20)Етістіктің 3 формасы мен 4 формасы( толық 16 сұрақта)

Бірінші (praesens) және соңғы төртінші (infinitivus) формаларының түбірі (негізі) бір. Оны инфект түбірі(негізі) деп атайды. Екеуі де негізгі формаларға жатады, себебі жалғыз бір формасы бойынша жіктеу түрін анықтау қиындыққа соғады. Екі формасын қатар қолдана отырып, жіктік түрін дұрыс анықтуға болады. Латын тілінде инфект түбірі арқылы негіз және ырықсыз етістерде тұрған, шақтары бойынша аяқталмаған істі білдіретін етістіктер жасалады.

Екінші формасы – перфект түбірі - І жақта жекеше түрде тұрған перфект формасының –і жалғауын алып тастау арқылы анықталады:

1 d.act.	Перфект түбірі
ornāvi	ornāv-

Перфект түбірінен аяқталған істі білдіретін негіз етіс формасындағы етістіктер формасы жасалады.

Супин (Supīnum) - етістіктен жасалған түбірі - ŭ –ға аяқталып, табыс септігінде тұрған зат есім. Супин қимылды білдіріп, істің мақсатын сипаттайды. Мысалы: Venio ornātum. Әшекейлеу үшін келдім.

Супин түбірін супин формасының –um жалғауын алып тастау арқылы анықтауға болады.

Супин (supinum)	Cупин түбірі
ornātum	ornāt-

Супин түбірінен перфект қатарына жататын өткен шақта тұрған ырықсыз етіс (рarticipium perfecti passīvi)формасын құруға болады.

Жіктік жалғау

Жіктік жалғауы басқа қосымшалары сияқты сөз бен сөзді байланыстырып, қарым-қатнасқа келтіріп тұрады. Жіктік жалғауы жалғанған сөз үнемі баяндауыш қызметінде жұмсалып, бастауышпен жақтық, шақтық жағынан қиыса байланысып келеді.

Сөздерге жіктік жалғауы үш жақта, жекеше және көпше түрде жалғануын сөздің жіктелуі дейміз.

41) 1.Amicus Plato,sed magis amica est veritas-Платон дос бирак акикат кымбатырак.

2.aquila non captat muscas-кыран шыбынды ауламайды.

3.Doctrina multiplex,veritas una-артурли илим ьир акикат.

4.Corvus oculum corvi non eruit-карга карганын козин шукимайды.

5. Dixi et animam levavi-мен айтып жанымды женилдеттим.

6. Dum spiro spero. Өмір сүріп жүріп үміттенемін.

42) 1.Aurora musis amica. Аврора музалардың құрбысы.

2. Gutta cavat lapidem non vi sed saepe cadendo. Тамшы тасты күшпен емес, жиі түсуімен теседі.

3. De facto. Шындығында, іс жүзінде.

4.Consuetudo est altera natura. Әдет екінші келбет. Ауру қалса да әдет қалмайды.

5. Audiatur et altera pars-баска шакта тындалсын

6. Castis omnia casta-акка барии ак болып коринеди.

43) 1.Est modus in rebus. Бәрінің өз өлшемі бар.

2.  Ex tempore. Дайындықсыз.

3. Imperare sibi maximum imperium est. Өзіңді билеу – ең жоғарғы билік.

4. Per aspera ad astra.  Қиындықтың арқасында биік шыңға шығасың.

5. Cras, cras, semper cras, sic evadit aetas.  Еріншектің ертеңі бітпес.

6. Aurea mediocritas-алтын орда

44) 1.Mala herba cito crescit. Орам шөп тез өседі.

2. Non progredi est regredi. Алға жүрмеу деген, артқа жүру деген.

3. Ubi concordia ibi victoria.  Ынтымақ барда, бірлік бар.

4. Temporis filia veritas.  Ақиқат уақыт өлшемі

5. .Ars longa,vita brevis-онер узак омир кыска

6. Сonsuetude est altera natura-ауру калса да адет калмайды.

