Компьютерде жұмыс істеу қауіпсіздігі
Бөлмеге және компьютер бар бөлменің физикалық-химиялық факторларының деңгейіне қойылатын талаптар.
Бүгінгі адамдарың дамуын барлық жағынан алып қарасақ та ,ғылымда да,техникада,күнделікті өмірді компьютерсіз елестету мүмкін емес. Компьютерлердің жаңа түрлерін жасау кезінде,оларды жасау технологиясының қазіргі кезеңге сай болуы,жаңа бірегей бағдарламалармен қамтамасыз ету кезіндегі үлкен дамуға қарамастан көрсетілген техникамен жұмыс кезінде адам қауіпті және зиян факторларға ұшырайды: электромагниттік шекара( жұмыс бөлігінің диапозоны ВЧ,УВЧ және СВЧ,инфрақызыл және иондандырғыш жарықтану,шу,діріл,статикалық электричества) . Компьютермен жұмыс оператордың эмоционалды жүктеме және ақыл-ой кернеуімен және көру жұмысының жоғары кернеулілігімен және ЭЕМ пернетақтасымен жұмыс кезінде қол бұлшық еттеріне үлкен күш түсірімен сипатталады. Оператордың жинақты жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін ең маңыздысы рационалды конструкция және жұмыс орнындағы элементтердің орналасуы.
Компьютер орнатылған бөлмеде жоғары дәлдікте көру жұмыстарын орындауда жалпы жарықтылық 300 лк-ны құрауы керек,ал комбинирленген -750 лк, ал орташа дәлдікте жұмыс кезінде 200 немесе 300 лк-ға сәйкес болуы қажет. Олай болмаған жағдайда қөру аппараттарына көру кедергісі бойынша шағымның пайда болады: жұмысқа қанағаттанбау,бас ауру,тітіркенгіш,ұйқының бұзылуы, шаршаңқылық, көздің,қабақтың,қолдың ауруы. (см. «санитарлы тәртіп және норма СанПИ №.01.004.01») бұл талаптар заңгарлік және физикалық адамдар үшін міндетті.
Компьютерлерді эвакуациялауға арналған барлық бөлмелер келесі талаптарға сай болуы керек: 1)жерге орналастырудың жекеше контуры болуы керек;2)жұмыс орындарын жер төлелерге ауыстыруға тыйым салынады;3)оқу орындарында перимаенталды орнатылған компьютерлерді олдану керек;4)оқу орындарында 1 жұмыс орнының аумағы -5 кв.м-ден кем болмауы керек;5) бөлме табиғи және жасанды жарықтандырылуы керек;6)шу деңгейі мен діріл нормативтік мағыны жоғарылататын ерекшеленген техникалық бөлмемен шектелмеуі керек;7) дауыс оқшаулағыш конструкцияға сәйкес шу мен дірілдің нормативті деңгейін қалыптастыруы керек;8) бөлме жылу қондырғыларымен және ауа конденсаторымен қамтылуы қажет;9) жеке ішкі бөлімдер үшін төбе үшін көрсеткіш -0,7-0,8, ,қабырға үшін-0,5-0,6;еден үшін -0,3-0,5 болатын диффузиялық –көрсеткіш материалдар қолданады;10) ЖОО қосқанда барлық оқу орындарында ауада зиянды химиялық заттар бөлетін материалдарды қолдануға иыйым салады;11) еденнің беттік қабаты тегіс,тазалауға және дымқыл жинастыруға ыңғайлы болуы керек.
Оқу орындарында ,компьютері бар бөлмелерде жылдың ыстық және суық кездері үшін микроклиматтың оптималды параметрлерін қамтамасыз ету керек,температура , 0С – 22-24/23-25; қатысты ылғалдылық % - 60-50/60-40;ауаның қозғал у жылдамдығы -0,1/0,1. Бөлмелерде дымқыл ауаны қолдануға және жұмыс уақыттында желдетіп тұруға кеңес береді. Аудығы зиян заттардың мөлшері рұқсат етілген концентрациядан аспауы керек. Басқа да қажетті талаптар (шу деңгейіне ,дірілге,электрлі және магнтииі аумақ деңгейіне,электрстатикалық аумақтың кернеуі,ренгенттік бөлінудің экспозиционды мөлшері) СанПиН № 1.01.004.01 нормаларына сай болуы керек.
