11. Саясаттағы конфликттік және дағдарыстық жағдайлар

Рахымбаева А С Саясаттану: Дәрістер жиынтығы оқулығын пайдалана отырып келесі мәселелерді қарастыру. Конфликттер мен дағдарыстар әлеуметтік құбылыс ретінде. Саяси даулар, этносаяси конфликттер. Өтпелі қоғамдағы саяси мәмілелікке жетудің тетіктері мен жолдары. Ұлтаралық мәселелерді шешудің халықаралық тәжірибесін талдау. Оқулықты, сөздікті пайдаланып келесі тақырыпқа қатысты түсініктерге глоссарий жазу: саяси конфликттер, дағдарыстар, саяси процеске қатысу түрлері.

1. Саяси шиеленістің түрлері

2. Саяси конфликтінің мәні және мағынасы

3. Саяси конфликттерді басқару

4. Шиеленістерді шешу

12. Саяси мәдениет пен саяси идеология

Д. Жамбылов. «Саясаттану», А.С. Рахымбаева «Саясаттану»: дәрістер жиынтығын оқулықты, сөздікті пайдалана отырып келесі сұрақтарды қарастыру: саяси психология, саяси сана, саяси мәдениет, саяси әлеуметтену, саяси идеология, либерализм, консерватизм, социал-демократия.

1. Саяси мәдениет түсінігі, оның мәні мен қызметтері

2. Саяси әлеуметтенудін түсінігі, институттары, кезендері, қызметтері.

3. Саяси сана және саяси идеология

4. Идеологияның негізгі түрлері, идеологияның деңгейі және қызметтері

5. Саяси сананың құрылымы және қоғамдық пікір

6. Саясат және мәдениет. Саяси субмәдениеттер

13. Әлемдік саясат және қазіргі заманғы халықаралық қатынастар.

Е.С. Қуандық. «Саясаттану негіздері», Д. Жамбылов. «Саясаттану» оқулығын пайдалана отырып келесі сұрақтарды қарастыру. Әлемдік саясат және халықаралық қатынастар зерттеудің нысаны ретінде. Халықаралық қатынастардың негізгі субъектілері мен ұғымы. Әлеуметтік-саяси ойлар тарихындағы халықаралық қатынастар мәселелері. Сыртқы саясат – халықаралық қатынастар жүйелерінің негізгі компоненті. Саясат пен дипломатия.

1. Халықаралық қатынастағы қажеттіліктер мен мүдделер, нормалар мен құндылықтар

2. Халықаралық қатынастар субъектілері

3. Жаһандық мәселелерді шешудегі халықаралық ынтымақтастық

4. Геосаясат ұғымы, халықаралық қатынастардағы геосаяси факторлар.

5. Қазіргі халықаралық қатынастардың негізгі даму тенденциялары. Жаһандану.

6. Сыртқы саясаттың қызметі, мақсаты, міндеті мен мәні. Сыртқы саясаттың әдістері.

14. Халықаралық қатынастар жүйесіндегі Егеменді Қазақстан. Қр сыртқы саясатының негізгі басымдықтары.

Қазіргі кезеңдегі егеменді мемлекет ретінде ҚР әлеуметтік-экономикалық және саяси даму ерекшеліктері және оның әлемдік қауымдастыққа интеграцияланудағы әлеуетті мүмкіндіктері. Геосаясат ерекшеліктері және тұрғындардың этнодемографиялық құрамы, сыртқы саясат курсын жасауда есепке алу.

1. Егемен Қазақстанның саяси шынайылық ретіндегі қалыптасуы мен дамуы

2. Республиканың әскери доктринасы. Сыртқы саясаттың басым бағыты.

3. ҚР әлемдік аренадағы ұлттық мемлекеттік мүдделері және сыртқы саясаттың басым міндеттері.

15. 2050 Жылға дейінгі Қазақстанның даму стратегиясы

Мемлекеттің жаңа саяси бағыты. Жаңа бағыттың экономикалық саясаты. Әлеуметтік саясаттың жаңа қағидалары. Мемлекеттілікті әрі қарай бекіту және қазақстандық демократияның дамуы. ҚР сыртқы саясаты мен аймақтық және жаһандық қауіпсіздікті нығайту. Экономикалық және сауда дипломатиясының дамуы. Күшті және сәтті мемлекет. Демократияландыру мен либералдандырудың тұрақты процесі. «Мәңгілік ел» - ұлттық идеясы.

ҚР мемлекеттік жастар саясаты, оны жүзеге асырудың ерекшкліктері. Студенттік жастар саясаттың нысаны ретінде. Жастардың саяси қатысуы. Жастар ұйымдары. Қазіргі жастардың саяси мәдениеті. Жаңа қазақстандық патриотизм. Азаматтық қалыптасу мен жастарды патриоттық тәрбиелеу.

