13 Билет

1) Телiмдiк станциялардың мынадай жол тарамдары болады: бiр немесе екi қабылдау-жөнелту паркi (ҚЖП), сұрыптау паркi (СП), вагондарды сұрыптауғаарналған тартымдық жолдар (ТЖ) (кейбiр станцияларға қуаты шағын сұрыптаудөңестерi), жолаушылар пойыздарын өткiзуге және күтiп- баптауға, жергiлiктiжолаушылар пойыздарының тұруына арналған жолдар. Телiмдiк станцияларда жүкауданы (ЖА), локомотив шаруашылығы (ЛШ), вагон шаруашылығы (ВШ) болады.Телiмдiк станцияға, әдетте, өнеркәсiптік кәсіпорындарының кiрме жолдары енiп тұрады.

2) Көптеген жүктер өзінің қасиеттеріне байланысты қабылдауда, тасымалдауда және беруде ерекше шарттарды сақтауды қажет етеді. Ондай жүктерге қауіпті, тезбұзылатын, қатып қалатын, габариттіемес және экспорттық жүктер жатады.Жүктің көп бөлігін әртүрлі қораптарда (тара)ыдыстарда тасымалдайды. Кең таралған ыдыс түрлері қатты (жәшіктер, бөшкелер, бидондар), жартылай қатты (қорап, шарбақ, корзина) және жұмсақ (мешок, сетка). Ыдыстың көптеген түрлерін бірнеше рет пайдалануға болады. Кез келген өнімді орауға болатын әмбебап ыдыстар болады және анықталған өнім түрлеріне ғана арналған (цементке арналған мешоктар, кислоталарға арналған бөтелкелер) арнайы ыдыстар болады. Көптеген жүктерді орау тәсілдері ГОСТтармен қарастырылған және көрсетілген техникалық шарттармен қарастырылған; орамасында стандарттар көрсетілменген жүктер бар. Барлық жағдайда да ыдыс тасымалдауда жүктің сақталуын қамтамасыз етуі керек.Тасымалданатын жүктің сақталуын және оның уақытында жеткізілуін қамтамасыз етудегі басты роль, оның жіберу станциясы және жолы, бару станциясы және жолы, алушының аты, жіберушінің белгілері және маркалары көрсетілетін көліктік маркировкасында жатады.Жүктің жеке түрлеріне жіберуші, оны тиеу- түсіру жұмыстары кезінде және сақтауда қасиеттерін көрсететін арнайы манипуляциялық белгілерді қою керек. Мысалы: «Байқаңыз», «Не кантовать», «Жоғары» т.с.с.Жалпыға пайдалану орындарында(станциялық қоймаларда және алаңдарда) жүкті тасымалдауға қабылдау, жүкті станцияға әкелуге рұхсаты қойылған алдын ала толтырылған құжат(накладной) бойынша жүргізіледі. Әкелу рұхсатын тексере отырып, қабылдаптапсырушы жүкті жіберушінің көрсеткен жүгі, орындар саны және сыртқы орамының тегі құжатта көрсетілгендермен сәйкестігіне көз жеткізуі керек. Сыртына қарап тексеруде ыдысында немесе орамында, жүктің сақталуын қамтамасыз ете алмайтын, жеткіліксіздіктер болса, онда қабылдаптапсырушы ол жеткіліксіздіктердің жойылуын талап етуі керек немесе тасымалдауға болмайтын (нетранпортабельный) жүкті тасымалдауға қабылдаудан бас тарту керек. Ыдыстардағы және бөлектенген(штучных) жүктерді қабылдауда, жүкжіберушінің құжатта олардың салмағы және оны анықтау тәсілдерінің көрсетілуін, қабылдаптапсырушы тексеруге міндетті. Жүктің салмағын салмақ өлшеуіштерде өлшеп немесе трафарет бойынша немесе стандарт бойынша жүк орындарындағы салмағын есептеу арқылы анықтайды. Егер жүктің салмағы трафарет бойынша есептеумен анықталған болса, онда оның дұрыс анықталғанына және мұндай трафареттердің жүк орындарында бар екендігіне көз жеткізу керек. Жүкті және оның орамын тексерумен бірге оның көліктік маркировкасын тексеру керек. Тасымалдауға қабылданған жүкті қабылдапөткізуші жүкті жіберуге қабылдау кітабына жазады(форма ГУ-34 )

