5.4. Podsumowanie

1. Rozważania przeprowadzone w niniejszym rozdziale prowadzą do wniosku, że terminy zdefiniowane w art. 4 (3) StMTKJ i art. 2 (3) StMTKR określają przestępstwa niedokończone. Elementy tych przestępstw zostaną zrealizowane, mimo że nie doszło do dokonania zbrodni ludobójstwa. Izby zgodne są co do tego, iż oskarżony może zostać skazany za zmowę do popełnienia ludobójstwa, bezpośrednie i publiczne podżeganie do popełnienia ludobójstwa czy usiłowanie ludobójstwa.

2. Formy popełnienia przestępstw nie są karane jako takie (in and of themselves), służą jedynie przypisaniu odpowiedzialności karnej, gdy zostaną połączone z czynem i stanem psychicznym sprawcy.

3. Znaczenie przedstawionych w niniejszym rozdziale form popełniania przestępstw i inchoate crimes ewoluowało w czasie, rozbudowując katalog tych form o wspólne przestępne przedsięwzięcie. Zmienia się także relacja pomiędzy formami udziału w ludobójstwie a formami popełnienia tej zbrodni, w tym pomiędzy complicity a aiding i abbeting.

4. Rozważania przeprowadzone w niniejszym rozdziale prowadzą do wniosku, że orzecznictwo międzynarodowych trybunałów karnych ad hoc nie daje jednolitych wytycznych co do tego, jak rozumieć pojęcia użyte w statutach międzynarodowych trybunałów karnych ad hoc. Nic zatem dziwnego, że interpretacja przepisów statutów międzynarodowych trybunałów karnych w zakresie form udziału w ludobójstwie nie wydaje się być spójna¹⁰¹. Wskazano na niekonsekwencje w orzeczeniach MTKJ albo MTKR co do zakresu stosowania form udziału w ludobójstwie określonych w art. 4 (3) StMTKJ i art. 2 (3) StMTKR¹⁰². Izby określały te formy jako przestępstwa nieukończone bądź jako formy popełnienia czynu oraz wyrażały nie do końca spójne opinie na temat relacji form udziału w ludobójstwie z art. 4 (3) StMTKJ i art. 2 StMTKR, z art. 7 StMTKJ czy art. 6 StMTKR¹⁰³.

5. Stosowanie przedstawionych w niniejszym rozdziale postanowień statutów MTKJ oraz MTKR jest pomocne w podejmowaniu decyzji przez MTK czy trybunały z elementem międzynarodowym¹⁰⁴.

Rozdział 6

Okoliczności wyłączające bezprawność lub winę zbrodni ludobójstwa

6.1. Uwagi ogólne

Międzynarodowe prawo karne wypracowało instytucje pozwalające na niepociągnięcie osoby do odpowiedzialności karnej, pomimo że został popełniony czyn, który w innych okolicznościach mógłby wypełnić znamiona zbrodni międzynarodowych¹.

Okoliczności te mogą dotyczyć także zbrodni ludobójstwa, chyba że międzynarodowe prawo karne wyłączyło taką możliwość. Rozdział ten przedstawi wybrane okoliczności wyłączające bezprawność lub winę w przypadku zbrodni ludobójstwa.

Niektóre okoliczności, takie jak np. zgoda pokrzywdzonego, które w innej sytuacji mogłyby mieć duże znaczenie, w przypadku zbrodni ludobójstwa nie będą przedmiotem zainteresowania prawa karnego międzynarodowego². Społeczność międzynarodowa nie jest bowiem przychylna niekaraniu osób dopuszczających się czynów, które w innych okolicznościach stanowiłyby najpoważniejsze zbrodnie międzynarodowe³. Należy zatem zwrócić uwagę, iż muszą wystąpić szczególne okoliczności, aby powstała możliwość powołania się na okoliczności wyłączające bezprawność lub winę.

Statut Międzynarodowego Trybunału Karnego stanowi o kilku okolicznościach wyłączających bezprawność lub winę, niemniej jednak katalog ten nie jest zamknięty, o czym stanowi art. 30 ust. 3 StMTK. Poniżej przedstawione zostaną niektóre z tych okoliczności.