СӨЖ-ге арналған қосымша тапсырмалар

1. Қазақстанда саясаттанудың кеш оқытыла бастауының себебін көрсетіңіз.

2. Гуманитарлық емес мамандықтарда саясаттанудың оқытылу маңыздылығын түсіндіріңіз.

3. 4. Кесте әзірлеу. «Саясаттану әдістері»

№	Әдістің аталуы	Негізгі мазмұны

5. Саясаттың деңгейлері бойынша Қазақстандағы саясатты салыстырып көріңіз.

6. Кесте толтырыңыз. «Саяси ойдың даму кезеңдері»

Уақыты	Ойшыл	Негізгі идеясы	Еңбектері

7. Саяси ойдың даму кезеңдеріне байланысты салыстырмалы сараптама жасаңыз.

8. Ұлылардан қалған нақыл сөздер тақырыбында әңгіме өткізіңіздер.

9. Саясаттанудың ғылым ретінде қалыптасуына әсер еткен ойшылдар кімдер?

10. Саяси билік тұжырымдамаларына байланысты кесте жасаңыз.

11. Саяси билік ресурстарының маңыздылығына мысалдар келтіріңіз.

12. Билік деген ұғымға өзіндік анықтама беріп көріңіз.

13. Билік пен адамгершілік принциптердің ара қатынасына назар аударыңыз.

14. Билікті жүзеге асыру формаларын атаңыз.

15. Тоталитаризмнің тек ХХ ғасырға тән құбылыс екендігін дәлелдеп беріңіз.

16. «Адамның әділеттілікке жақындығы демократияны мүмкін етеді, ал оның әділетсіздікке жақындығы демократияны қажет етеді» деген ойға өз түсінігіңізді беріңіз.

17. Авторитаризмнің қазіргі Қазақстанда алатын орны.

18. Кесте толтырыңыз. «Саяси режимдер»

Саяси режимдер	Жағымды жақтары	Жағымсыз жақтары

19. Демократия туралы ежелгі ойшылдардың көзқарастарын есіңізге түсіріңіз.

20. «Демократия тек Батысқа тән құбылыс па, жоқ әлде, барлық мемлекеттердің даму жолы ма?» атты пікір-таласқа дайындалыңыз.

21. Демократиядағы мемлекеттік биліктің жүзеге асуындағы ерекшеліктерді атаңыз.

22. Демократияның түрлеріне және тұжырымдамаларына қатысты кесте толтырыңыз.

23. Саяси жүйенің «кірісі» мен «шығысы» арасындағы өзара байланысқа мысалдар келтіріңіз.

24. Саяси жүйе, саяси билік ұғымдарының арасындағы ұқсастық мен айырмашылықты табыңыз.

25. Саяси тұрақтылық дегеніміз не? Оның түрлері.

26. Саяси тұрақсыздықты қалай анықтауға болады? Біздің қоғамымызда оның белгілері кездеседі ме?

27. Мемлекет деген ұғымға анықтама беріңіз. Ең алғаш бұл ұғым қай ойшылдың еңбегінде кездеседі?

28. Мемлекеттің басты белгілеріне нені жатқызасыз? Олардың әрқайсысының маңыздылығын атап көрсетіңіз.

29. Мемлекеттің түрлеріне қатысты, барлық критерийлерді ескере отырып кесте жасап, оны толтырыңыз.

30. Қазақстан осы жіктеу бойынша қандай мемлекет түрлеріне жатады?

31. Билік пен азаматтық қоғам арасындағы байланыстың күрделілігі.

32. Азаматтық қоғамның негізгі белгілері.

33. Азаматтық қоғам неліктен мемлекеттік биліктен тәуелсіз болуы шарт?

34. Азаматтық қоғам мен құқықтық мемлекет арасындағы өзара қарым-қатынас ерекшелігі.

35. Сіз өзіңізге қатысты барлық құқықтарыңызды білесіз бе?

36. Саяси дау-жанжал, шиеленіс, дағдарыс ұғымдарына анықтама беріңіз.

37. Мәмілелік дегеніміз не? Неге оны қазақ ұлтының менталитетімен байланыстырамыз?

38. Дау-жанжалды шешу жолдарына мысал келтіріңіз.

39. Дау-жанжалды позитивті құбылыс ретінде дәлелдеп беріңіз.

40. Партияның пайда болуы, негізгі кезеңдері.

41. Саяси партияны азаматтық қоғамның негізгі элементтерінің бірі ретінде дәлелдеп беріңіз.

42. ҚР-ның партия туралы заңы бойынша азаматтан оның қай партия мүшесі екенін сұрауға құқығыңыз бар ма? Оның сізге жауап бермеуге ше?

