4 Кенді уату үшін баж құжатын құру

Ұңғыма тереңдігі 5-60 метр одан да көп болады, диаметрі 30-40 мм, 150, 200 мм. Диаметрі 90 мм-ден аз ұңғыманы кіші, ал 90 мм теспелік уатумен салыстырғанда еңбек өнімділігі 2-3 есе артады. Тілме жұмыс көлемі аз. өнімділігі жоғары кен қазу жүйелерін қолдануға мүмкіндік береді. Кеніш ауасындағы ша азаяды. Бұрғылау проессінің жеңілдігі. Кемшілігі кенмен жанас тау жынысы аралығындағы контурды ұңғымалармен дәл ойып ашу қиын. Жоғалым мен құнарсыздану көп. Кенді уату сапасынан теспелік тәсілден төмен.

Ұңғымалар уатылған қабатта өзара орналасуына қарай параллель, жақын параллель, веерлі және веер шрғырлы болып бөлінеді. Параллель ұңғылағанда станок әрбір ұңғыманң тұсына әкелініп отырады. Веерлі ұңғылағанда бір орында бұрғылайды./6/

Веерлі ұңғыма артықшылығы: қазбаларады өту кезінде тілме жұмыс көлемі аз, бір орында тұрып бірнеше ұңғыма бұрғылайды, веерлі орналастыру көп тараған. Ұңғыманы бұрғылау үшін СОЛО бұрғы қондырғысын таңдап алдым.

Қысқа қарысу сызығы

, м (11)

мұндағы -1000 кг/м³ - жарығыш заттың тығыздығы;

=0.6- ұңғыманы толтыру коэффициенті;

= 1,2- оқтамды жақындату коэффициенті;

= 0,75- жарылғыш заттың меншікті шығыны.

Жарылғыш заттың меншікті шығыны:

,кг/м (12)

мұндағы =0,9 кг/м - жарылғыш заттың теориялық меншікті шығыны/7/;

= 0,98-жұмыс қабілеттілігін есептейтін еселік

= 0,9 -кен жарықшақтығын ескеретін еселік;

- уату жағдайын ескеретін еселік;

- ұңғыманы оқтамдау әдісін ескеретін еселік;

k₆=(d/0.1,1)ⁿ =(0.090/0.1,1)^0.7= 0,46-ұңғыма диаметрін ескеретін еселік;

-ұңғыманың орналасу схемасын ескеретін еселік.

кг/м

Веерлі ұңғыма көрсеткіштерін анықтау. Веерлі ұңғыма бір орында тұрған станокпен бұрғыланатындықтан сағасы бір-бірінен өте таяу жатады да, ал ұштары тереңдеген сайын алшақтай береді. Осы себепті ұңғымалардың бір-біріне таяу өтетін тұсындағы кен қопарған кезде мүлдем ұнтақталып кетуі ықтимал, ал түп жағында тым алыстап кетуіне байланыстыкілең ірі кесектер шығады. Сондықтан ұңғыманың терең түкпіріндегі және ауыз жағындағы зарядтар белгілі бір қашықтықта жатуы керек. Ұңғыманың түбіндегі аралық а_max, ал ең жақын келгендегі қашықтық а_min шамаларынан аспауы керек.

a_max=(1.5-1.7)W, м (13)

a_max=1,5·2,0=3,0 м

a_min=(0.5-0.7)W, м (14)

a_min=0,5·2=1,0 м

r=(1-1,5)W,м

r=(1·2,0) =2,0м

R=3 ,0W,м

R=3,0·2,0=6,0 м

Егер кен қатты болса 1,5-0,5 мәндері алынады. Кен бекемділігі төмендеген сайын қабылданатын мән 1,7-0,7 сәйкес. Веерлік ұңғыманы қолданғанда бір қатардағы ұңғыма саны, олардың жалпы ұзындығы және оған жұмсалатын зарядтар салмағын есептеу графикалық тәсілиен анықталады. Ол үшін белгілі бір масштабта уатылатын қабат контурын қағазға салып, станок орнататын бұрғылық қазба көрсетілуі керек. Бұрғылық қазба жоба бойынша кеннің құлама немесе бүйір тұсынан, жанас жыныспен шекарадан, әйтпесе кеннің ортасынан жүргізілуі де ықтимал. Миллиметрлік бір парақ қағазға белгіленген масштабта қабат контурын салып алу керек. Бұрғылық қазбаның дәл ортасынан нүктені белгілеп қойған жөн.

