3.2 Дәріс сабағының тақырыбы: Исламдағы пайда болу мен таралымдар.

1.Мұсылмандық сенімнің қалыптасуы.

2.Исламдағы ағымдар және секталар.

3. Ислам және мораль.

Дәріс тезисі:

Ислам – біздің заманымыздың 609-632 жылдар аралығында шығыс пен батыс мәдениеттері тоғысып жатқан Араб түбегінде пайда болған әлемдік діндердің ең жасы.Ол әлемде кең таралу жағынан екінші орында.Мұсылмандық шығыстағы діни-философиялық ойдың ерекше формалары. Қалам, фалсафа, суфизм. Классиканың араб-мұсылман философиясының негізгі ағымдары ретінде. Шариат пен білімнің негізгі көзін айқындау кез- келген мұсылманның қасиетті жазбаларды түсіндіру мүмкіншілігі ретінде қарастырылады. Дау талас сұрақтарды институт алынған шешуі болмауы иджтихаттың пайда болу алғышарты ретінде Құранда еркін болжамның негізінде жеке шешіледі.

Білімге монополиялық құқықтың болмауы. Исламдағы діни догмаларының шеңберін игеру шартты ретінде.

Араб-мұсылман философиясы дәстүрінде дін туралы түсініктер. Зиялы мәдениет шеңберіндегі философия. Аль-Кинди философия негізін қалаушы. Аль-Кинди араб-мұсылман философиясының негізгі сұрақтары туралы: Қасиетті жазбаларды рациональді-аллегориялық түсіндіру, Құдайды алғашқы қозғаушы күшпен теңестіру, жаратушы затқа бір тршілік сыйлау ретінде, эмонациясы процесі ретінде, жеке жанның мәңгілігі мәселесінің философиялық түсіндірмесі. Әл-Фарабидегі философия мен діннің анықтамасы сұрақтың концептуалды мәселесі. Әл-Фарабидің көзқарасы бойынша дінге деген қажеттілік, саяси ғылымға, құқыққа деген қажеттілік секілді. Азаматтың ғылым мен саясат тапсырмасының шеңберінде философия мен діннің тапсырмасы.Әл-Фарабидің ғылымдар классификациясы. Әл-Фарабидің метофизикалық түсінігі.

Ибн-Синаның метофизиканы “универсальды” және “құдайшыл” деп бөлуі. Ибн-Синанң философиялық ой жүйесіне Аристотель ілімінің ықпалы.

Ибн-Рушд ілімі ортағасырлық Шығыс араб философиясының жоғарғы шыңы ретінде. Философия, теология және діннің арақатынасы туралы Ибн-Рушдтың көзқарасы. Диалектикалық, риторикалық, поэтикалық пікірлері. Дін Ибн-Рушд ілімінде адамдардың байланысқа түсу ортасы ретінде. Пантеистік бағыттар: Абсолютті әлемдік тәртіппен теңестіру. Жан туралы ілім. Ислам теологиясы және библиялық дәстүрі.

Қалам-феномені. Қалам Құдай сөзі ретінде:талқылау, ойлану тәсілі, Құдайдың атрибуттары мәселесі, әлемнің атомдық мәселесі, Құранның жаратылысы менмәңгілігі туралы сұрақтар, еркіндік пен алдын-ала анықтаушылық мәселесі. Қаламның даму этаптары: мутазимизм-ерте қалам(9ғ); амаризм-кейінгі қалам (10ғ - 12ғ) Қаламдардың перипатизм философиясымен жақындасуы (13 - 15ғ) Қалам шеңберінде Құранның символдық-аллегориялық түсіндірмесі. Мұсылмандық теологиядағы онтологиялық, гносеологиялық, әлеуметтік-тарихи түсіндіру спецификасы:мазхаба(ханафиттер,шафиттер, ханболиттер, джафариттер) түсінігі. Реформаторлық қозғалыстағы ( Джамаль ау-дин аль-Афғани, Мұхаммед Абд) діни философиялық көзқарастар. Исламдағы мистикалық – аскеттік бағыттар. Суфизмнің рухани бастамалары. Суфизмнің әдебиетке, философиялық, тарихқа, халықтың мәдениетке ықпалы. «Универсалдылық» мәселесі суфизмнің негізгі түсінігі ретінде суфизм өкілдері: Мухасиби, Абдаллах Ансари, Джелал ад-дин Руши, Аль-Газали, аль-Сухраварди, Ибн аль-араби.

Модуль IV. Дін және еркін ойшылдық