VII бүлек. Йорт, каралты-кура, өй җиһазлары, эш кораллары, савыт-саба, ашау-эчү, ризыклар, кием-салым, транспорт чаралары

* Түбән өйдә дүрт бүре, Дүртесе дә күк бүре. (Өй нигезе, почмаклары)

* Йомрыдыр тыштан, Эчке ягы ешкан, Осталар шулай кушкан. (Стена бүрәнәсе)

* Тышта санадым − сигез, Өйдә санадым − дүрт. (Өй почмаклары)

* Ишектән кергән дә сузылып яткан. (Идән)

* Гәүдәсе өйдә, Башы тышта. (Матча)

* Атасы аркылы яткан, Балалары буй яткан. (Түшәм)

* Бер патша мең патшаны баш идергән. (Ишек)

* Кулын бирә, Кулың кысмый. (Ишек тоткасы)

* Аяксыз-кулсыз өй саклый. (Йозак)

* Кечкенә генә эт, Өрми дә, җибәрми дә. (Йозак)

* Йорт каравылчысы − бөкере карчык. (Йозак)

* Эт түгел − өрми, Кеше түгел − йөрми, Өйгә кеше кертми. (Йозак)

* Юаш ятар, Дәшми тотар. (Капкын)

* Акылы юк, ә хәйләкәр. (Капкын, тозак)

* Берсе:"Акны яратам", − ди, Берсе:"Караны яратам", − ди, Өченчесе: "Миңа икесе дә бер", − ди. (Чана, арба, ат)

* Ишекле-түрле йөри, эләккәнне сөйри. (Себерке)

* Бәләкәй генә углан Биленә каеш буган. (Себерке)

* Бәләкәй генә бичура Билен буып утыра. (Себерке)

* Йөз дә бер агай бергә торалар. (Себерке)

* Мең туган бер каеш буган. (Себерке)

* Яшел күлмәк кигән, Билен буган, Ишекле-түрле йөгерә. (Себерке)

* Җәй булса, ябылмый; кыш булса, ачылмый. (Тәрәзә)

* Ике туган караша, Килә алмый янәшә. (Тәрәзәләр)

* Өй түрендә дүрт табак, Дүртесе дә күк табак. (Тәрәзәләр)

* Өй тирәли ак тавык. (Тәрәзә пәрдәсе)

* Дүрт кешегә бер эшләпә. (Өстәл)

* Бер кешедә дүрт аяк, Дүртесе дә пар аяк. (Өстәл)

* Бер башлы, дүрт аяклы, Алай да күтәрмичә йөрми. (Өстәл)

* Аягы бар, кулы юк, Аркасы бар, түше юк. (Урындык)

* Үзе түгәрәк, утыны түрдәрәк, эче тулы күзәнәк; Әчкелтем дә төчкелтем, бар нәрсәдән дә кадерлерәк. (Икмәк)

* Сыек булса да су түгел, Ак булса да карт түгел, Йомшак булса да йон түгел. (Сөт)

* Су түгел − сыек, Кар түгел − ак. (Сөт)

* Кисмәк таптым кыршаусыз, Ул да булды капкачсыз. (Йомырка)

* Бер кисмәктә ике төрле бал. (Йомырка)

* Бер чүлмәктә ике төрле май. (Йомырка)

* Бәләкәй генә ак келәт, Эче тулы сары май. (Йомырка)

* Эче сары, тышы ак, Ул ни булыр? − Әйтеп бак! (Йомырка)

* Ак толып җөйсез генә тегелгән. (Йомырка)

* Үзе кием, үзе тун, Үзе тегелмәгән. (Сарык тиресе)

* Үзе җансыз, Көн бара, төн бара, Бер карыш җир бара. (Сәгать)

* Гел йөрим дип мактана, Бер урында таптана. (Сәгать)

* Башы бер, күзе унике. (Сәгать)

* Атламый − йөри. (Сәгать)

* Аяксыз йөри, Кулсыз күрсәтә. (Сәгать)

* Аягы юк − йөри, Авызы юк − сөйли, Иртәсен дә, кичен дә Һаман да үз эшендә. (Сәгать)

* Көн-төн йөри, Урыныннан китә алмый. (Сәгать)

