32.Қоғамның саяси, экономикалық және әлеуметтік сфераларында қолданылатын әлеуметтенудің қазіргі технологиялық тәсілдері мен әдістерінің әлеуметтік мәнін негіздеп көрсетіңі

33.Әлеуметтенудің қазіргі әлеуметтік технологияларының пассионарлық сипатын дәлелдеп, пункттер бойынша белгілеңіз

Әлеуметтену — бүкіл өмір сүру барысында жүретін үздіксіз үдеріс. Ол кезеңдерге бөліне жүреді. Кезеңдерге бөлуде әлеуметтену еңбек іс-әрекетінде тиімді жүзеге асырылады деп есептейді. Еңбек іс-әрекетіне қатынасы бойынша келесі әлеуметтену кезеңдерін бөлуге болады: — еңбекке дейінгі (адамның еңбек іс-әрекетін бастауына дейінгі кезең); бұл кезеңнің өзі екіге бөлінеді: ерте әлеуметтену кезеңі -туылғаннан мектепке дейінгі кезең; жастык шақтық әлеуметтену -мектеп, колледж, жоғары оқу орындарында оқу кезеңі; — еңбектік кезең (адамның кемелденген кезеңін қамтиды) шекарасын бөліп көрсету қиын, себебі адамның еңбек іс-әрекетіне барлық араласу уақытын қамтиды; — еңбектен кейінгі кезең — адамның еңбек іс-әрекетін тоқтатуымен байланысты. Әлеуметтену кезеңдерін тұлғаның әлеуметтік даму кезеңдерімен салыстыруға болады, бірақ ол оның психикалық даму кезеңдерімен сәйкес келмейді. Себебі, психолог А.В. Петровскийдің түсіндіруі бойынша, тұлға дамуын танымдык, эмоционалдық жэне еріктік ком-поненттері негізіндегі даму деңгейлері косындысы ретінде қарас-тыруға болмайды, бұл — адамның әлеуметтік жүйелік сапасының калыптасу үдерісі. Адамдар арасындағы катынастар жүйесінің субъектісі ретінде — әрбір жас кезеңінде белгілі бір жанама іс-әрекеттік (деятельностно-опосредованный) өзара катынастар типі жетекші болып табылады және ол бала үшін сол кезеңде маңызды топ, референттік топ әсерімен қалыптасады. Осы қағидаға байланысты А.В.Пегровский әлеуметтенудің еңбекке дейінгі кезеңдеріне қатысты түлғаның элеуметтік дамуын үш микрофазаға бөледі: — балалык шақ — элеуметтік өмір нормаларын меңгерумен анык-талатын индивидтің бейімделуі (адаптация); — жасөспірімдік шақ — индивидтің мейлінше дербестенуі негізінде «тұлға болу» кажегтілігі максималды түрде байқалатын, жекешелену (дербестену), (индивидуализация). — жастық шақ — топтың және өзіндік дамуы кажегтіліктеріне сәйкес тұлға белгілері мен касиегтерін меңгерумен анықталатын интеграция. Әлеуметтену үдерісінде түлға әр түрлі әлеуметтік рөлдерді орындайды. Сол рөл арқылы ол өзін көрсетеді. Орындалатын рөлдер динамикасы бойынша түлғаның элеуметтік элемі жайлы мағлүмат алуға болады. Әлеуметтену деңгейі жеткіліктілігі жайлы адамның гүрлі әлеуметгік топтармен қиындыксыз, өзін-өзі қинамай қатынас жасау кабілеттілігі бойынша түжырым жасауға болады. А.В. Мудриктің анықтауы бойынша, элеуметтенудің эрбір кезең-деріне сәйкес міндеттердің үш тобы жүзеге асырылып отыруы қажет: табиғи-мәдени, элеуметтік-мәдени және әлеуметтік-психологиялық. Табиғи-мәдени міндеттер әрбір жас кезеңдеріне сәйкес денелік және жыныстық даму деңгейлеріне қол жеткізумен байланысты. Бұл деңгейлердің эр түрлі мэдени аймақта белгілі бір нормативтік айырмашылықтары болуы мүмкін (жыныстық жетілу карқынының әртүрлілігі, әр түрлі аймақтар мен этностарда әйел, ерлер міндеттерінің әртүрлілігі т.с.с.) Әлеуметтік-мәдени міндеттер (танымдық, моральдык-кұлыктык. қүндылык-магыналык) накты тарихи элеуметтік ортада әр жас кезеңіне сай ерекшеліктермен аныкталады. Әлеуметтік-психологиялық міндеттер түлганың өзіндік санасымен. өзін-өзі жандандырумен, езін-езі дәлелдеумен байланысты жэне оларда эрбір жас кезеңдеріне сай өзіндік ерекшеліктері байкалуы мүмкін. Сонымен әлеуметтену көптеген жагдайлардың өзара эсерлесуі нэтижесінде жүзеге асырылады. Осы жагдайлардың жиынтық эсері адамнан белгілі бір мінез-құлык пен белсенділікті талап етеді. Әлеу-меттену үдерісі жүру үшін қажетті жағдайларды элеуметтендіру фак-торлары деп атайды. А.В. Мудриктің аныктауы бойынша әлеуметтендірудің фактор-лары үш топка бөлінеді: — макрофакторлар (ғарыш, планета, әлем, ел, коғам, мемлекет) планетаның барлық түрғындарының элеуметтеиуіне эсер етеді; — мезофакторлар (мезос — орташа, аралык) ұлттык белгісі, өмір сүру орны мен типі (аймақ, ауыл, қала), жашіай коммуникация желісі (радио, телевидения. кино) бойынша аныкталатып адамдар тобы; — микрофакторлар (отбасы, қатарластар тобы, оку, кэсіптік жэне қоғамдык ұйымдар) нақты адамдарға тікелей эсер етеді. Әлеуметтік топтардың тұлғаның дамуына әсері әр түрлі. Мектеп жасына дейін отбасылық, жасөспірім және жастық шақта — құрбыларының, ал кемелдік шақта еңбек немесе кәсіби ұжымдардың әсері басым болуы мүмкін. Адамның бүкіл өмірінде тұрақты әлеуметтендіру факторлары бар. Олар: ұлт, менталитет, этнос. Әлеуметтендіру факторлары ішінде түлғаға басқа тұлғаның әсері ерекше, сондықтан казіргі кезде элеуметтендірудің басты факторы ретінде дамытушы ортаның орны ерекше. Дамытушы ортаға қойылатын негізгі талаптар ізгілік қатынастар, сенім, қауіпсіздік, тұлғалық даму мүмкіндігі бар жағдайлар жасау қажет. Бұл ортада шығармашылық еркіндік, эстетикалық және құлықтық даму. біріккен іс-әрекет пен қарым-қатынастан, өмір сүру іс-әрекетінен қанағаттануға мүмкіндік беретін өзін толық көрсету жағдайлары да жасалуы қажет. Әлеуметтендіру факторлары биологиялық фонды ескеретін болса тұлғаны қалыптастыру факторлары да бола алады.