Қазақстан Республикасында тұрғындардың ауруханадағы төсектермен қамтамасыз етілу көрсеткішінің он жыл ішінде өзгеруі

Жылдар	10 000 адамға шаққандағы төсектер саны	Көрнекті көрсеткіш пайызға теңеліп есептелінеді, %
1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000	138 140 142 142 136 136 134 132 130 128 120	100 101,4 102,8 102,8 98,5 98,5 97,1 95,6 94,2 92,7 86,9

Салыстырмалы мөлшерлерді есептегеннен кейін оларға графикалық бейнелеу жүргізіледі. Ондағы негізгі мақсат статистикалық көрсеткіштерді көрнекті етіп көрсету және талдауды жеңілдету. Графикалық бейнелеудің мынадай түрлері бар:

1. Диаграммалар (сызықты, тарамдалған, бағаналы, ішкі бағаналы, секторлық, көлемді, т.б.).

2. Картограммалар.

3. Картодиаграммалар.

Графикалық бейнелеу үшін абсолюттік де, салыстырмалы да, орта өлшемдер де пайдаланылады. Кез келген графикалық бейнені құрастырғанда мынадай ережелерді сақтау қажет:

• әрбір графикалық бейненің өзіндік аты болуы тиіс. Онда бейненің мағынасы, уақыты және орны көрсетіледі;

• ол белгілі бір өлшемде құрылуы керек;

• әрбір графикалық бейнеге қолданылған бояуға және қосымшаға түсініктеме беру керек;

• графикалық бейне статистикалық көрсеткіштің мағынасына сай келуі тиіс.

Сызықты диаграммалар құбылыстың немесе белгінің динамикалық өзгеруін көрсетеді. Оның көмегімен тұрғындардың табиғи өсімін, балалар өлімінің барысын көрсетуге болады. Бір диаграммада бірнеше құбылыстың өзгеруін көрсетуге болады, оларды әр түрлі сызықтармен сызады, бірақ диаграммада төрт сызықшадан артық қолдануға болмайды (1-сурет).

Тарамдалған немесе радиалды – шеңберлі координат жүйесінде құрылады. Оны бір құбылыстың тәулік бойы және апталық, жылдық өзгеруін бейнелеуге пайдаланады (2-сурет).

Бағаналы немесе жазық диаграммалар – құбылыстардың динамикалық немесе тұрақты жағдайын бейнелеуге қолданылады (3-сурет).

Ішкі бағаналы диаграмма, жалпы ауру көрсеткішін 100%-ға теңейді, ал соның құрамындағы аурудың түрлерін бағананың ішінде түрлі бояумен немесе сызықшалармен көрсетеді.

Секторлық диаграмманың көмегімен көріністің құрамын бейнелейді. Онда шеңберді 100%-ға теңейді, ал шеңбердің көлемі 360^о болғандықтан, 1%-3,6^о-қа тең, яғни көрсеткішті 3,6-ға көбейтіп градусты табады (4-сурет).

Көлемді немесе фигуралық диаграммаларда статистикалық көрсеткіштерді суретпен (фигурамен) бейнелейді. Мысалы, халық санының өсуін адамның фигурасымен, төсек санының өсуін төсектің суретімен бейнелейді.

Картограммалар жасағанда географиялық картаға статистикалық көрсеткіштің мөлшеріне қарай соған сәйкес ауданды, аймақты, облысты, т.б. бояумен немесе сызықшалармен белгілейді Онда неғұрлым көрсеткіштің мөлшері жоғары болса, соған сәйкес бояудың түрі қанық болуы керек (5-сурет).

Картодиаграммаларда географиялық картаға түрлі диаграмма салынады, көбінесе бағаналы диаграмма пайдаланылады (6-сурет).

1-сурет. 1998 жылы Қазақстан Респуубликасында адамдар психикасы бұзылу ауруының көрсеткіші.

2-сурет. 1998 жылы Қазақстан Республикасында адамдар психикасы бұзылу ауруының көрсеткіші.

3-сурет. 1998 жылы Қазақстан Республикасында адамдар психикасы бұзылу ауруының көрсеткіші.

4-сурет. 1998 жылы Қазақстан Респуубликасында адамдар психикасы бұзылу ауруының көрсеткіші.

- Ақмола облысы – 406,4 -Оңтүстік Қазақстан облысы – 53,7

- Алматы облысы – 99 -Басқа облыстар – 177

5-сурет. 1998 жылы Қазақстан Республикасында адамдар психикасы бұзылу ауруының көрсеткішін 100000 адамға есептегендегі көрсеткіші.

406,4

Республика бойынша

177

53,7

99

6-сурет. 1998 жылы Қазақстан Республикасында адамдар психикасы бұзылу ауруының көрсеткішін 100000 адамға есептегендегі көрсеткіші.

Тақырып бойынша бақылау сұрақтары:

1. Биологиялық статистиканы оқыту пәні қандай?

2. Биологиялық статистиканы қолданудың негізгі аймақтарын атаңыз.

3. Статистикалық зерттеудің негізгі түрлері?

4. Статистикалық кестенің түрлерін атаңыз?

5. Биостатистикада қолданылатын салыстырмалы мөлшерлер.

6. Графикалық бейнелеудің түрлері (диаграмма, картограмма, картодиаграмма).