2.7 Суретте сутегімен салқындату жүйесінің газдық шаруашылығындағы қағидалық сұлбасы көрсетілген.

Қойыртпақ қоспаны болдырмау үшін, генератор корпусын сутегімен толтырғанда, ауа алдымен инертті газбен шығарылады (әдетте көмірқышқылымен). Көмірсутегі, 6 баллонның қысымымен төменгі түзеткішке беріледі, сол кезде жеңіл ауа, жоғарғы түзеткіш және осы кездегі ашылатын Газ Түсірмесінің вентилі арқылы шығарылады. Шығару кезінде, газдарды араластыру нәтижесімен, осы операциядағы көмірқышқылының шығысы, генератор корпусының екі-үш көлемін құрайды. Барлық көлем 90% шамасында шоғырланғанда көмірсутегімен толтырылады, коллекторға қысыммен сутегін жібереді, ол көмірқышқылды төменгі коллектор мен ашылатын көмірқышқыл Түсірмесінің вентилі арқылы шығарылады.

Сурет 2.7 - Сутегілі суытудың, газдық шаруашылығындағы қағидалы сұлбасы

1-манометр;2- электроконтактілі манометр;3- газоанализатор; 4-реттеу және фильтірлеу блогі;5-винтель;6-көмірқышқыл балоны; 7-сутегі кептіргіші;8-сұйық көрсеткіш;9-сутегі қысымының клапаны;10-сутегі балоны;11-қайта суытқыш клапаны

Корпустағы сутегінің тазалығы тапсырысты деңгейге жеткенде, көмірқышқыл Түсірмесінің вентилі жабылады және корпустағы көмірсутегінің қысымы қалыпты жағдайға түседі. Сутегін көмірқышқылымен шығарады, ол содан кейін сығымдалған ауамен шығарылады.

Генератор корпусындағы сутегі қысымын автоматты түрде қолдау қысымымен жүзеге асады 9. Сутегінің максимальді және минимальді қысымын бақылау, газды басқару панелінде орналасқан, қопарылысқа қауіпсіз электроконтактылы манометрмен жүргізіледі 2. Сутегінің тазалығын, автоматты бақылау газоанализатормен жүзеге асады 3, және, сондай-ақ белгілі уақыт аралығында сутегін лабораторияға химиялық анализ алу үшін беріледі.

Сутегінің пайыздық құрамы рауалыдан төмендегенде, оның тазалығын қалпына келтіру, генератордан ластанған сутегін шығару, таза сутегін қосу жолымен жүзеге асырылады. Бұл операция үрлеу деп аталады.

Генератордағы сутегін кептіру мақсатында хлорлық кальциймен немесе силикагелмен толтырылған кептіргіш 7 қарастырылған.

Қазіргі турбогенераторлар үшін, салқындатылған газда ылғалдықты орнықтыру мақсатында арнайы фреондық мұздатқыш машиналары қолданылады. Сұйықтықтың барлығын көрсететін көрсеткіш 8, генератор корпусында судың немесе майдың болуы туралы сигнал беру қызметін атқарады.

СССР-дағы электромашинақұрастыру зауыттары 150 МВт қуатты ТВ (ТВ2) генераторларының серияларын шығарды, олар жанама сутегін салқындатуды қолданады, оларды көптеген ЖЭС-да қолданады.

Турбогенераторларды сутегімен тікелей салқындату. Сутегімен жанама салқындатуға қарағанда сутегімен тікелей (іштей) салқындатудың әсерлілігі мол.

ТВФ сериясының генераторларында статор орамаларын сутегімен жанама салқындату мен ротор орамаларын тікелей салқындату қолданылады. ТВФ серияларындағы генераторлар роторларының желдеткіштер жүйесі 2.8. суретте көрсетілген.

Салқындатушы газ, саңылаудан кейін, қайтадан саңылауға қызған газбен шығарылады. Сонымен қатар ротордың орамаларының өткізгіштері тегіс тікбұрышты қиылысуымен орындалады, ал бүйір беттерінде оларды қисық желдеткіштік каналдары фрезерлайді 2. Генератор жұмысында (ротор айналғанда) сутегі шарбақтың тесігіне келіп жетеді 3 және қисық желдеткіш каналы арқылы өте отырып ойықтың түбіне дейін жетеді 4, ойықтың басқа жағынан, басқа каналға шығады және шығарушы тесік арқылы 5 қайтадан саңылауға келіп түседі.

200 және 300 МВт қуатты ТГВ серияларындағы генераторлардың роторын салқындатуының жүйесі өзгеше. Сутегі аксиальді тікбұрышты каналдарда циркулденеді, олар корыта сияқты қозу орамасының өткізгіштерімен құрылады.

Осы типті генераторларда статор орамаларының тікелей салқындатылуы орындалған. Сутегі, жіңішке қабырғалы орама оқтаушаларының ішінде, магнитті емес болаттан жасалған түтікшелерге орналасқан, (сурет 2.9) және оның бүйір бөлімдері ашылады.