* Ай түгел, көн түгел, Үзе вакытны белдерә. (Сәгать)

* Ап-ак йөзле, Унике күзле, Ике телле, Өйрәтә һәркемне. (Сәгать)

* Ашамый-эчми. Көне-төне эшли. (Сәгать)

* Җансыз җанлыны уята. (Будильник сәгать)

* Ач булса − ята, тук булса − торып утыра. (Капчык)

* Кечкенә генә кыз бала Йөрәгенә ут сала. (Самавыр)

* Башы да тишек, Төбе дә тишек, Уртасында ут, Читендә су. (Самавыр)

* Эчендә су да бар, ут та бар, Ул үзе һәр йортта бар. (Самавыр)

* Карынында − ут, Корсагында − су, Башында − төпсез эшләпә, Менә дөнья нишләтә. (Самавыр)

* Бәләкәй генә ак тана Борыным бар дип мактана. (Чәйнек)

* Эче куыш, тышы таш, Түбәтәе орчыкбаш. (Чәйнек)

* Эче кайнар, Борыныннан агар, Бер кулы бар, − Ул да аркасында. (Чәйнек)

* Шар чаклы күзе бар, Йодрык чаклы үзе бар. (Чынаяк)

* Табышмагымның табы кара, Тапмаганның йөзе кара. (Таба)

* Бәләкәй генә тай, Төбе чеп-чи май. (Таба)

* Авызы юк, тешле. (Пычкы)

* Аягы юк, кулы бар, Авызы юк, теше бар, Таш тегермән булмаса да, Ярма ярыр эше бар. (Пычкы)

* Җырлый-җырлый әйбер кисә, Әйтеп бирче, бу нәрсә? (Пычкы)

* Тиз ашый, вак чәйни, Үзе йотмый, башкага бирми. (Пычкы)

* Эләктергеч, каптыргыч, Мичтән бәлеш тарттыргыч. (Табагач)

* Табышмак әйтәм тап: Коймаклы табаны кап. (Табагач)

* Өй эчендә түгәрәк күл. (Тәлинкә)

* Үзе бер дә ашамый, Ашаганда бушамый. (Кашык)

* Ашаганда бик кирәк, Ашамаганда ник кирәк? (Кашык)

* Үрдәк чума китәр, Койрыгы чыга китәр. (Чүмеч)

* Башы суда, койрыгы чөйдә. (Чүмеч)

* Бер саплы да бер төпле, Үзе куыш. (Чүмеч)

* Аркасы бар, эче юк, Муены бар, башы юк. (Чүмеч)

* Үзе йомры, үзендә су тора. (Чиләк)

* Ике агай-эне су коенырга баралар. (Ике чиләк белән суга бару)

* Ике туган суга бара, Берсен-берсе уза бара. (Чиләкләр)

* Ике агай су коена: Берсе чума, берсе көтеп тора. (Чиләкләр)

* Кырык төштән билен буган, Утыз чиләк аш ашый. (Кисмәк)

* Борыны борсак, Карыны корсак, Җәяү дә йөрмәс, Тик тә тормас. (Комган)

* Гармун кебек сырлы ул, Мич шикелле җылы ул. (Җылыткыч батарея)

* Багана яна, күмере-көле юк. (Шәм)

* Караңгы өйдә ак кына бер кыз, Авызы тулы балавыз, − Борынын сөртсәң, ялт итә. (Шәм)

* Сыңар күзле ябалак Төне буе ялтырый. (Шәм)

* Өстәлемдә бер гөмбә, Яктыртып тора төнлә. (Өстәл лампасы)

* Үзе яна − яндырмый. (Электр лампасы)

* Төймәсе челт итә, Үзе гөлт итә. (Электр лампасы)

* Гәүдәсе өйдә, Муены тышта. (Мич һәм морҗа)

* Үзе ак күлмәк кигән, Башы түшәмгә тигән, Аягы җиргә тигән. (Мич)

* Үзе өйдә, чәче урамда. (Мич, төтен)

* Өй эчендә базым бар, Баз эчендә бозым бар, Керер идем, сыялмыйм, Бозларында шуалмыйм. (Суыткыч)

* Кечкенә генә өй, Эче тулы көй. (Магнитофон)