14-билет 1.Сұрыптау станцияларының жұмыс технологиясы Сұрыптау станциялары әдетте вагон ағындары жаппай пайда болатын және таратылатын аудандарда, iрi темiржол тораптары мен ӛнеркәсiп аудандарында орналасады. Техникалық жарақтандырылуына қарай сұрыптау дӛңестері механикаландырылмаған, механикаландырылған және автоматтандырыл-ған сұрыптау дӛңестері деп бӛлінеді. 2.Жүктi теңiз арқылы тасымалдау шарты Жүктерді теңіз жолымен тасымалдау шарты Жүктерді теңіз жолымен тасымалдау шарты – саудалық мақсатпен теңізде жүзумен байланысты қатынастардың өзгешелігі мен әдет-ғұрыптарын көрсететін көлік шартының өзіндік және күрделі түрлерінің бірі. Саудалық мақсатпен теңізде жүзу шарты бойынша бір тарап (кеме шаруашылығы) оған жөнелтуші берген немесе беретін жүкті тағайындалған портқа жеткізуге және оны жүкті алуға уәкілетті тұлғаға беруге міндеттенеді, ал жөнелтуші немесе кемені жалға беруші тасымалдағаны үшін белгіленген ақыны (фрахт) төлеуге міндеттенеді. "Берді немесе береді" деген сөздер бұл шарттың нақты да, ымыралық та болуы мүмкін екендігін білдіреді. "Жөнелтуші немесе кемені жалға беруші" сөздері теңіз құқығына жүктерді теңіз жолымен тасымалдау шартының екі түрі: тасымалдау шарты және чартер белгілі екендігін білдіреді. Бұл жағдайға жүктерді теңізбен тасымалдау үшін заңды табиғаты әртүрлі екі шарт болатынын атай отырып, кезінде Г.Ф. Шершеневич те назар аударған. Автордың терминологиясы бойынша, бұл шарттар: фрахт шарты және цертепартия шарты. Бірінші жағдайда – жүкті тасымалдау шарты, ал екіншіде чартер шарты көзделеді. Жүкті теңіз жолымен тасымалдау шартының бар болуы, мазмұны және жазбаша түрі чартердің өзімен де, коносаментпен де расталады. Соңғысы мына функцияларды орындайды: - жүкті теңіз арқылы тасымалдау шартының және мазмұнының бар болуын дәлелдеу; - жүкті тасымалдаушының қабылдауын куәландыратын қолхаттар; - жүкке арналған тауарды басқару құжат, яғни оны басқару жүктің өзін басқаруды білдіретін құжат. Екі құжаттың – чартердің және коносаменттің бар болуы ол кезде чартер мен коносамент құрастырылатын әртүрлі талаптармен қамтамасыз етілген. Сонымен, егер чартер трамптық кеме шаруашылығы үшін қолданылса, онда коносамент желілік кеме шаруашылығы үшін қолданылады. Чартердің жоқтығынан, желілік коносамент теңіз арқылы тасымалдаушының жүкті алушымен ғана емес, сонымен бірге алушымен өзара қатынастарын реттейді. Трамп (ағылш. tramp) – белгілі желілерде ғана тасымалдауды жүзеге асыратын лайнерден ерекшелігінде, жүктерді кез келген бағыт бойынша тасымалдауға арналған жүк пароходы. Саудалық мақсатпен теңізде жүзуде оларды желілік немесе чартерлік коносаменттер деп атайды. Чартердің мазмұны. Чартер тараптардың атауын, фрахт көлемін, кеменің немесе жүктің белгіленуін, тиеу орнын, сондай-ақ, кемені тағайындау немесе бағыттау орындарын айқындайды. Тараптардың келісімі бойынша чартерде өзге талаптар мен түсініктер белгіленуі мүмкін. Чартерге тасымалдаушы және кеме жалдаушы немесе олардың өкілдері қол қояды. Жүктер белгілі уақытқа жалданған кемеде де