45) . 1.Amicus certus in re incerta cernitur.  Haғыз дос қиындықта табылады.

2. De gustibus non est disputandum. Талғам мен түсте пікірталас жоқ.

3.Clavus clavo pellitur. Сына сынамен шығады

4. Finis coronat opus. Аяқтау жұмыстың біткенін білдіреді.

5. .Ave,Caesar,morituri te salutant-Салем, Цезарь, олимге бара жаткандар саган саулык тилейди.

6. Bis dat qui cito dat-Тез берген еки рет береди.

46) 1.Homines amplius oculis, quam auribus credunt – Құлақпен естігенше, көзбен көрген артық.

2.Docendo discimus. – Оқыта жүріп, өзіміз оқимыз.

3. Ex libris. – Кітаптардан.

4. Nihil semper suo statu manet. – Мәңгілік ешнәрсе жоқ.

5. Саrре diem! (Horatius). - Уақытыңды жоғалтпа. Сәтіңді пайдалан.

6. Delphĭnum natāre doces. Делфинді жүзуге үйретесің Мағ. Ақылдыны үйретпе.

47) 1.Audentes fortuna adiuvat.  Батылдарға тағдыр көмектеседі

2.Cogito ergo sum. Мен ойлай аламын, олай болса өмір сүремін.

  3.Ignoratio non est argumentum.  Білмеу дәлел емес

4.  Coram populo. Халықтың қатысуында

5. .Aut vincĕre, aut mori. Жеңу немесе өлу.

6. Bis pueri senes. - Жас кезінде бір бала қартайғанда бір бала.

48) 1.Eruditio aspera optima est. Ең жақсысы – қатал оқыту

2. Errare humanum est. Адамға қателесу тән.

3. Dictum – factum. Айтылды – істелді

4. Aquilla non captat muscas. Бүркіт шыбын ауламайды.

5. Citius, altius, fortius! -Тезірек биікірек күштірек. Олимпиадалық ойындардың ұраны.

6. E fructu arbor cognoscitur – Алма алма ағашынан алыс түспейді.

49) . 1.Amor tussisque non celātur. Жөтел мен махаббатты жасыра алмайсың.

2. Festina lente.  Ақырын асық.

3. Homo ornat    locus non hominem locus. Орын адамды емес, адам орынды безендіреді.

4. Amantes sunt amentes. Ғашықтар – жындылар.

5.

50) 1. Dum spiro spero. Өмір сүріп жүріп үміттенемін.

2. A nullo diligitur, cui neminem diligit. Өзі ешкімді сүймеген біреудің сүйіктісі бола алмайды.

3.Errare humanum est. Адамға қателесу тән.

4. Historia - magistra vitae. Тарих - өмір ұстазы

5 Veni, vidi, vici. Дүниеге келді, көрді, жеңіске жетті.

6. Sol lucet omnibus. Күн барлығы үшін жарқырайды.

51) 1.Veni, vidi, vici. Дүниеге келді, көрді, жеңіске жетті.

2. Sol lucet omnibus. Күн барлығы үшін жарқырайды.

3. Hominis est errare insipientis perseverare. Адамға қателесу тән, ақымаққа қайтпау тән.

4. Multi multa scinut, nemo – omnia. Көп адамдар көпті біледі, бірақ ешкім барлығын білмейді.

- 5. Cogĭto, ergo sum. . Мен ойлаймын. Яғни өмір сүремін.

6. O, magna vis veritatis. – О, шындықтың ұлы күші (Цицерон).

52) 1. Contra factum non datur argumēntum. Ақиқатқа қарсы дәлел әлсіз.

2. Non scholae, sed vitae discimus. Біз мектеп үшін емес, өмір үшін оқимыз.

3. Dictum – factum. Айтылды – істелді

4. Vivĕre militare est. Өмір сүру үшін талпыныс керек.

5. Amor tussisque non celātur. - Жөтел мен махаббатты жасыра алмайсың.

6. Concordia res parvae crescunt, discordia maxĭmae dilabuntur. - Береке бірліктен кішкентай жұмыс өседі, келіспеушіліктен үлкен жұмыс құлайды Бірлік түбі береке.