Кесте 1 - Жарылғыш зат заряд шамасымен ұңғыма ұзындығы

Номері	Ұзындығы		Заряд салмағы. кг
	Ұңғыма тереңдігі, м	ЖЗ заряды, м
1	46,6	37,6	259,44
2	46,6	37,8	260,82
3	47,2	38,2	263,58
4	48	39	269,1
5	49,4	40,4	278,76
6	51,4	42,6	293,94
7	42	33	227,7
8	35,4	26,4	182,16
9	30,4	21,4	147,66
10	26,4	17,4	120,06
11	23,4	14,8	102,12
12	21,8	13	89,7
13	21,4	12,2	84,18
14	21,2	12,4	85,56
	511,2	386,2	2664,78

Алғашқы ұңғыманы белгілеу шеттен басталады. Ол үшін әлгі белгіленген нүктеден төменгі қабат бұрышынан бұрғылық қазбаға дейін түзумен қосылады. Келесі ұңғыманы сызу үшін көршілес жататын осы екеуінің ең қысқа арақашықтығын анықтап алу қажет. Бұл қашықтық а_max. Ол үшін қысқа ұңғыманың ең түбінен келесі ұңғымаға перпендикуляр түсіру қажет.

Ұңғыманы зарядтау ұзындығын табу. Мұны да жоғарыда келтірілген принциппен а_minшамасы арқылы анықтауға болады. а_minшамасы көрші екі ұңғымадағы зарядтардың ең жақын жатқан арақашықтығы. Егер осы қашықтық а_minшамасынан кем болса онда көршілес ұңғыманың бірі атылған кезде екіншісі от алып үлгергенше оны бұзып, детонациялық теспені үзіп жіберуі ықтимал. Осының әсерінен атылмай қалған ұңғыманың уату сапасына кері әсер етеді.Сөйтіп уатылған кен үйіндісі кілең ірі кесектерден түзілуі ықтимал немесе сағасына дейін дәрі толтырылған веерлік ұңғымалар қопарылар болса онда бұрғылық қазбаға таяу жатқан кен массиві мүлдем майдаланып шаң тозанға айналып кетеді. Бұл тиімсіз. Ол үшін бір ұңғыма толық зарядталады, келесі ұңғыма заряд мөлшері а_minшамасындай қашықтыққа жететіндей деңгейге дейін толтырылады. Оны анықтау әдісі. Бұрғылық қазба ортасынан белгіленген нүктені центр етіп екі шеңбер сызу керек. Ішкі шеңбер радиусы (1-1.5)W , сыртқы радиусы 3W . Бірінші ішкі шеңбер мен ұңғыманың қиылысқан жері зарядталатын ұңғыма ұзындығы. Радиусы 3 тең шеңбер мен келесі ұңғыманың түйіскен нүктесі оның жанынан өтетін заряд толы ұңғыманың ең жақын арақашықтығы а_min болады. Ұңғыманың заряд толтырылған бойы қалың сызықпен сызылған жөн. Осыдан сон қабылданған масштаб көмегімен әрбір ұңғыманың ұзындығы, ұңғыманың зарядталатын ұзындығының қосындысы анықталады.

Уату көлемі:

, м³ (15)

мұндағы - уатылған қабат биіктігі, м

m - кенді дененің қалыңдығы, м

W- қысқа қарысу сызығы, м

1 м³ кенді уату қажет ұңғыма ұзындығы:

,м/м (16)

м/м

1 метр ұңғымадан шығатын кен массасы:

, м³/м (17)

м³/м

мұндағы q_c-1м ұңғымадағы жарылғыш зат мөлшері:

, кг/м (18)

кг/м

Уатуға қажет жарылғыш заттың жалпы шығыны:

, кг (19)

мұндағы - жарылғыш заттың заряды

q_c-1м ұңғымадағы жарылғыш зат мөлшері:

Жарылғыш заттың шығынын келесі формуламен анықтаймыз:

, кг/м³ (20)

кг/м³

Уатуға қажет жарылғыш заттың жалпы шығыны 3335,3 кг.