* Үзе сөйли, үзе җырлый, Ә үзенең теле юк. (Радиоалгыч)

* Бер көзгегә дөнья сыйган. (Телевизор)

* Бер пыяла эчендә мең кеше. (Телевизор)

* Ак ашъяулык яптык, Эченә бактык. Бер минутта кышын да таптык, Язын да таптык. (Телевизор экраны)

* Тирән күлдә балык юк. (Кое)

* Сыңар аяк бер торна Коега сузылып су эчә. (Коедан су алу)

* Ике туган суга бара, Берсен-берсе уза бара. (Ике чиләк белән суга бару)

* Өйдән чыкканда җип-җиңел булалар, Өйгә кергәндә, мөлдерәп тулалар; Парлашып-җырлашып баралар, Елашып, ыңгырашып кайталар. (Сусыз һәм сулы чиләкләр)

* Сыңар аяк саескан Суга төшеп су эчкән. (Чүмеч)

* Аттан биек, эттән тәбәнәк. (Ияр)

* Алты аяклы, ике куллы, Ике башлы, бер койрыклы. (Җайдак (атка атланган кеше))

* Бер авызлы, мең күзле. (Иләк)

* Үзе яңа, үзе тишек. (Иләк)

* Урманга барып бөктем, Өйгә кайтып тектем, Уртасында иһа-һай. (Иләк)

* Урманда бөгелгән, Өйдә тегелгән, Өр-яңа савыт, − Төбе тишелгән. (Иләк)

* Болытсыз көнне яңгыр ява. (Он иләү)

* Озын идем − киселдем, Юан идем − ярылдым, Иңде утка тарыдым. (Утын)

* Дәшми ятар, дәшми тотар. (Капкын)

* Чәчен-башын туздырган, Атасыннан уздырган. (Пумала)

* Мич артында картыгыз, Сакалыннан тартыгыз. (Пумала)

* Урманнан килгән, Яшел күлмәген кигән; Уңга-сулга селтәли, Кешеләрне шелтәли. (Мунча себеркесе)

* Армый-талмый, ат артыннан калмый. (Арба)

* Бар бер чана, Утырасы юк, бассаң − үзе чаба. (Чаңгы)

* Җәй буе ял итәрләр, Кыш тәпиләп китәрләр. (Чаңгы)

* Күзе дә юк, колагы да юк; Үзе сукырны җитәкли. (Таяк)

* Атласам − атлый, Туктасам − туктый, Барып керсәм өйгә, Сөялә дә тик тора. (Таяк)

* Бер түгәрәктә дүрт тишек. (Төймә)

* Үзе бара, эзе юк, маңгаенда күзе юк. (Көймә)

* Миннән ничаклы алсалар. Шулкадәр зурая барам. (Чокыр казу)

* Үзе бер дә ашамый, ашаганда бушамый. (Кашык)

* Ике оч, ике балдак, Уртасында бер кадак. (Кайчы)

* Ике кулча, уртасында бер төймә. (Кайчы)

* Җиңги куш бармагын ачса, Абзый авызын ача, Җиңги йомса − йома. (Кайчы)

* Агасы турый, энесе ялгый. (Кайчы һәм энә)

* Килеп керде бер кеше, маңгаенда бер күзе. (Энә)

* Бөтен дөньяны киендерә, үзе ялангач. (Энә, җеп)

* Үзе бер карыш, Сакалы биш карыш. (Энә, җеп)

* Тимер тычкан, сүс койрык. (Энә, җеп)

* Койрыгы − башында, Колагы − күзендә. (Энә, җеп)

* Тек-тек итәр, Текмештән китәр. (Тегү машинасы)

* Ай киттем, ел киттем, Инә буе җир киттем. (Тегү)

* Ялгыз гына ашалмый, Аннан башка аш бармый. (Тоз)

* Читтән карасам − аклы, Татып карасам − татлы. (Шикәр)

* Икесе дә ак, икесе дә вак, Аерыйм дисәң − кап. (Тоз һәм шикәр комы)

* Бәләкәй генә оя, җитмеш биш кеше сыя. (Шырпы кабы)

* Бер өйдә җитмеш кеше, - Барысы да чалмалы. (Каплы шырпы)

