№ 11. Практикалық сабақ. Тақырып 11: Ұлттық экономика жүйе ретінде

Сабақтың мақсаты: Маңызды макроэкономикалық көрсеткіштердің, ұлттық шаруашылықтағы табыстар мен шығындардың айналымын біріктіретін ұлттық есеп шоттар жүйесі көрсетсеткіштерінің көмегімен ұлттық экономиканы талдау сабақтың негізгі мақсаты болуы тиіс.

Практикалық сабақтың жоспары:

1. Ұлттық экономика құрылымы.

2. Ұлттық есеп жүйесі (ҰЕЖ).

3. ЖІӨ есептеу әдістері.

4. Қоғамдық өндірістің қазіргі кездегі дамуы.

5. Қазақстан Республикасындағы ұлттық есеп жүйесі.

Бақылау сұрақтары:

1. ҰЕЖ-нің және оның негізгі көрсеткіштерінің экономикалық маңызы неде?

2. ЖҰӨ дефляторыдегеніміз не?

3. Аралықжәнесоңғыөнімдегенімізне?

4. ЖҰӨменЖІӨарасындақандайайырмашылықбар?

5. ЖІӨ-ді есептеуің қандай әдістері бар?

6. Ғылыми-техникалық революция дегеніміз не?

7. Технологиялық өндіріс әдісінің дамуының негізгі кезендерін қалай бөлуге болады?

8. ҒТП-ң өндіріске әсері қандай көрсеткіштермен анықталады?

Глоссарий:

1. Аралық өнім

2. Жалпы ішкі өнім

3. Жалпы ұлттық өнім

4. ЖІӨ дефляторы

5. Инновация

6. Индустриалдық саясат

7. Технологиялық өндіріс әдісі

8. Техникалық прогресс

9. Тұтыну бағаларының индексі

10. Ұлттық есеп жүйесі (ҰЕЖ)

Есептер мен жаттығулар:

1.Елдің өткен жылғы көрсеткіштерінің мәні келесідей:ЖІӨ - 600; жеке сектордың таза инвестициясы-105; мемлекеттік шығыстары-120; үй шаруашылығының тұғынуы- 350; тікелей салық түріндегі мемлекеттік бюджет түсімдері - 70; жаңама салықтар - 60; кәсіпорындар субсидиялары - 55; экспорт - 250; импорт - 210.Амортизациялық қорды, үй шаруашылығының иелігін-де қалатын табысты, мемлекет бюджетінің жағдайын анықтау қажет.

2. Есепті жылда елдің әлеуметтік-экономикалық даму нәтижелері келесі макроэкономикалық көрсеткіштер арқылы көрінді (ақшалай түрде):

ЖҰӨ 100

Негізгі қордың амортизациялануы10

Үй шаруашылық тауарлар мен қызмсттерді алуғажұмсаған шығындар 50

Тауарлар мен қызметтерді мемлекеттің сатып алуы15

Таза экспорт(-4)

Жаңама салықтар5

Трансферттік төлемдер2,5

Табу керек: таза ұлттық өнімді; ұлттық табысты; жеке қолда бар табысты.

3. Төмендегі кестені толтырыңыз:

Технологиялық өндіріс әдісі
негізгі кезеңдері	Ерекшеліктсрі

Талқылауға ұсынылған мәселелер:

1. Айталық, Қазақстан Дүниежүзілік Сауда Ұйымына мүше болып кірді делік. Сіздің пікіріңізше, бұл Қазақстанның индустриялық-инновациялық дамуына және әлемдік нарықтағы бәсекелік қабілеттілігіне қалай әсер етеді?

2. Ұлттық экономиканың ғаламдануымен байланысты ҒТП-тің рөлі қалай өзгереді? ҚР-ның бәсекелік қабілеттілігін арттырудағы техникалық прогресс пен инновацияның маңыздылығы неде деп ойлайсыз? Қазақстанда Инновациялық даму стратегиясы қабылданып, жүзеге асырылуда. Бұл стратегияның кемшіліктері бар ма, оның нәтижелі болуы үшін сіз қандай ұсыныстар мен өзгертулер жасар едіңіз?

