Тақырып: Зат есiмнiң 1-5 септеулерi және сын есiмнiң Nominativus Pluralis-сы

§1 Зат есiмнiң Nominativus Pluralis-тық алгоритм құрылысы

1

Зат есімнің сөздік формасын беріңіз

2

Оның септеуін анықтаңыз

3

Түбі-рін анық-таңыз

4

Сол түбірге

Nom.Plur.

жалғауларын жалғаңыз æàë¹à»ûç

Nominativus pluralis-тың жалғаулары.

топтар m f n

1. -ae

2. -i -a

3. -es -es -a(-ia)

4. -us -ua

5. -es

NB! 3 топ (neutrum) Nom.Sing. -ma, -e, -al, -ar аяқталса, олар Nom.Plur. -ia деген жалғауды жалғайды

Мысалы: rete,is n - retia

animal,is n - animalia

calcar,is n – calcaria

Жаттығулар.

1. Түбiрiн анықтап, Nom.Plur. қойыңыз.

pyramis,idis f; cellula,ae f; dens,dentis m; facies,ei f; os,ossis n; gyrus,i m; cornu,us n; septum,i n; ductus,us m; gingiva,ae f; sectio,onis f; bursa,ae f; crus,cruris n; foramen,inis n; thenar,aris n; hiatus,us m; articulatio,onis f; rabies,ei f.

2. Nom.Plur.-ғы зат есiмдердi сөздiк формасын берiп, тобын анықтап аударыңыз.

folia, sinus, musculi, facies, partes, sulci, regiones, labia, apices, costae, tendines, retia, dentes, facies, genua, abdomina.

3. Cөздiк формасын берiп, аударыңыз.

артериялар, сандар, қастар, шажырқайлар, құрсақтар, бұдырмақтар, су түтiктер, жұтқыншақтар, балтырлар, каналдар, кариестер, қанаттар, жапырақтар, бұлшық еттер.

4. Аударыңыз.

а) бұлшық еттерi (бастың, көздiң, тiлдiң, таңдай, мойын)

б) бас сүйектiң тiгiстерi, бас аймақтары, бауыр байламдары, мұрын шемiршектерi, ауыз бездерi, көкiрек буындары.

§

1

Сын есімді сөздік формасын-да беріңіз

2

Оның тобын және шырайын агықтаңыз

3

Тобын және тек белгісін анықтаңыз

4

Түбірін анық-таңыз

5

Сол түбірге Nom.Plur.

жалғауларын жалғаңыз

2 Сын есiмнiң Nominativus Pluralis-тың алгоритм құрылысы.

N

Тек белгісі І-топ (1,2 2-топ Салыстырмалы

септеу және (3 септеу) шырай

күшейтпелі

шырай )

m -i -es -(ior) es

f -ae -es -(ior) es

n -a -ia -(ior) a

ominativus Pluralis-тiң жалғаулары

NB! Nom.Sing.(neutrum) - дағы -e жалғауға аяқталатын Nom.Plur. -ia жалғайды.

Мысалы: breve - brevia

Жаттығулар.

1. Келесi сын есiмдердi Nom.Plur. қойыңыз.

occipitale, minus, ossea, dorsalis, zygomaticum, bronchialis, latissimus, minima, liber, anterior, flava, craniale, vertebralis, palatinus, thyroideum.

2. Келесi зат есiмдердi сын есiмдермен Nom.Plur.-да дұрыс байланыстырыңыз.

nodi (lumbales, lymphatici, pectoralia, epigastrici, pulmonales, dextri, internae, profunda); ligamenta (inter-osseae, interspinalia, flava, cruciata, alares, dorsalia, palatinae); plexus (iliaci, rectales, supraspinalia, inferiores, gastricae); dentes (incisivi, molares, longea, canini, premolares, decidui, permanentes); foramina (ethmoidalia, minora, nervosae).

3. Ауызша аударыңыз.

vasa lymphatica superficilia, cartilagines alares minores, cartilagines nasales accessoriae, radices spinales, gyri temporales transversi, foramina sacralia pelvina.

4. Аударыңыз.

лимфалық терең тамырлар, мойынның қылқанаралық бұлшық еттерi, мидың төменгi веналары, кеуденiң жүрек тарамдары, қосымша мұрын шемiршектерi, кiшi және үлкен тас тәрiздi невтiң сайлары, маңдай сүйектiң көз бөлiктерi, үлкен және кiшi мүйiздер, төменгi азу тiстер, үлкен азу тiстер, сына тәрiздi сүйектiң қанат тәрiздi жапырақшаларының өсiндiлерi.

Латын афоризмдерi.

1. Chirurgus mente prius et oculis agat, quam manu armata - хирург пышақтан бұрын ақылымен және көзiмен амал қылып көрсiн.

2. Circulus vitiosus - керi кеткен iс - амалсыз жағдай.

3. Bonus initium est dimidium facti - жақсы iс - жарым ырыс.

4. Cogito, ergo sum - мен ойлаймын, демек өмiр сүремiн.

5. Dura lex, sed lex - заң қатал, бiрақ ол заң.

Лексикалық минимум.

Зат есiмдер.

1- септелу.

А. аmpulla, ae f - ампула (сұйық дәрi сақтайтын шыны ыдыс)

apertura, ae f - апертура (тесiк)

cellula, ae f - жасуша

fibra, ae f - талшық

glandula, ae f - без

retina, ae f - көздiң тор қабығы

palpebra, ae f - қабақ

plica, ae f - бүрме, әжiм

С. gingiva, ae f - қызыл иек

papilla, ae f - емiздiк

2- септелу.

A. alveolus, i m - альвеола (өкпедегi кеңiрдек тамыры)

folium, i n - жапырақ

nucleus, i m - ядро (дән)

ramus, i m - бұтақ

spatium, i n - перде

gyrus, i m - қатпар

metacarpus, i m - алақан сүйегi

metatarsus, i m - табан сүйегi

С. cilium, i n - кiрпiк

supercilium, i n - қас

3- септелу.

А. hiatus, us m - саңылау (тесiк)

manus, us m - алақан

plexus, us m - өрiм

recessus, us m - шұңқыр, қойнау

Сын есiмдер.

1-топ.

А. accessorius, a, um - қосымша

cavernosus, a, um - қуысты, үңгiрлi

gastricus, a, um - асқазандық

hepaticus, a, um - бауырлық

lymphaticus, a, um - лимфалы

mucosus, a, um - кiлегейлi

nutricius, a, um - қоректiк

oesophageus, a, um - өңештiк

pelvinus, a, um - бауырлық

subcutaneus, a, um - терi астылық

2-топ.

А. brevis, e - қысқа

communis, e - ортақ

lumbalis, e - белдеулiк

pectoralis, e - кеуделiк

pulmonalis, e - өкпелiк

spinalis, e - жұлындық

superficialis, e - беткей

ulnaris, e - шынтақтық

С. ciliaris, e - кiрпiктiк

labialis, e - ерiндiк

papillaris, e - емiздiктi