және сондай-ақ, көлік шарты түрлерінің бірі болып табылатын ерекше шарт – тайм-чартер бойынша да тасымалдануы мүмкін. Саудалық мақсатпен теңізде жүзу практикасына чартердің басқа түрі де белгілі - димайз-чартер: кеме жалдау шарты, бірақ экипажсыз, бұл өзінің құқықтық табиғаты бойынша белгілі шамада басқа азаматтық-құқықтық шартпен – экипажсыз көлік құралын жалға алу шартымен сәйкес келеді. Тасымалдаушы мен жүк жөнелтуші (жүк иесі) арасында тұрақты шаруашылық байланыстар бар болғанда жүктерді теңіз жолымен тасымалдауды ұйымдастыру туралы ұзақ мерзімді шарт жасалады. Алайда мұндай шарт жасасу тараптарды жүктің нақты партиясын тасымалдау шартын жасасудан босатпайды. Мазмұнының әртүрлі оқылуы мүмкін болғанда бұл шарттарда келесі ережелер қолданылады: тасымалдауды ұйымдастыру туралы шартта келісілген тасымалдау талаптары, егер тараптар өзге туралы келісімге келмесе, тасымалдау шартында да қойылады; егер де жүкті теңіз жолымен тасымалдау талаптары ұзақ мерзімді шарт талаптарына қарама-қайшы болса, жүкті тасымалдау шартының талаптары қолданылады. Осыдан, тасымалдау шартының базалық көлік шарты ретінде басқа көлік шарттарының алдында басымдылығы болады. Жүктерді теңіз жолымен тасымалдау шарты бойынша тараптардың құқықтық қатынастары заңнаманың белгілі нормаларымен немесе тараптардың келісімімен ғана емес, сонымен бірге саудалық салт- дәстүрлермен және әдеттегіліктермен реттеледі. Алайда теңіз жолымен тасымалдау кезіндегі кәдімгі құқықтың заң немесе шарт алдында басым мәні болмауы тиіс. Жүктерді теңіз жолымен тасымалдау кезіндегі кәдімгі құқық формулярлық деп аталатын құқықты құру кезінде әрі қарай дамыды. Ол теңіз жолымен тасымалдау шарттарын жасасқан кезде қолданылатын, жалпы қабылданған саудалық салт-дәстүрлерді ресми емес кодтауды білдіретін өзіндік сауда ережелерін шығаруға мүмкіндік туғызды. Мұндай ережелер ФОБ, ФАС, СИФ, КАФ типті стандартты белгілеулер түрінде бекітіледі. Мұндай бекітулер белгілі ағылшын сөздерінің бастапқы әріптерінің үйлесімінен шыққан. Сонымен, мысалы, "ФОБ" термині аударғанда "борт бойында еркін жүруді" білдіретін, ағылшындық "free on board" сөздерінің бастапқы әріптерінің қосылуын білдіреді. "ФОБ – тиеу порты" шарты кеме фрахтын қоса алғанда, тасымалдау бойынша барлық шығындарды жүкті алушы (сатып алушы) көтеретінін, ал жүкті жөнелтуші (сатушы) өзі қаржысы есебінен тауарды портқа тек жеткізеді және оны кемеге тиейді. Кездейсоқ өлім немесе жүктің бүліну қаупі тауар (жүк) кеменің тұтқыштары арқылы ауысқан сәтте сатып алушыға ауысады, яғни мұнда жалпы азаматтық принцип жаңғыртылады. 4.Өткізу және тасымалдау қабілеті туралы ұғымдар. Желiлердiң өткiзгiштiк және тасымалдау қабiлетi. Темiр жол мен темiр жол көлiгiнiң өндiрiсiнiң қозғалысын басқару Желінің (телімнің) белгілі бір техникалық жабдықталуы және қабылданған жүрісті ұйымдастыру жүйесі (график түрі) жағдайында бір тәулік ішінде осы желі (телім) арқылы өткізілетін белгіленген массадағы пойыздардың немесе пар пойыздардың ең көп саны теміржол желісінің (телімінің) өткізу қабілеті деп аталады. Нақты өткізу қабілеті – әлде бір күрделі жұмыстар атқармай-ақ, қолда бар техникалық жабдықтар