Компьютерде жұмыс жасау кезіндегі қауіпсіздік ережелері (жалғасы)
ЖОО оқитындар үшін арнайы компьютерлердегі жұмыс орындарына қойылатын талаптар. Дене шынықтыруға арналған үзіліс және комплексті жаттығулар.
Өндірісте студенттің компьютерде сапалы жұмысы үшін олардың жұмыс орындарының жабдықталуы негізгі назарда болуы қажет. Біріншіден,стол бір кісілік болуы керек. Екіншіден, оның жұмыс тық беттігінің биіктігі 68-80 см аралығында болуы керек (олай мүмкін болмаған жағдайда 72,5 см.болуы керек). Үшіншіден ,столда аяққа арналған 60 см-дан жоғары ,ені 50 см, тізе деңгейіне сәйкес тереңдік 45 см және созылып отырған аяқ деңгейіне сәйкес 65 см кеңістік болуы керек. Жұмыс орнында ені 30 см болатын аяққа арналған қойғыштар ұсынылады. Стол оқитын адамның бойына сәйкес негізгі өлшемде болады. Стол орнына арқалығы жоқ басқа жиһазды қолдануға болмайды. Көз деңгейі центрге немесе орнатылған экранға 2/3 вертикалды болуы керек. Мұгалімнің столы компьютермен бірге орталықта орналасуы керек.
Компьютермен жұмыс істеудің негізгі маңызды кезеңдерінің бірі –бұл еңбек және демалыс уақытын дұрыс сақтау. Бұл толықтай «санитарлы тәртіп және СанПиН № 1.01.004.01. ережелерінде » көрсетілген.санитарлы норма және тәртіп республикалық документ болып келеді және тәуелділік пен жеке меншік форумасына тәуелсіз физикалық мен заңдық тұлғаны қадағалауға арналған. ЖОО-ғы студенттер жұмысын ұйымдастыруға 6.2.3. пунктінде айтылған:
Жалықтыруды дамытуының міндетті шараларын ескертулерi үшiн
- әрбір жұмыс уақытында ВДТ және ПЭВМ үшін 20-25 минут сайын көз жаттығуларын жасау
-бөлмені ВДТ және ПЭВМ –мен студенттер толық шыққан кезде желдету;
-3-4 минут аралығында дене шынықтыру жаттығуларын үзілісі кезінде жасау;
-қосымша шаршауды басу үшін 1-2 минут аралығында физкульминуттық жаттығуларды жасау( шаршаудың алғашқы белгілері білінген кезде жеке орындалады ). Сонымен қосы бірінші курс студенттері үшін компьютермен жұмыс бірінші немесе екінші сабақта өткізілуі керек. Жоғары курс студенттері үшін (..... 17-ден 20 сағат аралығында өткізуге болады...».
Мысал ретінде көзге арналған жаттығулар комплексін көрсетеміз. 1 нұсқа.
Көзді жұмып,көз бұлшық еттеріне 1-4 есебінде қатты күш түсіреміз,содан кейін көзді ашып,көз бұлшық еттерін босатымыз,1-6 есебінде алысқа қараймыз. 4-5 рет қайталаңыз.
Мұрын үстіне қарау және 1-4 аралығында ұстап тұру. Көз шаршағанға дейін көзді тайдырмау. Содан кейін көзді ашып,алыс қашықтыққа қарау. 4-5 рет қайталау.
Басты бұрмай оңға қарап,1-4 аралығында көзқарасты ұстап тұру,содан соң алысқа 1-6 аралығында қарау. 4-5 рет қайталау. Аналогиялық жағдайда жаттығуды жүргізгенде жоғары-төмен,солға қарау.
Көз қарасты диагонал бойынша тез ауыстыру:оңға жоғары-сол жаққа төмен,содан кейін алысқа 1-6 аралығында. 4-5 рет қайталау.
Алғашқы медициналық көмек көрсету әдістері
Жара сипаттамасы және жарақаттану кезіндегі алғашқы көмек. Қан кеті түрлері. Уақытша қан кетуді тоқтату.
