3.3.2 Дешифратор.
3.3.2.1 Жалпы мағлұматтар.
Дешифратор – бұл көп шығысты комбинациялық қисындық сұлба (КЛС), онда кірістегі айнымалылардың әрбір комбинациясына тек бірғана ығыстағы бірлік сигнал сәйкес келеді.
Екілік дешифратор екілік кодты «k-ден 1» кодына түрлендіреді.
ЭЕМ-да дешифратортакт номерін, есте сақтау ұяшық адресін, арналарды коммутациялау үшін қолданылады. k шығыстан n кіріске ие болады. 3.24 сурет
Дешифратор
кірістері 1,2,4,8…
разрядты
екілік салмақтармен шығыстары олардың
қоздыруын тудыратын жиындар номерлері
– 
белгіленеді.
3.25 суретте үш разрядты екілік дешифратордың
шартты белгіленуі келтірілген. Кейде
дешифраторда белгілі уақыт аралығымен
шығыс сигналдарын өңдеуге рұқсат ететін
стробирлеу операциясы орындалады.
Мысалы, қосымша кірістерді енгізу
(3.25 суреттегі С кірісі), ол дешифратордың әрбір қисындық элементіндегі (ҚЭ) ақпараттық кірістерге параллель немесе барлық ҚЭ кіріс тізбектерінің біреуі арқылы оқшаулауға арналған.
Егер k
=2n болса
дешифратор толық деп аталады, яғни ол
барлық минтермдерді ( кірістегі әрбіп
комбинация үшін шығыс шинасы бар) іске
асырады.
Егер кіріс жиындарынын бөлігі қолданылмаса онда дешифратор толық емес – k<2n .
Жалпы жағдайда дешифратор сұлбасы меншікті функцияларының жиынтығы түрінде жазылуы мүмкін.
3.25 сурет
мұндағы 
-
кірістегі екілік айнымалылар.
Дешифраторды әртүрлі элементтік базистерде құрастыруға болады.
Мысалы, «ЖӘНЕ» болса кіріске тура және инверстік кіріс сигналы беріледі.
Дешифраторларды құрастырудың тиекті үш әдісі қолданылады:
а) сызықтық немесе матрицалық;
б) пирамидалық – немесе ағаш сияқты;
в) тікбұрышты және сатылы.
3.3.2.2 Матрицалық дешифраторды синтездеу.
Матрицалық дешифратор – бұл k жеке жұмыс жасайтын
[n,1] полюсниктердің қарапайым бірігуі, шығыс функциясы қандайда бір минтермге тең болады.
Мысалы n=3 (үш разрядтық), k =23 =8 шығысы бар дешифраторды синтездеу керек болсын делік.
3.2 кестеде ақиқат кестесі келтірілген :
3.2 кесте
№ |
Х3 |
Х2 |
Х1 |
F0 |
F1 |
F2 |
F3 |
F4 |
F5 |
F6 |
F7 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1 |
0 |
0 |
1 |
0 |
1 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
2 |
0 |
1 |
0 |
0 |
0 |
1 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
3 |
0 |
1 |
1 |
0 |
0 |
0 |
1 |
0 |
0 |
0 |
0 |
4 |
1 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1 |
0 |
0 |
0 |
5 |
1 |
0 |
1 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1 |
0 |
0 |
6 |
1 |
1 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1 |
0 |
7 |
1 |
1 |
1 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
0 |
1 |
Меншікті функциялары мына түрде болады:
F0 = 
;
F4 = 
;
F1 = 
;
F5 = 
;
F2 = 
;
F6 = 
;
F3 = 
;
F7 = 
.
Дешифратордың
ЖӘНЕ қисындық элементтердегі
жұмыс істеуі 3.26 суретте келтірілген.
Дешифрлеу С строп сигналын берген кезде ғана іске асырылады.
Артықшылықтары:
− құрастыруының қарапайымдылығы;
− жоғары тез әсерлігі.
Матрицалық дешифраторларды 4- тен 8 разрядқа дейінгі ИС пайдалану тиімді болып келеді.
3.26 сурет
3.2.3 Дешифратор разрядтылығын өсіру сұлба.
Аз разрядты дешифраторларды үлкен разрядты дешифраторларға құрастыруға болады, ол аппарттаттық шығындарды азайтады. Пирамидалық құрылым бойынша кіріс коды разрядтылығы аз разрядты дешифратор кірістер санына тең топтарға бөлінеді.
Мысалы, 6-разрядты сөзге арналған дешифратор 3 разрядты стробталған (оқшауланған) дешифраторларда бірдей 9 ИМС тұрады (3.27 суретті қара).
Жалпы стробтау (оқшаулау) бірінші ДС-1 кіріс сигналы С бойынша жүргізіледі.
3.27 сурет
С=0 болған кезде ДС-1 барлық шығыстарында «0» болады және екінші сатының дешифраторы барлық шығыстарында да осыған байланысты «0» болады.
ДС-1 кірістеріне кіріс кодының үш үлкен разряды, ал ДС-2…9 кіші разрядтары беріледі.
С=1 болаған кезде ДС-1 сәйкес шығысында «1» пайда болады да, екінші сатыты дешифраторды оның кірісі «С» бойынша тірейді. Осы 2-ші сатылы дешифратор төменгі разрядты шифрлайды.
Мысалы, кіріс саны 111010 – 58 екілік кодта. Осы санды 3 разрядпен 111 және 010 екі топқа бөлеміз. ДС-1 шығысында 111 коды бойынша «1» 7-ші шығысты аламыз, ол ДС-9 жауып тастайды. Оның кірісінде 010, яғни «1» 2-ші шығыста, ол 58 санына сәйкес келеді.