арқылы жүзеге асырылады. Жобалық өткізу қабілеті – телімнің техникамен жарақтануын күшейту үшін белгіленген қайта құру және құрылыс жүргізу жұмыстарын жүзеге асырғанда орындалады. Қажетті өткізу қабілеті – әрбір нақты бағытта мемлекеттің мүддесімен анықталатын резервті ескере отырып, берілген жүк және жолаушылар ағынын өткізе алатын телім болуға тиіс. Бұдан әрi телiмнiң аралықтар арқылы өткiзу қабілетін есептеп шығару әдiстемесi баяндалады. Техникалық құрылғылардың өткiзу қабілетін басқа пәндер зерттейдi. Телiм аралықтарының өткiзу қабілеті түрлiше болады, сондықтан телiмнiң аралықтар арқылы өткізу қабілетін анықтау үшiн алдын ала өткiзу қабілеті өте аз аралықты табу қажет, оны шектегіш аралық деп атайды, оның өткізу қабілетін есептеп шығарып, осы арқылы, тұтас алғанда, телiмнiң өткiзу қабілетін анықтау керек. Аралықтың өткiзу қабілеті графиктiң түрiне және оның элементтерiнiң мөлшеріне, сондай-ақ бөлiм бекеттерiндегi жол тарамдарына байланысты. Аралықтардың өткiзу қабілетінің жалпы түрі: µњ тн с к Т t N (1440 )  , (1.6.1) мұндағы тн t – жолдарды, түйiспе желiлердi және басқа құрылғыларды күнделiктi күтiп-баптауға арналған графиктегi технологиялық «толас кездің» ұзақтығы;  с – техникалық құралдардың сенiмдi жұмыс iстеуiн ескеретiн коэффициент; Т – график периоды; µњ к – график периодындағы пойыздар (пар пойыздар) саны. Темiр жолдардың тасымалдау қабілеті Темiржол желiлерiнiң әрбiр жүрiс бағытында тасымалдау қабілеті, жылына млн. т нетто, жүк пойыздары үшiн (жеделдетілген және құрама пойыздарды есептемегенде) барынша көп өткiзу қабілеті мен пойыздың массасына байланысты анықталады: жд ќм ж бр Г Г N Q Г    6 10 365 *  (1.6.16) мұндағы N ж – жүк пойыздары үшiн нақты өткiзу қабілеті. Qбр – пойыздардың бруттолық орташа массасы, пойыздың массасы мен жүк ағыны құрылымының белгiленген нормасына байланысты, т;  – пойыздың неттолық массасының бруттолық массасына қатынасы, вагондардың тегiне және жүк ағынының құрылымына байланысты; Г жд Г м , – жеделдетiлген және құрама пойыздармен тасымалданатын жүк мөлшерi, жылына млн. т. 15-билет 1. Аралықтар мен телімнің паралельді пакетсіз графиктегі өткізу қабілеті Жүрiстiң мӛлшері әр бағытта (жұп және тақ) әркелкi болатын жағдайда телiмнiң ӛткiзу қабілетін әрбiр бағыт үшiн жеке есептеп шығарады. Қосжолды телімдердің пойыздарды ӛткізу қабілеті әрбір бағыт үшін жеке анықталады. Автоблокировкамен жабдықталмаған қосжолды телімде топтама (пачкалы) графикті қолданады. Автоблокировкамен немесе жол қосындары бар жартылай автоблокировкамен жабдықталған қосжолды телімде пойыздың шектегіш аралықта болу уақыты (график периоды) пакеттегі интервалға I тең. 2. Логистикадағы материалдық ағындар Материалды ағым түсінігі. Материалды ағым түсінігі логистикада негізгі болып табылады. Материалды ағымдар шикізаттың алғашқы кӛзінен бастап соңғы тұтынушыға дейін шикізаттарды, жартылай фабрикаттарды және дайын бұйымдарды тасымалдау, қоймалау және олармен басқа да материалды операциялар жүргізу нәтижесінде пайда болады. Материалды ағымдар түрлі кәсіпорындар арасында немесе бір кәсіпорынның ішінде жүруі мүмкін. Материалды ағымдар дегеніміз - логистикалық