суган)
* Үзем туныйм, үзем елыйм да елыйм. (Суган)
* Бер кисмәктә мең егет. (Кыяр)
* Тәрәзәсе юк, ишеге юк, Эче тулы халык. (Кыяр)
* Кечкенә генә йорт, Эче тулы корт. (Кыяр)
* Ишеге-тәрәзәсе юк, Өй эче тулы кунаклар. (Кыяр)
* Җир астында алтын казык. (Кишер)
* Кызыл кызы җир эчендә, Чәчләре җир өстендә. (Кишер)
* Үзе кызыл, үзе буямаган. (Кишер)
* Кызыл кызы җир өстендә, Чәчләре җир өстендә. (Кишер)
* Үзе − бер бөртек, эче − мең бөртек, Башы − җирдә, койрыгы − коймада. (Кабак)
* Бер күтәрәм йорт, Эче тулы яссы корт. (Кабак)
* Келәте бар, малы юк, Баласының саны юк. (Кабак)
* Эсселәгән саен, Кат-кат тун кия. (Кәбестә)
* Утыра бер ак чүлмәк, Өстенә кигән йөз күлмәк. (Кәбестә)
* Аяксыз-кулсыз, мең кат кигән. (Кәбестә)
* Үзе шардай, эче кандай, тәме балдай. (Карбыз)
* Эче кызыл шикәрле, Тышы яшел бәрхетле. (Карбыз)
* Яшел сарай эчеңдә Кызыл бояр утыра. (Карбыз)
* Үзе кып-кызыл, Күлмәге ям-яшел. (Карбыз)
* Җир астында җиз бүкән, − Ул ни икән? (Бәрәңге)
* Чәчәге агачында, Алмасы тамырында. (Бәрәңге)
* Төбе алмалы, Башы чалмалы. (Бәрәңге)
* Җир астында җиз бүкән. (Торма)
* Түгәрәк кенә кызыл йорт, Эче тулы корт. (Помидор)
* Түгәрәк − ай түгел, Сары − май түгел, Койрыгы бар − тычкан түгел. (Шалкан)
* Җир астында картыгыз, Сакалыннан тартыгыз. (Шалкан)
* Гәүдәсе бар − җаны юк, Үзе эшләпә кигән − башы юк. (Гөмбә)
* Бикле келәт эчендә кара ком. (Мәк)
* Бер ботак, Бер ботакта бер мең борчак. (Мәк)
* Таяк, Таяк өстендә маяк; Маяк өстендә кибет, Кибет эчендә дүрт мең егет. (Мәк)
VI бүлек. Кыргый хайваннар, җәнлекләр, киек-кош
* Сорыдыр төсе, Үткендер теше, Урманда йөри, Сарыклар эзли. (Бүре)
* Асрамый да умарта, Балны бик-бик ярата. Кышын сөя йокыны, Язгача тормый ята. (Аю)
* Җәен урманга патша, Кышын кардан да аста. (Аю)
* Урманнан чыгар, корсак асты чуар; Койрыгы сырлы, хәйләсе күптөрле. (Төлке)
* Нечкә билле, көлтә койрыклы. (Төлке)
* Әдэпле генә кодача Тавыкларны ярата. (Төлке)
* Бер йомгакта мең энә, Сиңа тими, син тимә. (Керпе)
* Яланда энәле йомгак ятыр. (Керпе)
* Энәләре үзе белән йөри, Үзе тегә белми. (Керпе)
* Өстенә шау энәле күлмәк кия, Шулай да аны әнисе "йомшагым" дип сөя. (Керпе)
* Йомры-йомры туп кебек, Бөтен тәне шырт кебек. (Керпе)
* Бәләкәй генә карчык, Тәне тулы шырпы. (Керпе)
* Әлем, әлем, әлем күк, Бөгәрләнгән мәче күк; Аны кеше тоталмый, Тәпиләрен күралмый. (Керпе)
* Җиз камчысын тотып булмый, Җиз атына утырып булмый. (Елан һәм бүре)
* Әнә бара хан, Авызы-борыны кан. (Бүре)
* Җәен соры, кышын ак, Аңа шулай яхшырак. (Куян)
* Урманнан чыгар, үзе чабар. (Куян)
* Әйтим бер йомак: Җәен соры, кышын ак, Төймә койрык, шеш колак. (Куян)
* Аягын-башын яшерә Таш күлмәге эченә. (Ташбака)
* Озын эчәк, Бер очы төенчек. (Елан)
* Югары менә чылбырсыз, Түбән төшә баскычсыз, Өйләр сала балтасыз. (Кош)
* Төнлә йөрергә ярата, Көндез йөрми, йокыга ята. (Ярканат)
* Ияре дә, дугасы да үзендә. (Дөя)
* Чылт-чылт күзле, Адәм төсле йөзле, Үчекләшер үзе, Ходайның боерыгы, Бардыр койрыгы. (Маймыл)
* Җәй буе акыл сата, Кышын боз булып ката. (Бака)
* Кош түгел, оча, Ябалактан курка, Чикләвекне ярата, Сызгырса, урманны яңрата. (Тиен)
* Җир астында җирән атым, Яр астында бурлы атым. (Тычкан, балык)
* Койрыгы озын, Үзе кыска, Мәчедән курка. (Тычкан)
* Кечкенә генә йомры шар, Аннан явыз нәрсә бар? (Тычкан)
* Эргәдәдер өйләре, Бал-май ашар үзләре, Елт-елт итәр күзләре. (Тычкан)
* Койрыгы бар − бутый алмый, Аягы бар − йөри алмый. (Ярканат)
* Канаты бар − очмыйдыр, Күккә карамыйдыр, Аяклары юк − йөридер, Җирдә тормыйдыр, Кешеләрне белмидер. (Балык)
* Канаты бар − очалмый, Күккә таба карамый, Йолдызларны да санамый, Коры җирдә торалмый. (Балык)
* Башы бар, чәче юк, Күзе бар, кашы юк. Авызы бар, теле юк. Гәүдәсе бар, муены юк, Суыкта туңмый, Эсседә көйми, Аягы юк, үзе йөри. (Балык)
* Яр астыннан яу уза, − Кылычлы да мылтыклы. (Балык)
* Урманнан чыгар, Койрык асты чуар, Түше белән шуар, Кеше күрсә − куар, Алты аяклы, Алтын сыртлы. (Елан)