Пікір-сайыстар, зерттеулер және белсенді жұмыстың басқа да түрлері:

1. Қазақстан Республикасының 2003-2015 ж.ж. индустриалды-инновациялық даму Стратегиясының жүзеге асырылуын, ҒТП-тің әсерін талдау мақсатында төмендегі мәселелерді қамтитын зерттеу жүргізу ұсынылады:

1. инновациялық іс-әрекеттің экономикалық мазмұны;

2. инновациялық іс-әрекет тұлғалары, олардың ұйымдық-құқықтық формалары;

3. индустриалды - инновациялық іс-әрекеттің даму институттары;

4. бағдарламаны қаржыландыру көздері;

5. өндірістікжүйелердіңкластерлікмоделі:қажеттігі,мақсаты, перспективасы

6. ғылымның қазіргі даму жағдайы;

7. бағдарламаныңжүзегеасуындағыжағымды(оң)жәнежағымсыз(кемшіліктері)тұстарынжүйелеу,мүмкіндігінше ұсыныстар келтіру.

2. «Қазақстан аса бәсекеге ңабілетті 50 дамыған елдердің қатарыпда» тақырыбына пікір-сайыс жүргізу ұсынылады.Әлемдік деңгсйдегі сарапшылардың бағалауына сәйкес, 117 мемлексттің ішінде Қазақстан бәсексге қабілеттілік көрсеткіші бойынша 61-ші орында (Ресей - 74 орында). Елдің бәсекеге қабілеттілік петенциалы негізгі үш фактор - технологиялық бәсекеге қабілеттілік, макроэкономикалық орта, қоғамдық институттар арқылы анықталды. Осыған байланысты, ҚР Президенті 50 жетекші елдердің деңгейіне жету туралы мақсат қойып отыр. Сондықтан, мерзімді басылымдар және басқа да дерек көздерін пайдалана отырып, осы мақсаттың орындалуы, оған қол жетудің нақты міндеттері мен мүмкіндіктерін, перспективаларын талдау ұсынылады.

Мәнжазба тақырыптары:

1. Ұлттық экономика және экономикалық саясат.

2. Ұлттық есептеу жүйесінің даму тарихы.

3. Мемлекеттік трансферттік төлемдер.

4. Қосымша құн әдісі арқылы ЖҰӨ-ді есептеудің ерекшеліктері.

5. Ұлттық шаруашылықты қайта ұйымдастыру әдістер мен нысандары.

6. Мамандандыру өндірісті ұйымдастырудың маңызды ныса­ны ретінде.

7. Инновациялық қызмет субъектілерін мемлекеттік қолдау нысандары мен әдістері.

8. ҚР инновациялық инвестициялар.

9. ҚР инновациялық сала үшін мамандар даярлау және қайта даярлау.

10. Жалпы ұлттық өнім: оны есептеу мен қолданудың ерекшеліктері.

11. Қазақстан Республикасындағы макроэкономикалық саясаттың негізгі мақсаттары,

12. Ұлттық байлық: құрамы, құрылымы және оны өлшеу әдістері.

Блиц-тест:

1. ЖҰӨ дефляторы неге тең?

A) нақтыЖҰӨ-ніңноминалды ЖҰӨ-ге қатынасына;

В)номиналды ЖІӨ-нің нақты ЖІӨ-ге қатынасына;

3. нақты ЖІӨ-нің номиналды ЖІӨ-ге қатынасына;

4. номиналды ЖҰӨ-нің нақты ЖҰӨ-ге қатынасына;

E) ЖІӨ-ге байланыссыз.

2.ТөмендегіөрнектердіңқайсысыЖІӨ-дішығысбойынша есептеу әдісін көрсетеді?

A)Y = C + I + G+NX;

2. Ү = W + Р + NX + A;

3. Ү= Т+ A + NX;

4. Y = R + I + T + A;

E)Y = W + P + R + I + T + A;

3. Ұлттықесептеужүйесініңбастыкөрсеткіштеріқандай?

1. Жалпыұлттықөнім (ЖҰӨ)

2. Жалпыішкіөнім (ЖІӨ), ұлттықбайлық (ҰБ);

3. Тазаұлттықөнім (ТҰӨ), ұлттықтабыс (ҰТ);

4. Ұлттықтабысжәнеұлттықбайлық;

Е) жоғарғыбарлықкөрсеткіштердұрыс.