операцияларды жүргізу барысында қарастырылатын және мерзімдік интервалға жатқызылатын жүктер, бӛлшектер, тауарлы материалды құндылыктар. Жүктердің, бӛлшектердің, тауарлы - материалды құндылықтардың тасымалдау, ӛндірістік, қоймалау звенолары арқылы жылжу жолында барлық операцияларды бӛліп қарастыру мынадай мүмкіндіктер береді: - ӛзгермелі ӛнімнің соңғы тұтынушыға жылжу үрдісін кӛру; - бұл үрдісті рынок қажеттіліктерін ескере отырып жобалау. Материалды ағым ӛлшемі бӛлшек түрінде беріледі, оның алымында жүктің ӛлшем бірлігі кӛрсетіледі (дана, тонна және т. б.), ал бӛлімінде уақыттық ӛлшем бірлігі (тәулік, ай, жыл және т, б.). Мысалы, материалды ағым ӛлшемі - тонна/ жыл Кейбір логистикалық операцияларды жүргізуде материалды ағым берілген уақыт мезетінде қарастырылуы мүмкін. Онда ол материалды қорға айналады. Мысалы, жүкті тасымалдау операциясы темір жол кӛлігімен жүруі мүмкін. Жүк жолда болған кезде, ол материалды қор болып табылады және "жолдағы қор" деп аталады. Материалды ағымдар түрлі материалдық операциялар қосылған үрдісте қарастырылатын жүктер ретінде анықталған. [2] Жүктер мен логистикалық операциялардың кӛп түрлілігі материалды ағымдарды зерттеуді және басқаруды қиындатады. Нақты мәселені шеше отырып, кандай ағымдар зерттеліп отырғанын дәл анықтау қажет. Бір мәселені зереттеген кезде зерттеу объектісі кӛп операциялар тобы бар үрдісте карастырылатын жүк болуы мүмкін. Мысалы, тарату торын жобалауда және қойма саны мен орналасуын анықтау кезінде. Басқа мәселелерді шешуде - мысалы, қоймашілік логистикалық үрдісті үйымдастыруда әр операция жеке- жеке зерттеледі. Материалды ағымдар тӛмендегідей негізгі белгілер бойынша бӛлінеді: - логистикалық жүйеге қатысы; - ағымның натуралды - заттай құрамы; - пайда болған зат ағымдарының саны; - пайда болған жүк ағымдарының үлес салмағы; - жүктердің үйлестірімділік дәрежесі; - жүктердің консистенциясы; - детерминациялау дәрежесі; - уақыт бойынша үзіліссіздігі. Логистикалық жүйеге қатысы бойынша материалды ағымдар: сыртқы, ішкі, кіретін және шығатын болуы мүмкін. Сыртқы материалды ағым кәсіпорын үшін сыртқы ортада жүреді. Бұл категорияны кез - келген кәсіпорыннан қозғалатын жүктер құрамайды, ал тек оның ұйымдастыруына кәсіпорындардың қатысы бар жүктер құрайды. Ішкі материалды ағым логистикалық жүйенің ішінде жүкпен логистикалық операциялар жүргізу нәтижесінде пайда болады. Кіруші материалды ағым логистикалық жүйеге сыртқы ортадан кіреді. Шығушы материалды ағым логистикалық жүйеден сыртқы ортаға шығады. Кәсіпорындағы қорлар бір деңгейде сақталған кезде кіруші материалды ағым шығушыға тең болады. Материалды ағымдар натуралды - заттай құрамы бойынша бір ассортиментті және кӛп ассортиментті болып бӛлінеді. Мұндай бӛліну қажет, себебі ағымның ассортименті құрамы олармен жұмыс жасағанда қамтылады. Мысалы, ет, балық, кӛкӛніс, жеміс сататын кӛтерме азық-түлік базарындағы логистикалық үрдіс аттас жүкпен жұмыс жасайтын картоп сақтау орнындағы логистикалық үрдістен ерекшеленеді. Саңдық белгісі бойынша материалдық ағымдар жаппай, ірі, орта және шағын болып бӛлінеді. Жаппай ағым деп жүктерді жалғыз кӛлік құралымен емес, олардың