Кез-келген жарақат алған адамның өмірі мен денсаулығы оқиға болған жерде уақытында және сауатты көрсетілген алғашқы жедел жәрдемге байланысты.
Барлық мүшенің травмалық жарақаттануы негізінде сыртқы беттік қабықтың түгелдей бұзылуына байланысты үлкен екі топқа бөлінеді:ашық (жара,жарақаттану)немесе жабық. Жара деп адам денесіндегі барлық сыртқы қабықшаның толықтай бүлінуі негізгі элемент болып табылатын мүшенің жұқа бағықшасының бүлінуін айтамыз. Жарақаттану құралының түріне қарай жараны:кесілген,тілінген, түйрелген ,зақымдалған және дәрiмен атылатын.
Қиылған және шабылған жарақаттар негізінде кездемелер азғантай бүлінген,жақсы қанайтын және тез жазылатын тең аумаққа ие. Түйрелген жаралар ұзын және тар жара каналымен ,дене қуыстарына сирек өтетін және ішкі ағзаға орналасуымен сипатталады. Жыртық және жарақаттанған жарақаттар көп еселiлігін жойылып тұратын, содан соң инфекцияның көбеюуi және iрiндеткiш процесстiң дамыуы үшiн қолайлы жағдайлар туғызатын, кездемелердiң бүлінулерінде болмашы қанауға бейiм, үлкен диапазонмен бейнеленедi. Мұндай жаралар тез жазылады.
Жаралар сонымен қатар жеке және көптiк болып келеді;бірлескен-жарақаттайтын құрал өз жолында бірнеше мүшені жарақаттайды; комбинирленген-мысалы,механикалық жарақат және күю. Жарақаттану кезінде алғашқы медициналық көмекті оқиға болған орында,маңызды жағдайларды ескере отырып жасайды: 1)уақытша қан кетуді тоқтату;2)содан кейін көрсетілген ауру деңгейін төмендететін және капиллярлы қан кетуді тоқтатуға сәйкес ,жара тез уақыт ішінде асептикалық таңылуы керек.
Таңу кезінде міндетті түрде келесі талаптарды орындау керек:1) жараны еш нәрсемен жумау,жараға қолды тигізбеу,жаты денелерді алып тастамау; 2)жараға стерилденбеген таңуға арналған материалдарды қолданбау және басқа да қосымша жолдармен бұлғауға;3)жараның айналасындағы теріге иод жағу және іріңдетпейтін материалмен таңу.
Арнайы талапқа сай іріңдетпейтін материал болмаған жағдайда оның орнына алдын-ала дайындалған қолда бар жаялықтарды,киімдерді қолдануға болады. Жараны емдеу кезінде негізгі фактор- дененің жарақаттанған бөлігіне максималды тыныштық . Иммобилизация сынық кезінде көрсетіледі. Қанды тоқтату және иммобилизация маңызды шокқа қарсы шаралар болып табылады.
Қанау – бұл зақымданған қан тамырынан қанның оқшаулануы. Зақымданған қан тамырларына байланысты :артериалды, күре тамыры,капиллрлы және паренхиматозды қанау деп бөледі. Артериалды қанау біршама қауіпті,себебі артериалға қан жүректен,үлкен қысыммен бірден беріледі. Күре тамырлы қанау тамырды зақымдаған кезде туындайды. Тамырдағы қанның қысымы артериалдыға қарағанда біршама төмен,сол себепті қан жәй,тең дәрежелі,үзіліссіз құрылымда ағады. Капилляр қан кетуi өте ұсақ қан тамырларының бұзылуларында пайда болады. Нормалы қанның ұйып қалуының жанында мұндай қан кетуi өз алдына тоқтатыла алады. Мұндай қан кеулер жабық сипаттамасы мен ұзақтылығына байланысты қауіпті болып табылады.
