16. Бірден тік көтерілудің тиімділігі бағалау

Градиент бойынша қозғалу әсерлігі оптимизация параметрлерінің мәнінен байқауңа болады. Градиент бойынша қозғалу әсерлі болады, егер тік көтерілу кезеңіне есептелген ойдағы тәжірибенің жүзеге оптимизация параметрінің матрицадағы ең жақсы нәтижесімен салыстырғанда жақсаруына әкелсе.

Біздің жағдайда тік көтерілу әсерлі болып шықты: № 18 тәжірибеде утяжка 415.89303 болды, ПФЭ бойынша тәжірибе тоқатылуында болатын минималды мәннен 311,36 кем.

17. Үлгіні одан әрі қарай пайдалануға қатысты (бірден тік көтерілудің нәтижелері бойынша) шешімді қабылдау

Бірден тік көтерілу тиімді болған жағдайда үш нәтиже болуы мүмкін: оптимум аумағы бағындырылды не бағындырылмады немесе белгісіз жағдай.

1) Оптимум аумағы бағындырылды. Бұл жағдай қабылданған шешімнің негізгісі болып табылады. Егер зерттеудің мақсаты оптимумға жету болған болса, тәжірибелеуші тәжірибені тоқтатуына болады, немесе зерттеудің мақсаты оптимумға жетіп қана қоймай, сонымен қатар оны толық саралап шығу болса, тәжірибені жалғастыруына да болады. Екінші рет жоспарына дейін сызықты жоспар құрастыру керек жəне эксперимент нәтижесін бокс-уилсон концепциясынан шығатын шешім қабылдауы түрінде береді, оған сәйкес оптимизация тапсырмасы шартты түрде екі кезеңде дамуды. Бірінші кезең- оптимум облысын тез жету мақсатымен тік көтерілу. Мұнда сызықты жоспарлау қолданылады. Екінші кезең - оптимум облысын сызықтық емес жобалау əдістерімен сипаттау. Əсерлі тік көтерілу кезінде оптимум облысына тез жету көп орындалады.

2) оптимум аумағы бағындырылмаған. Бұл жағдайда келесі айналымның сызықтық жоспары жасалып, зерттеу жалғастырылады.

3) Белгісіз жағдай. Егер у шексіз болған жағдайда және тәжірибеші оптимумның жақын деңгейлерін анықтай алмаған жағдайда келесі шешімдер ұсынылады: келесі айналымның сызықтық жоспарын құру немес талап етілген нәтижеге қол жеткізілген болса, тәжірибені тоқтату.

Қорытынды

Берілген курстық жұмысты орындай отырып, біз өзіміз үшін мынадай шешім шығаруымызға болады, іс-тәжірибе жағынан аса маңызды жағдайларда көп факторлы тәжірибелерді жоспарлаудың маңызы зор.

1 тармақта біз сызықтық үлгіні постулаттадық, соның нәтижесінде біздің жағдай үшін, яғни ТФТ кезінде бірінші деңгейлі полиномды алдық (сызықтық үлгі): у =

2 тармақта коэффициенттерді араластыру жүйесі анықталды. Біздің жағдайда коэффициенттер араласпаған болып шықты, себебі 4 кестеде қайталанатын бағаналар болмай шықты.

3 тармақта тәжірибе жоспарының әріптік белгіленулері келтірілген, ал 5-кестеде жоспар матрицасы әріптермен белгіленген.

4 тармақта жоспар қасиеттері үш енгізгі қасиеттер бойынша тексерілді:

1) Симметриялылық;

2) Ортогоналдылық;

3) Нормалдылық;

Тексерістің нәтижесі бойынша жоспардың матрицасы дұрыс құрылған деп айтуға болады.

5 тармақта негізгі, жоғарғы және төменгі деңгейлерде орналасқан факторлардың мәндері, сонымен қатар олардың алмастырылу аралықтары көрсетілген жоспар шарттарының кестесі келтірілген.

6-тармақта рандомизация эксперименті жүйелік қателіктерді жою мақсатында жүргізілген

7 тармақта жоспар матрицасының әр жолағына арналған оңтайландыру параметрінің оынң орташа мәнінен ауытқуын бағалау мақсатындағы жоспардың дисперсиясы есептелген.

8 тармақта тәжірибелік мәліметтер олардың құрамында өрескел қателіктердің барына тексеріледі. Тексеруді Стьюдент өлшемін t пайдалана отырып орындайды.

9 тармақта ең аз квадраттар тәсілін пайдалана отырып үлгі коэффициенттерін есептейді. Есептеудің нәтижесінде келесі коэффициенттер алынды:

= 7,4

10 тармақта Стьюдент өлшемінің көмегімен коэффициенттердің статикалық маңыздылығы тексеріледі. Тексерудің нәтижесінде тек бір ғана коэффициент – В0 маңызды болып шықты, бірақ тәжірибені жүргізу үшін біз барлық коэффициенттерді маңызды деп алдық, себебі біздің тапсырма оқулық болық табылады.

11 тармақта Фишер F өлшемінің көмегімен үлгінің сәйкестігін тексеру орындалды. Тексерудің нәтижесінде үлгінің сәйкес екендігі анықталды.

12 тармақта алынған үлгіні пайдалануға байланысты шешім қабылдау тәсілдері қарастырылады.

13 тармақта үлгіге физикалық талдау беру жүргізіледі және оптимумға жетудің жолдары қарастырылады.

14 тармақта үлгі факторларының таңбаланған мәндерінен табиғи мәндерге өтуі жүргізіледі, нәтижесінде регрессияның келесі теңдеулері алынды:

15 тармақта үлгі факторларының таңбаланған мәндерінен табиғи мәндерге өтуінің дұрыстығы тексеріледі. Тексерудің нәтижесінде өту дұрыс орындалғандығы анықталды.

16 тармақта оптимум аумағын тезірек табу мақсатымен сарынның беті бойынша бірден тік көтерілу жүргізіледі.

17 тармақта бірден тік көтерілудің тиімділігі бағаланады.

18 тармақта үлгіні одан әрі қарай пайдалануға қатысты (бірден тік көтерілудің нәтижелері бойынша) шешімді қабылдау тәсілдері қарастырылады.

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1 .Спиридонов А.А. Планирование эксперимента при исследовании технологических процессов.-М.:Машиностроение», 1981-184с.

2. Талмазан В.А. Планирование эксперимента – Алма-ата.Министерство образования РК,1993-66с.

3. Адлер Ю.П.,Маркова Е.П.,Грановский Ю.В. Планирование эксперимента при поиске оптимальных условий.-М.: Наука ,1976-279с.