тобымен, мысалы, темір жол құрамы немесе оншақты вагондармен, автомашиналар тізбегімен, су кӛліктерімен және т. б. тасымалдау үрдісінде пайда болатын ағымды атайды. Ірі ағымдар - бірнеше вагондар, автомашиналар. Шағын ағымдар кӛлік құралдарының жүк кӛтерімділігін толық қолдануға мүмкіндік бермейтін және тасымалдау кезінде басқа жол бойы жүктермен үйлестіруді қажет ететін жүктер санын құрайды. Орташа ағымдар ірі мен шағын арасындағы орынды алды. Оларға жалғыз вагондармен немесе автомобильдермен келетін жүктерді құрайтын ағымдар жатады. Үлес салмағы бойынша жүктер салмағын кұрайтын материалды ағымдар ауыр салмақты және жеңіл салмақты болып бӛлінеді. Ауыр салмақты ағымдар кӛлік құралдарының жүк кӛтерімділігінің толық қолданылуын қамтамасыз етеді, сактау үшін аз қоймалық кӛлемді талап етеді. Ауыр салмақты ағымдар бір орынның массасы 1 т-дан асатын (су кӛлігімен тасымалдағанда) және 0,5 т. (темір жол кӛлігімен тасымалдағанда) болатын жүктерді құрайды. Ауыр салмақты ағымның мысалына тасымалдау үрдісінде қарастырылатын металдарды жатқызуға болады. Жеңіл салмақты ағымдар кӛліктің жүк кӛтерімділігін толығымен пайдалануға мүмкіндік бермейтін жүктермен сипатталады. Жеңіл салмақты ағымның бір тонна жүгі 2м кӛлемнен астамын алады, мысалы темекі ӛнімдерін тасымалдау үрдісінде жеңіл салмакты ағымдарды құрайды. 3 Ағым құрайтын жүктердің үйлесімділік дәрежесі бойынша материалды ағымдар үйлесетін және үйлеспейтін болып бӛлінеді. Бұл белгі негізінен азық - түлік тауарларын тасымалдауда, сақтауда және жүк ӛңдеуде ескеріледі. Жүктердің консистенциясы бойынша материалды ағымдар себілетін (үйілетін), тиелетін, ыдысты - даналық және құйылатын жүктер болып бӛлінеді. Себілетін (үйілетін) жүктер (мысалы, астық) ыдыссыз тасымалданады. Олардың басты қасиеті - себілетіндігі. Арнайы кӛлік құралдарымен тасымалдана алады: бункер, тіпті вагондарда, ашық вагондарда, платформаларда, контейнерлерде, автомашиналарда. Тиелетін жүктер (тұз, кӛмір, кен, құм және т.с.с.) — минералдар тектес. Ыдыссыз тасымалданады, олардың кейбірелері мұздалуы, нығыздалуы, бірігулері мүмкін. Алдыңғы топтай себілу касиеті бар. Ыдысты - даналық түрлі физикалық - химиялық қасиеттері, үлес, кӛлемі бар. Олар контейнерлердегі, жәшіктердегі, қаптардағы жүктер, ыдыссыз жүктер, ұзын ӛлшемді және шексіз жүктер болуы мүмкін. Құйылатын жүктер - цистерналарда және танкерлерде тасылатын жүктер. Құйылатын жүктермен жұмыс жасайтын логистикалық операциялар, мысалы тасымалдау, сақтау және т.б. арнайы техникалық құралдар арқылы орындалады. Ағым параметрлерінің дәрежесі бойынша материалды ағымдар анықталған және стохастикалық болыл бӛлінеді. Детерминацияланған материалды ағымдар деп параметрлері толығымен белгілі анықталған ағымдарды атаймыз. Егер параметрлердің біреуі белгісіз болса немесе кездейсоқ шама болса, онда материалды ағым стохастикалық деп аталады. Үзіліссіздік белгісі бойынша материалды ағымдар үзіліссіз және дискретті болып бӛлінеді. Үзіліссіз материалды ағымдарға, мысалы, түйық циклды үзіліссіз ӛндірістік (технологиялық) үрдістегі шикізат пен материалдар ағымы, құбыр арқылы тасымалданатын мұнай ӛнімдерінің, газдың ағымдары және т.