- •1) Үндіеуропа тілдер тобындағы латын тілі
- •15)Дифтонгтар мен диграфтар
- •I жіктік топтағы етістіктердің Praesens Indicativi Activi формасында жіктелуі
- •II жіктік топтағы етістіктердің Praesens Indicativi Activi формасында жіктелуі
- •Iiі жіктік топтағы етістіктердің Praesens Indicativi Activi формасында жіктелуі
- •IV жіктік топтағы етістіктердің Praesens Indicativi Activi формасында жіктелуі
- •18) Негіздерді сөздікте берілетін етістіктің төрт формасы арқылы анықтауға болады:
- •I жіктік топтағы етістіктердің Praesens Indicativi Activi формасында жіктелуі
- •II жіктік топтағы етістіктердің Praesens Indicativi Activi формасында жіктелуі
- •Iiі жіктік топтағы етістіктердің Praesens Indicativi Activi формасында жіктелуі
- •IV жіктік топтағы етістіктердің Praesens Indicativi Activi формасында жіктелуі
- •20)Етістіктің 3 формасы мен 4 формасы( толық 16 сұрақта)
- •34) Мына сын есімдердің салыстырмалы шырайын анықтаңыз
- •35) Мына сын есімдердің күшейтпелі шырайын анықтаңыз
- •36) Мына сын есімдердің салыстырмалы шырайын анықтаңыз
- •37) Dare-(беру) етістігінің грамматикалық формасын анықтаңыз
- •38) Studere-( үйрену) етістігінің грамматикалық формасын анықтаңыз
- •39) Legere-(оқу,жинау) етістігінің грамматикалық формасын анықтаңыз
- •40) Dicere-(айту,жинау) етістігінің грамматикалық формасын анықтаңыз
18) Негіздерді сөздікте берілетін етістіктің төрт формасы арқылы анықтауға болады:
1) Preasens indicatīvi actīvi (persōna prima singulāris) – етістіктің осы шақтағы ашық райдағы негіз етістің формасы (І жақ жекеше түрі): orno
2) Perfectum indicatīvi actīvi (persōna prima singulāris) – етістіктің өткен шақтағы ашық райдағы негіз етістегі формасы (І жақ жекеше түрі): ornāvi
3) Supīnum – супин: ornātum
4) Infinitīvus praesentis actīvi – етістіктің осы шақтағы негіз етістегі инфинитивтік формасы: ornāre
Латын тілінің инфинитивтік формасы қазақ тілінде тұйық етістікке ұқсайды. Қазақ тіліндегі тұйық етістіктер немесе етістік атаулары етістік түбіріне -у жұрнағы қосылу арқылы жасалады да, есімдерше тәуелденеді, септеледі, тікелей жіктелмейді, сөйлемде әртүрлі қызмет атқарады. Мысалы:
І жақ: Менің көруім Біздің көруіміз
ІІ жақ: Сенің көруің Сендердің көрулерің
Сіздің көруіңіз Сіздердің көрулеріңіз
ІІІ жақ: Оның көруі Олардың көрулері
Тұйық етістік сөйлемнің тұрлаулы, тұрлаусыз мүшелерінің қызметін атқарады. Мысалы:
Қайталау – оқу анасы. Repetitio est mater studiōrum.
Ер жігіт Отанын қорғауға міндетті. Vir patriam defendĕre debet.
Балалар латын тілін үйренуде. Libĕri lingua Latīna docent.
Қайталау (repetitio) - бастауыш, қорғауға (defendĕre) – толықтауыш, үйренуде (docent)- баяндауыш болып тұр.
Латын тілінде етістіктер төрт топқа бөлініп жіктеледі.
I-IV жіктік топтағы етістіктердің Praesens Indicativi Activi формасында жіктелуі
Етістіктердің Praesens Indicativi Activi формасы түбіріне төмендегі жіктік жалғауын жалғау арқылы жасалады:
-
Жақ
Singularis
Pluralis
1
-o, -m
-mus
2
-s
-tis
3
-t
-nt
а) бұл жалғаулар І, ІІ, ІV жіктік тобындағы етістіктердің түбіріне тікелей жалғанады, тек қана ІV жіктік топтағы етістіктердің 3 жақ көпше түрінде түбір мен жалғауды -u жұрнағы байланыстырады;
б) ал жалғаулар ІІІ жіктік топтағы етістіктердің түбіріне тікелей жалғанбайды, арнайы ереже бойынша жұрнақ арқылы жалғанады яғни m, s, t әріптері ĭ жұрнағы арқылы, r әрпі ĕ жұрнағы арқылы, nt u жұрнағы арқылы байланысады.
I жіктік топтағы етістіктердің Praesens Indicativi Activi формасында жіктелуі
Numerus |
Persona |
I жіктік топтағы етістіктер ornāre - әшекейлеу |
|
Sing. |
1 2 3 |
orno orna-s orna-t |
мен әшекейлеймін сен әшекейлейсің ол әшекейлейді |
Pl. |
1 2 3 |
orna-mus orna-tis orna-nt |
біз әшекейлейміз сендер әшекейлейсіңдер олар әшекейлейді |
II жіктік топтағы етістіктердің Praesens Indicativi Activi формасында жіктелуі
Numerus |
Persona |
II жіктік топтағы етістіктер vidēre - көру |
|
Sing. |
1 2 3 |
vidē-o vidē-s vidē-t |
мен көремін сен көресің ол көреді |
Pl. |
1 2 3 |
vidē-mus vidē-tis vidē-nt |
біз көреміз сендер көресіңдер олар көреді |