4. Жалпыұлттықөнім- бұл:

1. Белгіліелдіңазаматтарыныңөзеліндежәнешетелдегіөндіргенбарлықтауарменқызметтердіңсоңғы құны;

2. Елдіңішіндегірезиденттікжәнерезиденттікемессубъектілерменөндірілгенбарлықтауарменқызметтердіңсоңғы құны;

C)белгіліелдіңәротбасындағыжекетұтынуүшінөндірілгенбарлықтауарменқызметтердіңсоңғықұны;

Д) белгілі елдің азаматтарыныңөзеліндежәнешетелдеастыртынэкономикадаөндірілгенбарлықтауарменқызметтердіңсонғықұны;

Е)белгіліелдіңфирмасыныңбасқаелдегіөндіргентауарларыменқызметініңсоңғықұндары.

5. Номиналдыжалпыұлттықөнімөлшенеді:

A) экспортықбағабойынша;

B) нарықтықбағабойынша;

С) базалықбағабойынша;

Д) ресмибағабойынша;

Е) есептелгенбағабойынша.

7. НақтыЖҰӨ- бұл:

A) өзгермейтін базалық бағаға есептелген ЖҰӨ,яғни инфляцияның деңгейіне бейімделген;

2. ағымдағы нарықтық бағаға есептелген ЖҰӨ;

3. экспорттық бағаға есептелген ЖҰӨ;

4. ресми базалық бағаға есептелген ЖҰӨ;

5. есептік баға базасында есептелген ЖҰӨ.

8. ҰТ-ты анықтау ушін қажет:

А)ТҰӨ-нен кәсіпкердің жаңама салығын шегеру;

2. ЖҰӨ-нен амортизацияны шегеру;

3. ЖҰӨ-нен негізгі қор тозығын шегсру;

4. ҰТ-тан жаңама табыстарды шегеру;

Е) ЖҰӨ-нен жаңама салықтар сомасын шегеру.

9. Технологиялықөндірісәдісініңдамуыныңнегізгікезеңдері:

1. қол еңбегіне негізделген өндіріс;

2. еңбек процесін механикаландыруға негізделген машина өндірісі;

3. автоматтандырылған өндіріс;

4. мануфактураның пайда болуымен байланысты өндіріс;

E) А,В,С жауаптары дүрыс.

10. Технологиялық өндіріс әдісі- бұл:

A)қоғамдықөндірістідамытуғақажеттітехнологиялар,ақпараттар жиынтығы;

2. ұлттық шаруашылықты жүргізу құралдарының жиынтығы;

3. макроэкономикалық көрсеткіштер жиынтығы;

4. макроэкономикалық құралдар мен әдістер жиынтығы;

E)жауаптардың барлығы дүрыс.

Әдебиеттер:

1. Экономикалыќ теория негіздері. Я.М.Әубакіров, Алматы. 1998.

2. Жалпы экономикалыќ теория. Ө.К.Шеденов, Е.Н.Саѓындыќов, Б.А.Жүнісов, Ү.С.Байжомартов, Б.И.Комягин. Аќтµбе. 2004.

3. Я. Әубакіров, К. Нәрібаев. Экономикалық теория негіздері. Оқулық. – Алматы, “Санат”, 1998. - 479 бет.

4. Ш. Қашықов, Ө. Нұргалиев. Экономикалық теория негіздері. Оқулық. – Қарағанды.: ҚарМТУ, 1997. – 208 бет.

5. Экономическая теория. Учебник. Камаев В.Д. и колл.авторов. – М.: ВЛАДОС, 1998.

6. Экономика. Учебник. Под ред. Булатова А.С.,3-е изд., Юристъ, 2001. – 896 стр.

7. Общая экономическая теория: Учебник/ У.К.Шеденов , У.С.Байжомартов , Б.И.Комягин и др.; Под ред.У.К.Шеденова. - 3-е изд. , перераб. и доп. - Актобе: Полиграфия, 2004. - 568 с

8. Мэуленова С.С. Экономикалык теория. 1 бол!м: Оку куралы/ С.С. Мэуленова, С.К. Бекмолдин, Е.К. Кудайбергенов. - 2-ш! бас., онд. - Алматы: Эверо, 2013. - 186 бет

9. Есполов Т.И. Экономикалық теория негіздері : Оқу құралы / Т. И. Есполов, Қ. М. Бельгібаев, Ж. Ж. Сулейменов. - [б. м.] : Каз ҰАУ, 2009. - 300 б.

10. Арын Е.М. Тұрақты даму стратегиясы : Оқу құралы / Е. М. Арын, С. А. Рахимова. - [б. м.] : Brand Print, 2011. - 113 б.