б. жатады. Материалды ағымдардың кӛбісі дискретті болып табылады. Материалдық ағым ӛнімділік сияқты кӛрсеткішпен сипатталуы мүмкін. Материалды ағымның ӛнімділігі дегеніміз - уақыт бірлігінде логистикалық жүйеге кіретін ӛнімдердің кӛлемді немесе жаппай кӛрсеткіштерінің саны. Бұдан басқа, жылдамдылық, тығыздық және басқа да кӛрсеткіштер қолданылады. Материалды ағымдардың түрленуі 2 суретте берілген. 3. Жүктерді пломбалау тәртібі Бір жүк алушыға баратын тиелген жабық жүк автомобильдерін, тіркемелерді, автокөлік құралдарының жеке секцияларын, контейнерлерді және цистерналарды жүк жөнелтуші пломбалауы тиіс, ал жәшіктердегі, қораптардағы және басқа ыдыстағы майда даралы тауарларды пломбаланбаған автокөлік құралымен немесе контейнерлермен тасымалдау кезінде пломбалануы немесе бандерольденуі тиіс. Жүкті пломбалау кезінде тауар-көлік жүкқұжатында пломбаның бар екенін көрсетіп белгі жасалады. Бірнеше мекен-жай бойынша тасымалданатын жүктің сақталуын қамтамасыз ету үшін фургон-шанақтың ішіне тасымалдаушы шанақты жеке пломбаланатын секцияларға бөлуге мүмкіндік беретін қоршаулар орнатуы мүмкін. Пломбалар: 1) фургондарда немесе автокөлік құралдың секцияларында - барлық есіктерге бір пломбадан; 2) контейнерлерде - есіктерге бір пломбадан; 3) цистерналарда - люктің қақпағы мен құйып алу саңылауына бір пломбадан; 4) жүк орнында - бірден төрт пломбаға дейін жиектеу жолақтарының немесе басқа байлау материалдарының түйіскен нүктелеріне ілінеді. 4. Вагон ағындарын ұйымдастыру нұсқаларын таңдау тәсілдері Үйлестірілген талдап салыстыру әдісі (метод совмещенных аналитических сопоставлений) (авторы проф. А.К. Бернгард). Басты бағалау критериi варианттарда уақытты үнемдеу (вагон-сағат) болып табылады. Тәсілдің мақсаты – ең тиiмдi вариантқа бiртiндеп жақындау болды. Абсолюттік есептеу әдісі (авторы проф. А.П. Петров). Есептеу полигонындағы вагон ағындарын біріктірудің түрлі нұсқаларын салыстыру вагон ағындарын ұтымды ұйымдастыру шешімі болып саналады. Абсолюттік есептеу әдісі бойынша вагон-сағаттарды іс жүзінде мүмкін болатын барлық нұсқалар үшін анықтайды. Оңтайлы нұсқаны қабылдау мүмкін болмайтын (әлде бір сұрыптау станцияларында сұрыптау жолдары жетіспейтін) жағдайда оңтайлы нұсқаға жақын келетін басқа нұсқаны табу қиын емес. Варианттарды бағыттап талдау әдісі. Пойыздарды құрастыру жоспарының талдап есептеу әдістері мүмкін болатын нұсқалардың бәрін емес, олардың бәсекеге түсе алатындарын ғана қарастыруға, сӛйтіп олардың ішінен неғұрлым тиімділерін қарастыруға мүмкіндік беретін белгілі бір әдістерді, шарттарды, ережелер мен рәсімдерді пайдалануға негізделген. Қажетті шарт (ҚШ), жеткілікті шарт (ЖШ) және жалпы жеткілікті шарт (ЖЖШ) бойынша тексеру. Жолай техникалық станциялардан ӛңдеусіз ӛтуден келтірілетін вагон-сағат үнемі құрастыру станцияларындағы жинақталу вагон-сағатынан кӛп немесе соларға тең болатын жағдайда вагон ағындарын құрастыру жоспарында баратын станциясына жеке бӛлек шығару пайдалыболады: мұндағы к – есептік бағыттағы жолай техникалық станциялардың саны; к к– барынша жақын ағынның баратын станциясы; t эк min– жолай техникалық станциялар үшін ең аз үнем мӛлшері.