Алғашқы медициналық көмек көрсету әдістері (жалғасы)
Сынықтың белгілері. Сынық кезіндегі алғашқы көмек. Күю сипаттамасы және күю кезіндегі алғашқы көмек. Сүйектің сынуы- ойын таcтарының жылдам, зорлық шақырылған бүтiндiктерi жартылай немесе толық бұзушылықта болғанда күрделi және ауыр бұзылулар. Сынуларды ашық (сынық айналасындағы толық терінің бүлінуі) және жабық (терінің бүлінбеуі). Сынықтың жазықтықтарына байланысты көлденең, ұзын бойына, қисық, жарқыншақ болып бөлінеді. Сыну нәтижесінде ең бірінші ауру сезіледі. Бұл белгі сынудың және сүйектің шытынауы кезінде басқа да белгілер болмаған кезде қойылған диагнозды жеңілдетеді. Сүйек сынықтарының жылжуы майып және сау шектiлiктiң салыстырмалы тексеруiнде жеңiлдеу бiлiнетiн сынуды орынның деформациясын сынуда әкелiп соғады. Деформациялар сынулардың әртүрлi оқшау бөлiктерiнде, әр түрлi олар сүйек сынықтарының жылжуын сипаттармен едәуiр дәрежеде анықталады. Шектiлiктердiң функцияны бұзылысы барлық сынуларда атап өтедi. Сүйек бойысындағы дұрыс емес қозғалыстың пайда болуы сынуды сипаттау белгiсі болып табылады. Сыну кезінде тәртіп бойынша зақымдалған шектілікпен байқалады( сау шектілікпен салыстыру жолымен анықталады). Қатынас бойынша сүйек сынықтарының жылжуында сүйек шытыры бiр-бiрiне айқындалады.
Сыну кезінде алғашқы көмектiң көрсетуiнде ең маңыздысы дер кезiнде зақымдалған шектiлiкке дұрыс иммобилизация,толық тыныштықты қамту,қимылсыздығы жатады. Бұнымен: қатерлi сезiнулердi әлсiрету және жарақаттық шоктi дамытуды ықтималдықтың кiшiрейтуi; сынулардың ашық күйiнделер пайда болуды қауiп-қатер және жара инфекциясының дамытуын кiшiрейту; жұмсақ кездемелер және iшкi органдардың қосымша бұзылуларын пайда болуды қауiп-қатердiң кiшiрейтуi; сынуларды бiтiп кету үшiн қолайлы жағдайлардың жасалуына қол жетіледі. Көлiк иммобилизациясы дөңгелектер арқасында iске асады. Дөңгелектер қатты және ыңғайлы материалдардан жасалады. Әдетте алғашқы көмекті көрсету кезінде дөңгелектерді қол материалдардан –тақтадан,таяқтан жасайды. Күю –бұл жоғары температура әсерінен (жалын,ыстық бу,қайнаған су)немесе кейбір химиялық заттар қышқыл,сілті) нәтижесінде дененің кездемесінің зақымдалуы. Күйіктің ерекше пішіні –сәулеге күю( күн,радиация,рентген). Күю 4 кезеңге бөлінеді:1 кезең –қызару және зақымданған жердегі терінің ісуі;белгілері бірнеше күн аралығында өтеді;2 кезең- 1 кезеңдегі көрсетілген белгілерден бөлек сұйықтықпен толтырылған көбіршіктер пайда болады;белгілері бір немесе бір жарым күнде басылады;3-кезең күйген беттік қабатты қаптаған,барлық терінің жансыздануы; бірнеше апта аралығында жазылады;4 кезең-терінің жансыздануы және сүйекке дейінгі жұмсақ кездеменің зақымдануы;жазылу өте баяу жүреді. Егер жарақаттану өрт кезінде болса ,онда күйген теріге құрғақ іріңдетпейтін таңғышты қояды. Күйген дерді тазалауға және көпіршіктерді жаруға тыйым салынады.
Төменгі температура әсерінен адамның денесінің кейбір жеке мүшелері үсітілуі мүмкін (көбіне аяғы,қол және аяқ саусақтары,құлағы,мұрны және мойыны). Төменгі температура әсерінен пайда болған дененің кездетпелерінің бүлінулері үсу деп табылады. Осындай жағдайда үсу деңгейін 4 кезеңге бөледі. Үсік жағдайда алғашқы көмек көрсету зақымдалған терінің айналасындағы қан айналымды тез қалыпқа келтіру болып келеді,ол үшін үсіген жерге құрғақ алақанды тез үйкелеу керек. Қармен уқалауға жол берілмейді.