53) 1.Tempus vulnera sanat. Жанның жарасын уақыт жазады.

2. Maternis precibus nihil fortius. Ананың өтінішінен артық ештеңе жоқ.

3. Noli nocēre. Қастандық жасама.

4. Lapsus memoriae. Естің қателігі – естен шығару, ұмыту.

5. Docendo discimus. – Оқыта жүріп, өзіміз оқимыз.

6. Homo sum humani nihil a me alienum puto. – Мен адаммын және адамдықтың ешқайсысы маған бөтен емес.

54) 1. Consensus omnium. Ортақ келісім.

2. Usus est optimus magister.  Тәжірбие ең жақсы ұстаз.

3.Cras, cras, semper cras, sic evadit aetas.  Еріншектің ертеңі бітпес.

4. Omnia mea mecum porto.  Өзімдікінің бәрін өзіммен алып жүремін.

5. Amor tussisque non celātur. - Жөтел мен махаббатты жасыра алмайсың.

6. Festina lente. – Ақырын асық.

55) . 1. Ex tempore.  Дайындықсыз

2.De gustĭbus et colorĭbus non est disputandum.  Талғам мен түсте пікірталас жоқ.

3. Volens - nolens. Ерікті еріксіз.

 4.Labor non onus,  sed beneficium est. Еңбек ауыртпалық емес, жақсылық.

5. De gustibus non est disputandum. – Талғам жөнінде таласпайды

6. Consuetudo est altera natura. – Әдет – екінші натура (мінез).

56) 1. Citius, altius, fortius! Тезірек биікірек күштірек.

2. E fructu arbor cognoscitur. Алма алма ағашынан алыс түспейді.

3. Lapsus calami. Қаламның қатесі – жаңылыс.

4. Delphĭnum natāre doces. Делфинді жүзуге үйретесің Мағ. Ақылдыны үйретпе.

5. Contra factum non datur argumēntum. - Ақиқатқа қарсы дәлелл сынбас айна әлсіз. Шындық.

6. Non scholae, sed vitae discimus. – Біз мектеп үшін емес, өмір үшін оқимыз.

57) 1. De jure. Құқық бойынша.

2. De mortuis aut bene aut nihil. Өлілер туралы я жақсы айтады, я ештеңе айтпайды.

3. Non bis in idem.  Бір нәрсеге екі рет жазалауға болмайды.

4. De gustĭbus et colorĭbus non est disputandum.   Талғам мен түсте пікірталас жоқ.

5. Consuetudo est altera natura. Әдет – екінші натура (мінез).

6. Aurea mediocritas (Horatius). - Алтын орта

58) .1. Amor tussisque non celatur-жотел мен махаббатты жасыра алмайсын.

2. Concordia res parvae crescent,Discordia maximae dilabuntur-бирлик туби береке.

3.corvus albus-ак карга ягни сирек.

4.Do ut des-сен де маган бересин деп беремин.

5. Aurea mediocritas (Horatius). - Алтын орта

6. Labor non onus, sed beneficium est. – Еңбек ауыртпалық емес, жақсылық.

59) 1. Anguis in herba-жылан шопте,жасырынды кауып.

2. Сonsuetude est altera natura-ауру калса да адет калмайды.

3. Divide et impera-бол де биле.

4. Errare humanum est- кателеспейтин адам жок

5. Cogĭto, ergo sum. . Мен ойлаймын. Яғни өмір сүремін.

6. O, magna vis veritatis. – О, шындықтың ұлы күші (Цицерон).

60) 1. Aquila non captat muscas-кыран шыбынды ауламайды.