* Каравыл өендә алтмыш янгынчы. (Каплы шырпы)

* Күрергә күркәм, Тотарга куркам. (Ут)

* Нәрсә ашый авызсыз? (Ут)

* Ашатсаң − яши, Эчертсәң − үлә. (Ут)

* Ялт-йолт итәр, Ялмап китәр. (Ут)

*Аягы юк, кулы юк, Тиз йөгерә, тиз җиңә. (Ут)

* Өй түбәсендә кызыл әтәч кычкыра. (Янгын)

* Мич эчендә кара мәче. (Төтен)

* Йөгереп чыга, җилгә оча. (Төтен)

* Аягы юк − качадыр, Канаты юк − очадыр. (Төтен)

* Өй башында аю тузан туздыра. (Төтен)

* Син аны тота барасың, ул синнән кача бара. (Акча)

* Күзе юк, тезе юк, Йөрмәгән җире юк, Кермәгән кулы юк. (Акча)

* Сырлы-сырлы, сырлы ул,

* Безнең белән җырлый ул. (Гармун)

* Телләре бар − сөйләми, Көйләре бар − теләмәсә, көйләми. (Гармун)

* Тәне җыерчыклы, күзе юк, Үзе телле, ләкин сүзе юк; Бармагы күп тә, аз да, Кызыга аңа яшь тә, карт та, Егет тә, кыз да. (Гармун)

* Сары сандык сатып алдым, − Үзе нәни генә, Төрле тавышка җырлый белә. (Скрипка)

* Авызы бар − теле юк, Тавышы бар − сүзе юк. (Курай)

* Авызы юк − кычкыра, Теле юк − чакыра. (Быргы)

* Җебенә тисәң − елаган, Колагын тотсаң − чыңлаган; Өстендә бар эчәге, Астында бар түшәге. (Думбра)

* Бер чокырда мең чокыр. (Уймак)

* Үзе бер, күзе мең. (Уймак)

* Алтын башлы, көмеш күзле. (Уймак)

* Гәүдәсеннән койрыгы озын. (Камчы)

* Бара-бара, эзе юк; кисә-кисә, каны юк. (Көймэ. ишкәк ишү)

* Авызы юк, теше бар, Ашаганын йоталмый, Кулы белән тоталмый. (Пычкы)

* Авызы − йон, борыны − бармакча. (Йон бияләй)

* Һичкайчан да ул кешедән калмыйдыр, Һәм кеше дә аннан үзе калмыйдыр. (Кием)

* Җиңе бар − күлмәк түгел, Бавы бар − алъяпкыч түгел. (Халат)

* Биле бормалы, Чите укалы, Үзе бәһале. (Камзул)

* Баш-аяксыз − буе бар, Гәүдәсе юк − кулы бар. (Күлмәк)

* Бер ягы кыр, бер ягы урман. (Тун)

* Тәкә тунын салдырдым, Шуны үзем ябындым. (Тун)

* Аеры ике, төбе бер. (Чалбар)

* Ике тавык бер төптә, Аерылмыйлар бөртек тә. (Чалбар)

* Бер кеше ике юлдан бара. (Чалбар)

* Алды да койрык, Арты да койрык. (Шарф)

* Кара тавык кар ера. (Киез итек)

* Җәй көне чоланда ята, Кыш көне бездән калмый. (Киез итек)

* Башы бар − мие юк, Биле бар − бавы юк, Гәүдәсе бар − эче юк. (Итек)

* Башы бар, авызы юк, Җылысы бар, миче юк. (Итек)

* Ике агай тездән, Калышмыйлар бездән. (Пар итек)

* Биш агайга бер күлмәк. (Йон бияләй)

* Эче мамык, тышы кабык. (Тире бияләй)

* Бер агачта биш тармак, Тармагы саен бармак. (Пирчәткә)

* Җәеп тотсаң ‑ табактай, Җыеп тотсаң − таяктай. (Кулчатыр (3онтик))

* Өстән су ага, Астан кеше бара. (Зонтик)

* Тамчылары ялтырый, Тамалмыйча калтырый. (Алка)

* Аяксыз-кулсыз күлмәк кияр. (Мендәр)

