Тақырып: 3-септеу зат есiм. (Femininum.)

Осы тектегi зат есiмдерде (3-септеу) 14 жалғау бар. Олар 3 негiзгi топқа бөлiнедi:

1. Nom.Sing.-те “о” әрпiне аяқталатын зат есiмдер.

2. Nom.Sing.-те “s” әрпiне аяқталатын зат есiмдер.

3. Nom.Sing.-те “x” әрпiне аяқталатын зат есiмдер.

3-септеу (femininum) жалғаулары.

-o- -s- -x-

N.S. G.S. N.S. G.S. N.S. G.S.

-io -ionis -s -tis -x -cis

regio, regionis f pars, partis f calx, calcis f

-do -dinis бiрде -es -is -ax -acis

magnitudo, ma- буынды pubes, pax, pacis f

gnitudinis f pubis f -ox -ocis

cutis, cutis f vox, vocis f

-go -ginis -as -atis -ux -ucis

cartilago, cartila- cavitas, cavitatis f nux, nucis f

ginis f -us -udis -ix -icis

incus, incudis f radix, radicis f

-us -utis -nx -ngis

salus, salutis f phalanx, phalangis f

Жаттығулар.

1-жаттығу. Зат есiмдердi Gen.Sing. қойып, аударыңыз

а) Әр түрлi буынды зат есiмдер:

tuberositas, sanitas, extremitas, salus, ars, pars, mors, thorax, cervix, fornix, radix, larynx, tendo, hirudo, cartilago, margo, articulatio, regio, dilatatio.

b) Бiрдей буынды зат есiмдер:

cutis, auris, bilis, pelvis, tabes, pubes.

2-жаттығу. Сын есiмдi зат есiммен байланыстырып, әрбiр терминдi Gen.Sing.-ке қойыңыз.

бұдырмақ (дельта тәрiздi, қанат тәрiздi), құлақ (ортаңғы, iшкi, сыртқы), бөлiк (тас тәрiздi, медиальды, жоғарғы, терең), канал (үлкен, таңдайлы, жасты, көру).

3-жаттығу. Сөздiк формасын берiп, терминдердi аударыңыз.

cavitas medullaris, basis cranii externa, pars thoracica, cartilago alaris major, auris externa.

4-жаттығу. Сөздiк формасын берiп, терминдердi аударыңыз.

мидың қатты қабығы, пилорикалық канал, ортаңғы құлақтың барабанды қуысы, таңдайдың үлкен каналы.

5-жаттығу. Сөздiк формасын берiп, терминдердi аударыңыз.

күрек тiс, сыртқы негiз, капилляр қан тамыры, бел бөлiгi, тасты бөлiктiң жоғарғы шетi, мойынның алдыңғы аймағы, ұйқы безiнiң басы.

Лексикалық минимум.

appendix, icis f - соқыр iшек

a. carotis, tidis f - күре тамыр

articulatio, inis f - буын

auris, is f - құлақ

basis is f - негiз

cavitas, atis f - қуыс, үңгiр

cervix, icis f - мойын

cutis, is f - терi

frons, frontis f - маңдай

gl. parotis, tidis f - шықшыт безi

pars, partis f - бөлiк

radix, icis f - тамыр

pelvis, is f - жамбас

pelvis renalis - бүйрек түбегi

regio, onis f - аймақ

Ескертпелер:

axis,is m - екiншi мойын омыртқасы

canalis,is m - канал

dens, dentis m - тiс

margo, ginis m - аймақ

sanguis, inis m - қан

tendo, inis m - сiңiр

pancreas,atis n (грек) - ұйқы безi

vas, vasis n - қан тамыры

Тақырып: 3-септеу зат есiм (neutrum)

Nom.Sing.	Gen.Sing.	мысалы	аудармасы
жалғаулары	жалғаулары
-en	inis	abdomen,inis	iш
-us	-oris -eris -uris	corpus,oris glomus,eris crus,uris	дене шумақ аяқ
-ma	-atis	coma,comatis	кома
-e	-is	rete,retis	тор
-l	-alis	animal,is	жануар
-ar,	-aris	calcar, aris
-ut,	-itis	caput,capitis	бас

Ескертпелер: ren,renis m - бүйрек

lien,lienis m - көк бауыр

Жаттығулар.

1-жаттығу. Зат есiмдердi Gen.Sing.-те қойып, түбiрiн анықтаңыз.

abdomen, foramen, pecten, pectus, tempus, crus, sulfur, femur, diaphragma, systema, caput, occiput.

2-жаттығу. Терминдердi аударыңыз.

тесiк (домалақ, сопақ, төстi, мойындырық, тiстi, үлкен, шүйде); аяқша (оң, сол, ұзын, латеральды, қысқа, медиальды; бүйрек (артқы, оң, сол, қозғалмалы); тор (артериалды, буынды, алақанды).

3-жаттығу. Терминдерге грамматикалық талдау жасап, аударыңыз.

systema lymphaticum, sinus occipitalis, durae matris, ca- put superius musculi pterygoideus, foramen venae cavae

4-жаттығу. Аударыңыз.

сан сүйегiнiң жамбас диафрагмасы, ортан жiлiк денесi, ұйқы безiнiң денесi, iшкi капсуланың алдыңғы аяқшасы, бұлшық ет аралық перде балтыры, бауырдың сол бөлiгi, ұйқы безiнiң капсуласы.

Лексикалық минимум.

abdomen,inis n - iш, құрсақ

caput,itis n - бас

corpus,oris n - дене

diaphragma,matis n - диафрагма

foramen,inis n - тесiк

crus,cruris n - аяқша, балтыр

hepar,atis n - бауыр

occiput, itis n - желке

pectus, oris n - кеуде

tempus, oris n - самай

zygoma, matis n - бет сүйегi

Ескертпелер:

ren, renis m - бүйрек

lien, lienis m - көк бауыр

Афоризмдер және атаулар.

1. Anamnesis vitae – өмiр туралы мәлiметтер

2. Anamnesis morbi – ауру туралы мәлiметтер

3. Hygiena amica valetudinis – тазалық-денсаулық досы

4. Amicus Plato, sed magis amica veritas – Платон, сен маған доссың, бiрақ ақиқат артығырақ.