Кредит 2

№ 6 сабақ

1. Тақырыбы: Гормондар туралы түсінік. жіктелуі, Жалпы қасиеттері. Әсер ету механизмдері. Көмірсулар, липидтер, белоктар және минералды заттар алмасуының гормональдық реттелуі.

2. Мақсаты:

1. зат алмасуының гормональді реттелуі механизмдері туралы білімді игеру;

2. гормондардың құрылысы мен әсер ету механизмдерін үйрену.

3. Оқыту мақсаты:

1. зат алмасуының нейро-гуморальдік реттелуі негіздерін түсіндіру ;

2. гормондардың жалпы қасиеттерін, жіктелуін үйрету;

3. гормондардың әсер ету механизмдерін түсіндіру

4. көмірсулар, липидтер, белоктар және минералды заттар алмасуының гормональдық реттелуі туралы білім беру.

4. Тақырыптың негізгі сұрақтары:

1. Зат алмасудың нейро-эндокринді реттелуі.

2. Гормондар туралы түсінік, биохимиялық қасиеті, жіктелуі.

3. Гормондардың әсер ету механизмдері (мембрандық, мембрана-жасушаішілік, цитозольдік).

4. Гормондардың нысана-жасушалары.

5. ОЖЖ бездерінің (гипофиз, гипоталамус) гормондарының биохимиясы.

6. Периферия бездерінің (қалқанша, асқазан асты, бүйрек үсті, жыныс ) гормондарының биохимиясы

7. Простагландиндер, антигормондар.

5. Білім берудің және оқытудың әдістері: пікірталас, шағын топтармен жұмыс істеу, тестілеу

6. Әдебиеттер:

Қазақ тілінде

негізгі:

1. Т.С. Сейтембетов, Биологиялык химия, Алматы-2011 ж.

2. С.О. Тапбергенов, Медициналық биохимия, Алматы-2011ж

3. 3.С.Сеитов, Биологиялық химия, 2012ж.

4. П.К.Кенжебеков, Биологиялық химия (арнайы бөлімдері), -Шымкент, 2005 ж.

қосымша:

1. Биохимия сұрақтары мен жауаптары. ҚР ҰҒА корр., проф. С.М.Адекеновтің ред.басшылығымен.-Алматы, 2011

Орыс тілінде

негізгі:

1. Тапбергенов С.О. Медицинская биохимия.- Астана, 2001.

2. Березов Т.Т., Коровкин Б.Ф. Биологическая химия.- М., 2007.

3. Биохимия, под ред. Чл.-корр. РАН, проф. Е.С. Северина.- М., 2011

4. Строев Е.А. Биологическая химия. 1986, Москва,

5. Николаев А.Я. Биологическая химия. Москва, М., 2007

қосымша:

1. Комов В.П. Биохимия: учеб. Для вузов-М., 2008

2. Кухта В.К. Основы биохимии – М., 2007

3. Биохимия. Тесты и задачи: Учебное пособие для студентов медвузов ,

под ред. Чл.-корр. РАН, проф. Е.С. Северина.- М.,2005.

4. Биохимия в вопросах и ответах. Под. Ред. чл.-корр. НАН РК, д.х.н.,

проф. С.М.Адекенова.-Алматы, 2011

Ағылшын тілінде

1. Lehninger «Principles of biochemistry», Fourth Edition, David L. Nelson, Michael M. Cox, 2005.

2. Murray R. K., Granner D.K., Mayes P.A., Rodwell V.W., Harpers Biochemistry. 1988.

3. Saini A.S. , Kaur J., Textbook of biochemistry.-New Delhi, 1995

7. Бақылау: Тест тапсырмалары

1. Гормондардың негізгі қызметі.

а) каталиттік

б) энергетикалық

в) пластикалық

г) реттеуші.

д) транспортық.