* Кызу табанлы чана, − Ат җигелмәгән аңа, − Бер чигенә, бер бара, Юлы шомарып кала. (Үтүк)

* Кораб йөзә килә, Күлне көйдерә килә. (Үтүк)

* Тимер тәкә боз шуа. (Үтүк)

* Колагы бар, башы юк, Ашамаган ашы юк. (Миски)

* Үземне пешерәләр − ашамыйлар. (Сөяк)

* Кайчысыз киселә, җепсез тегелә. (Пилмән ясау)

* Әйләнгән саен калыная. (Йомгак)

* Койрыгыннан тартсаң, эчәге чыгып бетә. (Йомгак)

* Бәләкәй генә әби Йөгерә-йөгерә йон җыяр. (Орчык)

* Йөгерә-йөгерә йөк җыяр. (Орчык)

* Үзе йөри − атламый. Өерелүдән туктамый. (Орчык)

* Бер әйләнсә һаман әйләнә, Әйләнгән саен байый һәм калыная. (Орчык)

* Дүрт татар читән үрә, Берсе арада йөри. (Оек-бияләй бәйләү)

* Ун оста, биш бармак Арканнан бура бурыйлар. (Оек-бияләй бәйләү)

* Биш агай бер-берсен тота алмыйлар. (Оек-бияләй бәйләү)

* Кечкенә генә үзе, Маңгаенда күзе, Күрсә, онытмый үзе. (Фотоаппарат)

* Кешесе бар, җаны юк. (Фоторәсем)

* Үзе миңа карап тора, Үзе мине күрми. (Фоторәсем)

* Үзе сукыр, кешегә юл күрсәтергә оста. (Компас)

* Сөйләп бирә тел белән, Сүзе китә юл белән, - Юлы агач башыңда. (Телефон)

* Үзе монда утыра, Сүзне тегендә тутыра. (Телефон)

* Колагы юк − ишетә, Авызы юк − сөйли. (Телефон һәм радио)

* Акылы бар, җаны юк. (Үлчәү)

* Күрергә күзе юк, Сөйләргә теле юк, Үзе саный. (Үлчәү)

* Үзе күрми, кешегә күрсәтә, Үзе өйрәнми, кешегә өйрәтә. (Үлчәү)

* Ике аяклы үгез, Маңгаенда куш мөгез. (Велосипед)

* Арбасы бар, аты юк, Тәртә-мазар заты юк; Тоткасына кулың тисә, Атны да узып китә. (Автомобиль)

* Тавышлана − җил түгел, Канаты бар − кош түгел; Һавада оча, Болытлар коча. (Самолет)

* Канаты бар, йоны юк; Үзе бара, юлы юк. (Самолет)

* Аккош оча, Эзе кала, Үзе китеп югала. (Самолет)

* Кош та түгел, ат та түгел, Үзе оча, йөк ташый. (Самолет)

* Кешеләрне очырта, Үзе кошка охшамый; Зонтик кебек җәелсә дә, Җил-яңгырдан сакламый. (Парашют)

* Баш очымда чатырым, Очтым алты чакырым, Очып төшкәч кайтырым. (Парашют)

* Тигез җирдән киталмый, Үргә таба меналмый, Түбән таба тукталмый. (Туп)

* Йөгерә белми, сикерә белә. (Туп)

* Җәй буе сикерә, Кыш буе тик тора. (Уенчык туп)

* Үзе кеп-кечкенә, Үзе миннән биек сикерә. (Уенчык туп)

* Миннән бик күп тәбәнәк, Үзе йөри тәгәрәп. (Туп)

* Күтәреп җиргә бәрдем, Күктән, тотып алдым. (Туп)

* Минем белән уйныйлар, Кулларыннан куймыйлар, Иркәлиләр, сөяләр, Йокла, иркәм, дияләр. Үсә төшкәч, балалар Мине онытып калалар. (Курчак)

* Барасың, барасың, Башына чыгалмыйсың. (Юл)

* Алда да бар, артта да бар, Борылган да сырылган, Озын булып сузылган. (Юл)

* Тап табышмак: табага ябышмак. (Коймак пешерү)

* Аягы йөрми, таягы йөри. (Чалгы, печән чабу)

* Инәсеннән элек баласы туар. (Чүмәлә белән кибән)