2. Contra factum non datur argumentum-шындык сынбас айна.

3. Cum grano salis-cоз суйектен отеди

4. Dixi et animam levavi-мен айтып жанымды женилдеттим.

5. Dum spiro spero. – Тыныс алып тұрғанда үміттенемін

6. Consuetudo est altera natura. Әдет – екінші натура (мінез).

28. Тусинбедим 27 мег 29га уксамайтын сиякты

29. Етістің жіктелуін анықтаңыз,асты сызылган етістікті Futurum I indicativi activi et passivi б/ша жіктеңіз; infitivus presentis passivi формасын қарастырыңыз

Dormire-ұйықтау- dormi-4спр

Amare-сүю - ama- 1спр

Docere-оқыту- doce- 2 спр

Tangere-жақындау- tang-3 спр

Venire-келу - veni- 4спр

Esse-тіршілік ету- неправильный етістік

Mutare-ауыстыру- muta- 1спр

Futurum I indicativi activi et passivi. Dormire

activi: kopwe turi:

Dormi-a-m dormi-e-mus

(я буду спать)

Dormi-e-s dormi-e-tis

Dormi-e-t dormi-e-nt

Passivi:

Dormi-a-r. dormi-e-mur

Dormi-e-ris. dormi-e-mini

Dormi-e-tur. dormi-e-ntur

Infinitivus praesentis passivi формасы: dormi-ri

30. Етістің жіктелуін анықтаңыз,асты сызылган етістікті Futurum I indicativi activi et passivi б/ша жіктеңіз; infitivus presentis passivi формасын қарастырыңыз

Tangere-жақындау- tang-3 спр

Donare-беру- dona-1спр

Docere-оқыту- doce- 2 спр

Vincere-жену-vince-2 спр

Venire-келу- veni-4 спр

Esse-тіршілік ету- неправильный етістік

Putare-ойлау- puta-1 спр

Exerсеre-жаттығу-exarce-2спр

Futurum I indicativi activi et passivi.:tangere

Activi:

Tang-a-m. tang--e-mus

Tang-e-s. tang-e-tis

Tang-e-t. tang-e-nt

Passivi:

Tang-a-r. tang-e-mur

Tang-e-ris. tang-e-mini

Tang-e-tur. tang-e-ntur

Infinitivus praesentis passivi формасы: tang-i.

31.Етістің жіктелуін анықтаңыз,асты сызылган етістікті Futurum I indicativi activi et passivi б/ша жіктеңіз; infitivus presentis passivi формасын қарастырыңыз

Dormire-ұйықтау- dormi-4спр

Putare-ойлау- puta-1 спр

Tangere-жақындау- tang-3 спр

Venire-келу- veni-4 спр

Esse-тіршілік ету- неправильный етістік

Valere-сау болу-vale-2спр

Dicere-айту-dic-3спр

Mutare-ауыстыру- muta- 1спр

Futurum I indicativi activi et passivi:dormire

activi: kopwe turi:

Dormi-a-m dormi-e-mus

(я буду спать)

Dormi-e-s dormi-e-tis

Dormi-e-t dormi-e-nt

Passivi:

Dormi-a-r. dormi-e-mur

Dormi-e-ris. dormi-e-mini

Dormi-e-tur. dormi-e-ntur

Infinitivus praesentis passivi формасы: dormi-ri

32. Латын сын есімдерінің супплетивтік формасын атаңыз

Пять прилагательных образуют степени сравнения от разных основ

Положительная степень: сравнительная с-нь: превосходная степень

Bonus,a,um хороший melior,melius optimus,a,um

Malus,a,um плохой pejor,pejus pessimus,a,um

Magnus,a,um большой major,majus maximus,a,um

Parvus,a,um маленький minor,minus minimus,a,um

Multi,ae,a, многие plures,plura plurimi,ae,a

33. Мына сын есімдерінің кушейтпелі шырайын аныктаңыз

Altus,a,um; longus,a,um; similes,e; magnus,a,um

Куш.шырай:

Altissimus,a,um

Longissimus,a,um

Simillimus,a,um

Maximus