2. Стероидты гормондардың таралу рецепторы:

а) жасуша мембранасында

б) ядрода

в) митохондрияда

г) цитоплазмада

д) лизосомада

3. Ақуыз гормондарының әсер етуінің аралық заты

а) АТФ

б) цАМФ

в) фосфатаза

г) АДФ

д) ақуыздар

4. Гормон рецепторлы комплекстің әсерімен активтенетін фермент:

а) протеинкиназа

б) аденилатциклаза

в) траслоказа

г) фосфодиэстераза

д) АТФаза

5. Стероидты гормондардың әсер ету механизмі

а) жасуша ішіне өтеді және генетикалық аппаратқа әсер етеді б) фосфодиэстеразаны инактивтейді және жасушадағы цАМФ деңгейін төмендетеді. в) мембрана үстін талғампаздық рецепторлармен байланыстырады. г) жасуша мембраналарының өткізгіштігін өзгертеді. д) жасушадағы ақуыз синтезі өзгертпейді

6. Пептинді гормондардың әсер ету механизмі.

а) жасуша ішіне өтеді және генетикалық аппаратқа әсер етеді.

б) фосфодиэстеразаны инактивтейді және жасушадағы цАМФ деңгейін төмендетеді.

в) мембрана үстін талғампаздық рецепторлармен байланыстырады. г) жасуша мембраналарының өткізгіштігін өзгертеді. д) жасушадағы ақуыз синтезін өзгертпейді

7. Тироксиннің әсер ету механизмі:

а) жасуша ішіне өтеді және генетикалық аппаратқа әсер етеді.

б) фосфодиэстеразаны инактивтейді және жасушадағы цАМФ деңгейін төмендетеді.

в) мембрана үстін талғампаздық рецепторлармен байланыстырады.

г) аденилатциклазды механизм арқылы әсер етеді

д) жасуша мембрананың пермеазасы арқылы әсер етеді

8. Инсулиннің әсер ету механизмі

а) жасуша ішіне өтеді және генетикалық аппаратқа әсер етеді. б) фосфодиэстеразаны инактивтейді және жасушадағы цАМФ деңгейтін төмендетеді. в) мембрана үстін талғампаздық рецепторлармен байланыстырады. г) аденилатциклазды механизм арқылы әсер етеді д) жасуша мембрананың пермеазасы арқылы әсер етеді

9. Ақуыз гормондарының таралу әсері.

а) жасуша мембраналарында

б) ядрода

в) митохондрияда

г) цитоплазмада

д) лизосомада

10. Резилинг гормондары құрылысына қарай қандай қосылыс болып табылады:

а) олигопептид

б) олигосахарид

в) жай ақуыз

г) күрделі ақуыз

д) стероид

11. Гипофиз гормоны құрылысына қарай қандай қосылыс болып табылады:

а) ақуыз

б) стероид

в) нуклеин қышқылы

г) аминқышқылы.

д) полисахарид

12. Гипофиздің ортаңғы бөлігінің гормоны.

а) меланотропин

б) ФСГ

в) ТГГ

г) АКТГ

д) лактотропин

13. Гипофиздің артқы бөлігінің гормоны:

а) окситоцин және вазопрессин

б) адреналин және норадреналин

в) окситоцин және адреналин

г) вазопрессин және адреналин

д) вазопрессин және норадреналин

14. Либерин әсері

а) Гипофиз гормонының секрециясының артуы

б) АКТГ синтезін төмендетеді

в) окситоцин және вазопрессин бөлінуін төмендетеді

г) ТТГ синтезін тежейді

д) инсулин синтезін арттырады

15. Статин әсері:

а) Гипофиз гормонының бөлінуін төмендетеді

б) Гипофиз гормонының синтезін арттырады

в) аденилатциклаза жүйесінің активтілігін арттырады

г) жыныс гормондарының бөлінуін арттырады

д) инсулиннің өңделуін арттырады

№ 7 сабақ

1. Тақырыбы: Зертханалық практикум: «Қан мен зәрдегі жалпы белок мөлшерін анықтау». Бауыр биохимиясы. Антитоксикалық қызметі.

Қан мен зәрдегі жалпы белок мөлшерін анықтау.