43. Сайлау жүйесі мен саяси партиялардың арасындағы байланысты атаңыз.

44. Сайлау жүйесінің түрлеріне қатысты кесте жасап, оны толтырыңыз.

45. Саяси элитаның тұжырымдамаларына қатысты кесте жасап, оны толтырыңыз.

46. Қазақстандағы саяси элитаны бағалауға тырысып көріңіз. Бізде саяси элитаға ену қандай жолдармен жүзеге асады?

47. Саяси көсем, көсемділік ұғымдарына анықтама беріңіз.

48. Сіздің ойыңызша қазіргі кезде саяси көсем болу үшін қандай қасиеттерді меңгеру қажет?

49. Адам, жеке адам, тұлға ұғымдарына анықтама беріңіз.

50. Әлеуметтік теңсіздік немесе әлеуметтік жіктелу туралы не білесіз.

51. Қазіргі қазақстандық қоғамдағы жаңа топтар туралы не айта аласыз?

52. Саясатқа қатысу қандай деңгейде жүргізілуі қажет деп ойлайсыз?

53. Саяси мәдениет пен жәй мәдениеттің арасындағы ұқсастық пен айырмашылықты атаңыз.

54. Саяси мәдениеттің негізгі элементтеріне не жатады?

55. Саяси әлеуметтену дегеніміз не? Ол адам бойында қалай жүреді?

56. Қазақстандық қоғамдағы саяси мәдениет пен әлеуметтенудің ерекшелігін көрсетіңіз.

57. Әлемдік саясат, халықаралық қатынастар, геосаясат ұғымдарының айырмашылықтары мен ұқсастықтарына тоқталыңыз.

58. Қазақстан қай елдермен қарым-қатынас жасайды және қандай халықаралық ұйымдарға мүше?

59. ҚР халықаралық беделінің өсуіндегі президент рөлі.

60. Саяси билік, саяси жүйе, саяси үрдіс ұғымдарының өзара қатынасын ашыңыз. Оларды бір-бірінен қалай айыра аламыз?

61. Саяси модернизация дегеніміз не?

62. Ұлттық мүдде мен жаһандану үрдісінің арасында қандай байланыс жатыр?

Пікірталасқа арналған тақырыптар мен сұрақтар

Бұл жұмыс түрі топпен бірге жұмыс жасай білу, ұжымдық жұмыстың ерекшелігін түсіндіреді. Топпен бірге жұмыс жасағанда келесі шарттарды есте ұстау қажет:

1. Алға қандай мақсат пен міндеттер қоясыздар? Сіздерден нені талап етеді?

2. Топ мүшелері қандай рөлдерді ойнауға тура келеді? Рөлдерді қатысушылардың қабілетіне, танымына, көзқарасына байланысты бөлу қажет. Топпен үнемі бірге жұмыс жасасаңыз, рөлдерді ауыстырып отыруға болады.

3. Сіздер біртұтас командасыз. Сондықтан топтың жеңуі әрқайсыңызға тікелей байланысты. Егер араларыңызда келіспеушілік болып жатса, оны жасырмай жеке бір «ерекше пікір» ретінде көрсетуге болады.

4. Топтағы қарым-қатынас еркін түрде болуы қажет, бұл сізді ертең еңбек ұжымында өзіңізді қалай ұстауыңызға үйретеді.

Келесі тақырыптарды оқытушымен бірге таңдап, семинар сабақтарында өткізуге болады.

1.АДАМ ҚҰҚЫҒЫ

• Әлеуметтік-экономикалық құқықтар мен бостандықтарды қорғау мәселелері

1. Қазақстандағы жұмыспен қамту қаншалықты өткір мәселеге айналған?

2. Еңбекке құқық - экономиканың дамуындағы жетістік пе, әлде кедергі ме?

3. Мемлекет барлық азаматтарын жұмыспен қамти ала ма?

4. Жұмыссыз қалған адамдар қандай шара қолдану керек?

5. Мемлекеттік органдар қандай шара қолдану керек?

• Жеке құқықтар мен бостандықтар

1. Біздің қоғамымызда қандай жеке құқықтар мен бостандықтар сақталған?

2. Оны сақтауда қиындықтар кездеседі ме?

3. Мемлекет тұлға құқығын бұза ма?

4. Әрбір азамат өз жеке құқықтарын қорғау үшін не істеуі керек?

5. Жеке құқықтар мен бостандықтарды қорғайтын мемлекеттік немесе қоғамдық ұйымдар бар ма? Олардың іс-әрекеті қаншалықты тиімді?

6. Тұлғаны қорғай алатын дамыған азаматтық қоғам мен құқықтық мемлекет институттары қалыптасып болды деп айтуға болады ма?