Электр тогына түсуден қорғаудың техникалық әдістерң мен құралдары

1. Ток өт-ш бөліктерді оқшаулау (изоляция);

2. Төмен кернеуліктерді пайдалану;

3. Желілерді бөлу;

4. Адамның ток өт-ш бөліктермен жанасу мүмкіндігін барынша азайту (қол жетпейтін биіктікте, қоршау ішінде, оқшаулағышта орналастыру; арнайы белгілердің орнатылуы);

5. Жерлендіру (құрылғылардың металл бөліктері жермен байланыстырылған болуы шарт);

6. Өздігінен өшіп қалу;

7. Электр құрылғыларында қорғаныс құралдарын пайдалану (оқшаулағыш, қоршау, көмекші).

Электр тогына түскен адамға алғаш көмек көрсету

1. Ток көзінен ажырату

• өткізгіштерді кесу (шабу) арқылы;

• құрғақ кимінен ұстап тарту;

• құрғақ ағаш таяқ көмегімен;

• арнайы киім (қолғап) киіп жанасу.

2. Жедел жәрдем шақыру

3. Алғашқы медициналық көмек көрсету

• жасанды тыныс алдыру;

• жүрек сыртынан массаж жасау;

• қан тоқтату (жгуттер, таңулар арқылы);

• күйіктерді стерилді маталармен таңу;

• сынықтар болған жағдайда шиналар пайдалану.

11-дәріс

ХИМИЯЛЫҚ ҚАУІПТЕР

Химиялық қауіптер – түрлі з-р мен олардың арасындағы хим. үдерістермен (айналулармен) б-сты б-атын қ.

П.б. түрлері – уланулар, өрттер, жарылыстар. Хим-қ қауіпті нысандардағы (ХҚН) апаттар салдарынан п.б.

ХҚН – қ-ті хим. з-рды өндірумен, сақтаумен, тасымалдаумен, өңдеумен немесе қолданумен айналысатын экономика объектілері немесе көліктік нысандар. Оларда ірі апаттар болған жағд-рда адамдарлың, жан-р мен өс-рдің тіршілігіне үлкен қауіп төнеді, қоршаған орта айтарлықтай хим-қ ластануларға ұшырайды.

ХҚН қауіптілік дәрежелері:

І – ХЗА-на тап болатын адамдар саны >75000;

ІІ - ХЗА-на тап болатын адамдар саны 40000÷75000;

ІІІ - ХЗА-на тап болатын адамдар саны < 40000;

IV – ХЗА нысан территориясынан тысқары емес, адамдар саны тек 10-30% ғана.

КӘУЗ (АХҚЗ) – өндірісте және а-ш-нда қолд-тын хим. зат., апатты түрде (өте көп концентрацияларда) қ-о-на шығарылуы (төгілуі) нәт-нде тірі ағзаға залалын тигізіп, қоршаған орта ластануларға ұшырайды.

ағзаға 3 түрлі жолдармен түседі:

4. Ингаляциялық – тыныс мүшелері арқылы;

5. Резорбтивтік – тері немесе шырышты қабаттар арқылы;

6. Пероральдық – тағам және сумен (ауыз қуысы арқылы).

Улы хим. з-рдың ағзаға қосарлы әсері (комбинациялық әсері) – ағзаға түскен улы з-рдың оған 1 мезеттегі немесе кезектесе отырып әсер етуі.

3түрі бар:

7. Аддитивті – ағзаға түскен улы з-рдың ондағы биол-қ эфф-сі олардың жалпы сомасымен сипатталады. Яғни, з-р 1-1-іне ешқандай әсер етпейді, олардың ағзаға әсері 1-1-інікіне қосылады.

8. Синергизм - ағзаға түскен улы з-рдың ондағы биол-қ эфф-сі олардың жалпы сомасынан асып түсумен сипатталады. Яғни, з-рдың қайсыбірі 2-нің немесе екеуі 1-1-інің жалпы улы әсерлерін күшейте түсуге қаб-ті болады.

9. Антагонизм - ағзаға түскен улы з-рдың ондағы биол-қ эфф-сі олардың жалпы сомасынан кем болуымен сипатталады. Яғни, з-рдың қайсыбірі 2-нің немесе екеуі 1-1-інің жалпы улы әсерлерін бәсеңдете түсуге қаб-ті болады.

Ағзаға ә.е. дәрежесі б-ша қауіптіліктің 4 класына жіктеледі:

1 – аса қауіпті;

2 – жоғары қауіпті;

3 – қауіпті;

4 – қауіптілігі төмен.

Ағзаға ә.е. сипаты б-ша 6 топқа бөлінеді:

10. тұнш-ш (хлор, фосген);

11. жалпы уланд-ш әсер ететін (СО);

12. тұнш-ш+жалпы уланд-ш әсер ететін (азот қышқылы, азот оксидтері, күкірт ангидриді, НҒ);

13. тұнш-ш+нейротропты әсер ететін (аммиак, т.б.)

14. метаболикалық улар (этиленоксид);

15. зат алмасу процесін бұзатын з-р (диоксиндер, т.б.)

КӘУЗ токсикалық қас-ріне сипаттама беру үшін шекті рұқсат етілген концентрация (ШРК) және токсодоза ұғымдары қолд-ды:

ШРК – қауіпті улы з-рдың адам ағзасына күнделікті жұмыс күні бойында ұзақ уақыт әсер етуі нәтижесінде заманауи диагностика әдістерімен ешқандай патологиялық өзгерістердің немесе ауруларды п.б-ндығы анықталмайтын конц-сы.

Токсодоза - қауіпті улы з-рдың адам ағзасына әсер етуі нәтижесінде токсикалық эффектінің (алғашқы улану белгілерінің) п.б-на әкелетін ең аз мөлшері.