Жалпы белок-витал

Жұмыстың негізі: Белок мыс ионымен, сілтілі ортада комплекс түзеді.

540нм толқындықта бояу интенсивтілігі пробадағы жалпы белоктың концентрациясына тура пропорционалды.

Қажетті құрал-жабдықтар

1. Фотометр, жартылай автоматы немесе автоматты анализатор, толқын ұзындығы-540 (520-560) нм.

2. Бір реттік ұштары бар, ауыстырылатын дозаторлар.

3. Бидистилденген немесе деионданған (ионданбаған) су.

4. Физиологиялық ерітінді.

5. Белгілі бір жалпы белогы бар бақылау материалдары, берілген әдіспен аттестатталған.

Анализге дайындық

Жұмыс реагентін дайындау: №1 реагенттің қажетті бөлігін араластыру немесе ионданбаған сумен 5есе араластырады (№1 реагенттің бір бөлігін +судың 4 бөлігін).

Калибратор: қолдануға дайын.

Әрбір реагенттер сериясына калибровка жасау қажет, жаңа жұмысшы реагентін дайындағанда және жұмысшы реагентті ұзақ сақтағанда.

Зерттелетін материал (Үлгі).

Жаңа қан сары суы немесе плазма (гепарин немесе ЭДТА)-гемализдің ізінсіз эритроциттерден 1сағат ішінде бөліп алу керек. Үлгі 1ай шамасында тұрақты, 20⁰С-та не 2-8⁰С үш күн аралығында гемолизденген немесе хилезді үлгілерді анализ үшін пайдаланбау қажет.

Анализдің жасалынуы.

Толқын ұзындығы: 540нм (520-560)нм.

Оптикалық жолдың ұзындығы: 1см (5мм).

Инкубация температурасы: бөлме температурасы (18-25⁰С) немесе 37⁰С.

Фотометрлеу: жеке пробаға қарсы.

Пробиркаға ендіру керек	Тәжірибелік проба	Калибрлік проба	Жеке проба
Жұмыс реагенті	5,0мл	5,0мл	5,0мл
Үлгі	0,1мл	-	-
Калибратор	-	0,1мл	-
Су бидистиллденген	-	-	0,1мл

Пробаларды тыңғылықты арластырыңыз, 30мин 18-25⁰ С-та инкубациялайды және оптикалық тығыздықты тәжірибелік пробаның және калибрлік (Е_к) жеке пробаға қарсы өлшейді.

Бояу 30минуттай тұрақты, инкубациядан кейін, күннің сәулесінің тікелей түсуінен сақтаған.

Есептеулер

Үлгідегі жалпы белоктың (С) концентрациясын мына формула бойынша анықтау:

С=Е_оn/ E_к х 70

Е_оn – тәжірибелік пробаның оптикалық тығыздығы

E_к – калибратордың оптикалық тығыздығы

70г/л- калибратордағы жалпы белоктың концентрациясы.

Калыпты өлшемдер

65-85г/л

Бұл мөлшерлер бағдарлаушы болып келеді. Әрбір зертханада қалыпты мөлшерлердің көрсеткіштер диапозаның дәлдеп отыру қажет.

Мақсаты:

1. диагностикалық мақсатта қан және зәрдегі жалпы ақуызды анықтауды меңгеру;

2. патологиялық жағдайда биохимиялық өзгерістерді анықтау үшін бауыр биохимиясын үйрену.

Оқыту мақсаты:

1. ақуыз алмасуының ерекшеліктерін түсіндіру;

2. бауырдың химиялық құрамы және биологиялық қызметтерін түсіндіру;

3. бауырдағы бөгде заттар метаболизмін үйрету.

4. қан және зәрдегі жалпы ақуызды анықтауды үйрету;

5. ақуыз, көмірсу, липидтер алмасуындағы бауырдың негізгі қызметтері туралы түсінік қалыптастыру;

6. бауырдағы бөгде заттардың залалсыздандырылуы механизмдерін түсіндіру.