Адам денсаулығына мекендеген ортадағы техногендi факторларының ықпалы . Мекендеген орта және экологиялық қауіпсіздік. Химиялық,биологиялық және физикалық факторлар. Мекендеген орта мен тұрғындардың денсаулығы.
Адамға күнделікті мекен еткен ортасында көптеген факторлар әсер етеді. Кейбіреулері үнемі әсер етеді,ал кейбіреулері-периодты түрде. Ортаның сауығуы қолайсыз сыртқы факторлардың барлық мүмкiншiлiгi есепке ала өткiзуі керек, тұрғынның ауруларын профилактикасы бойынша нақты есептердiң шешiмі осыдан шығады. Осыған дейінгі дәрістерде мынадай факторлар көрсетілген:химиялық,физикалық және биологиялық.
1)мекендеген ортаның химиялық факторы табиғи және антропогенді жағдайда болады. Ортаны химиялық ластауда маңызды ролі болып отын орнына мұнай өнімдерін қолданатынкөліктер есептелінеді. Өндірістік кәсіпорындар ауаны күкірт,азот оксидтермен,аэрозолды шаң бөлшектерімен,органикалық байланыстармен ,асбестпен,ауыр метал тұздарымен, бастапқы шикізат болып табылатын кадмий,сынап,берилий және басқа да тұздарды қоса есептегенде, өндірістегі немес қалдықтардағы аралық немесе шекті жағдайда ластайды.
Химия заттарының суаттарының ластануы тазаланбаған немесе жеткiлiксiз тазалалған сарқынды сулардың оларында тастау артынан болады, судың көздерiнде тыңайтқыш және ауылшаруашылық өрiстермен пестицидтер түсе алады; қалалық аумақтармен жаңбыр сулар тағы басқа ластағыштар мұнай өнiмi, әр түрлi механикалық қоспаларда болады.Химиялық зат өнімге де,жеке жағдайда аумақты пестицидтермен немесе тыңайтқыштармен өңдеу нәтижесінде, транспортировкада бастапқы түрді жақсарту мақсатында ,өнімнің сақталуында түсуі мүмкін.
2)биологиялық фактор- қабiлеттi табиғи немесе жасанды шарттардағы биологиялық компоненттерiнiң жиынтығы адам денсаулығына қолайсыз әсерде болу. Биологиялық фактордың компоненттерi негізгі болып табылады: макроорганизмдар(малдар, құс, балық); микроорганизмдар (патогендiк, шартты - патогендiк тағы басқалар);ферменттер (антибиотиктер, токсиндер, амин қышқылының микробиологиялық синтездiң өнiмдерi, препараттар және тағы басқалар белокты-витамин.). Қауiптi ауруларды қатарлар шақыратын арамтамақтардың адамы үшiн үлкен қауiптi топқа гельминтоздар жатады. Көптеген ауру тудыратын инфекциялар адам организміне су,тамақ арқылы түседі,ал көрсетілген бөлігі ауа арқылы.
3)адамға әсер ететін мекендеген ортаның физикалық факторы әртүрлі және көпсалалы. Олар табиғи және антропогенді;пайдалы және адамға қажетті және сонымен қатар көрсетілген дағдайда зиянды бола алады. Табиғи ортаның факторларына :температура,ылғалдылық,ауа қозғалысы,күн радиациясы,атмосфералық қысым,гравитация,жердің магнит өрісі,атмосфералық электричества,космостық оқшаулану жатады. Антропогенді ортаның факторына радиациялық,ыстық,жарықтық,электромагниттік,шулық факторлар жатады.
Қоршаған орта адамның мекендеудi ортасының өзгерiстерi ластанудың нәтижесiнде экологиялық мерзiмдi ауру-сырқауын өсулерге мүмкiндiк туғызады.Ластау арасында ерекше орынды ауыр металдар қорғасын,сынап,мырыш,никель және т.б. алады. Мысалы,қорғасын және оның қосылыстары жүйке жүйелеріне,жүрек –қан тамырына,ер және әйелдің репродуктивті жүйесіне әсер етеді. Ауаны қорғасынмен ластау көзі болып авто көліктер есептелінеді,бірақ негізгі салымды түсті металлургия кәсіпорыны кіргізеді. Басқа жоғары улағыш метал болып сынап болып табылады.