17. Себепті байланыстың қылмысты квалификациялаудағы ролі.

Себепті байланыстар маселесі криминологияда (Қылмыстын себеп-

тері мен жаҒдайларын ашу турҒысынан), статистикада (факторлыҚ жане

натижелік белгілердін љзара байланысын олшеу баҒытынан), алеумет

тануда, философияда, т.б. Ғылымдарда зерттеледі.

ҚылмыстыҚ ҚуҚыҚта себептілік маселесі Қылмыстын обьективтік

жаҒын сипаттайтын бір белгі ретінде ҚоҒамҒа Қауіпті іс-арекетпен елеулі

зардаптын арасындаҒы себепті байланыс турҒысынан зерттеледі. ҚылмыстыҚ ҚуҚыҚ теориясында себепті байланыс маселесі себептілік туралы философиялыҚ ілім негізінде Қарастырылады.

Қылмыстын обьективтік жаҒын сипаттайтын себепті байланыс ретін-

де, ҚоҒамҒа Қауіпті іс-арекеттін жасалуына байланысты елеулі зардапты

тудыратын обьективтік категория алынады.

Себепті байланыс материалдыҚ Қурамдардын, яҒни Қылмыстын

аяҚталуы ушін елеулі зардаптардын болуы міндетті болып табылатын

Қурамдардын обьективтік жаҒынын міндетті белгісі болып табылады.

СондыҚтан жасалҒан іс-арекетті Қылмысты деп тану жане жауаптылыҚты дурыс белгілеу ушін себепті байланыстын аныҚталуы практика Қызметінде манызды болып табылады. Зардап туындаҒанмен, біраҚ ол зардап жасалҒан іс-арекеттін нптижесінде болмаса, яҒни іс-арекет пен зардаптынарасындаҒы байланыс ҚылмыстыҚ-ҚуҚыҚтыҚ сипатта болмаса,

онда іс-арекетті жасаҒан адам кінасіз деп танылады немесе басҚа адамдаржауапты болады.

Себепті байланыс маселесіне Қойылатын талаптарды, іс-арекет пен

салдардын арасындаҒы байланыстын маҒынасын мынандай екі турде

ҚарастыруҒа болады. Жане буларда себепті байланыстын ҚылмыстыҚ

ҚуҚыҚтаҒы уҒымын, онын квалификация жургізу кезіндегі ролін ашып

корсете алады.

Біріншіден, ҚоҒамҒа Қауіпті іс-арекетпен елеулі зардаптын

арасындаҒы байланыс жай себепті байланыс емес, тікелей себепті

байланыс турінде болуы керек. ЖоҒарыда айтҚандай ҚоҒамдыҚ

омірдегі Қубылыстар бір-бірімен Қатысты деп танылады. ЯҒни бір Қубылыстын пайда болуы екінші Қубылыстын туындауына себепші болып

жатады. Натижесінде озара байланысты бірнеше Қубылыстар, уаҚиҒалар

откеннен кейін Ғана ҚоҒамдыҚ мудденін бузылуын білдіретін зардап

туындауы мумкін. Екіншіден, іс-арекет пен зардаптын арасындаҒы байланыс кездейсоҚ емес, Қажетті байланыстурінде болуы керек.

18. Қылмыстық құқық бұзушылықтың объективтік жағының қосымша белгілері бойынша квалификациялау.

Обьективтік жаҚтыњ Қосымша белгілері Қылмыс Қурамынын

сыртҚы бейнесін сипаттайтын амалдардыњ бірі болып табылады жане

олардын Қатарына Қылмыс жасау уаҚыты, тасілі, орны, жаҒдайы жане

Қуралы жатады. Бул белгілердін обьективтік жаҚтын Қосымша белгі-

лері Қатарына жатҚызылу себебі, ол осы айтылҒан белгілер Қылмыс

уаҚиҒасында болмаса да, яҒни арнайы бір уаҚытта, орында, тѕсілде т.б.

жасалмаса да Қылмыс Қђрамы, оныњ ішінде Қылмыстыњ обьективтік

жаҒы бар деп саналуына байланысты болып табылады. Бђл біріншіден,

екіншіден Қосымша белгілер кейбір Қылмыс Қђрамдарын талдауда бірне-

ше балама тџрлерде келтіріледі. Мысалы, 96 баптыњ 1 бљлімі бойынша

квалификацияланатын ҚасаҚана кісі љлтірудіњ жай тџрі бірнеше жаҒ-

дайлармен аныҚаталады, яҒни љзара урыс-керіс, озара тобелес, тђрмы-

стыҚ жанжал, т.б. жаҒдайларда. Бул Қылмыс турінде Қылмыс жасау

жаҒдайы Қосымша белгі деп баҒаланады, себебі арнайы бір жаҒдайдыњ

Қолданылуы міндетті емес.

Негізінде Қылмыстыњ уаҚыты, орны, тѕсілі жаҒдайы, Қђралыныњ

Қылмыс Қђрамыныњ Қосымша белгілері ретінде баҒаланатын басты се-

бебі, ол бђл белгілер жасалҒан Қылмыста болмаса да Қылмыс Қђрамы

бар болып есептелетіндігінде. Қылмыстыњ обьективтік жаҒы бар болуы

џшін белгілі бір бапҚа сѕйкес келетін ҚоҒамҒа Қауіпті іс-ѕрекет, ал ма-

териалдыҚ Қђрамдар џшін іс-ѕрекет пен елеулі зардап жѕне себепті бай-

ланыс болса жеткілікті