№ 16 ЕМТИХАН БИЛЕТІ

1. Пойыздардың жүріс графиктерін жіктеу Аралықтағы басты жолдардың санына қарай бөлінеді: - Даражолды - Қосжолды - Көпжолды Пойыздардың жүріс жылдамдығына қарай бөлінеді: - параллельді бір бағыттағы барлық пойыздар бірдей жылдамдықпен жүреді - параллельді емес (қалыпты) Жолай жүру бағытындағы пойыздардың орналасуына қарай бөлінеді: - әдеттегі (пакеттік емес) график – даражолды телімдегі пойыздар аралықтарда жүріс бағыты өзгертіліп алма-кезек салынады - топтама (пачкалы) график – жолай бағыттағы пойыздар станциялық арақашықтықпен бөлініп жүреді (пойыз жүрісінің аралықтағы уақыты мен жолай жүрісті станциялық интервалмен). Бұл бұрынырақ жөнелтілген пойыз алда тұрған станцияға келмейінше, аралыққа пойыз жөнелтуге болмайды дегенді білдіреді, яғни аралықта бір уақытта бір ғана пойыз болуы тиіс. Бұл график жартылай автоблокировкамен жабдықталған қосжолды телімде және даражолды телімде – тақ графикте қолданылады; - пакеттік – мұнда жолай бағыттағы пойыздар автоблокировкада (диспетчерлік орталықтандыруда) блок-аралықтармен шектеледі, немесе блок-қосындары бар жартылай автоблокировкада – қосынаралықтармен шектеледі. Бұл жағдайда станциялар арасында бір уақытта пакет түзетін бірнеше жолай пойыздар болуы мүмкін; - ішінара-пакеттік график – графикте пойыздардың бір бөлігі пакет тәртібімен, қалғандары – әдеттегі тәртіппен салынған. Тәуліктегі пойыздар санының қатынасы бойынша бөлінеді: - паралытақ жақтағы поездар жұп жаққа тең болса - паралы емес тақ жақтағы жұп жақтағы поездар саны әртүрлі

2. Жүктерді тасымалдау үшін жылжымалы құрам түрлері

Тасымалданатын жүк түріне байланысты қозғалмалы құрам әмбебап және арнаулы болып бөлінеді.  Әмбебап қозғалмалы құрамдар жаппай тез бұзылатын жүктерді (ет, көкөністер мен жеміс-жидектер, сүт өнімдері және т.б.) тасымалдауда пайдаланылады.  Арнаулы изотермалық қозғалмалы құрамдар тек қана белгеілі бір жүктерді тасымалдауға арналған: жүзімнен жасалған шараптар, шарап шикізаттары, тірі балық және т.б.  Изотермалық қозғалмалы құрамдар, сонымен қоса, жүк бөлімшелерінің салқындату және жылыту әдістері бойынша ажыратылады.   Рефрижераторлары бу-компрессорлы тоңазытқыш қондырғылары көмегімен салқындатылады   Мұздатқыштарында мұзға немесе мұз бен тұз қоспасына арналған ыдыстары бар болуына байланысты   Термостары суыту қондырғыларының көмегінсіз жылудан оқшаулауды қамтамассыз етеді.  Тез бұзылатын жүктерді тасымалдау теміржол, су (өзен және мұхиттық), автомобиль және аз мөлшерде әуе көлігімен іске асырылады.

3. Логистикалық жүйелердің қасиеттері Бүгінгі нарық талаптарына қарай автокөлік тек қана тасымалдау жүмыстары емес, сонымен қатар соған керекті қосымша іс-шараларды ұйымдастыруды да атқаруына тура келіп отыр. Өйткені жүк тасымалдаушылар тұрақты ірі өндіріс орындары болмағандықтан автокөлік кәсіпорын иелері кәсіпкерлерге, тасымалдауға тапсырыс берушілерге мүмкіндігінше толықтай қызмет көрсетуге ұмтылады. Басты логистикалық тасымалдау жүйесінің мақсаты - жүкті дайындау, сақтау, тиеп-түсіру, тасымалдау және иелеріне тапсыру, яғни басынан аяғына дейінгі қызмет түрлерін толықтай өз мойынына алу болып табылады. Осындай амалдардың әсерінен тұтынушыларға қызмет етудің барлық саласын қамтиды, ол үшін автокөлік кәсіпорындары жүргізушілер мен қатар маркетингтер, делдалдар, жүктерді жинап сақтау қоймаларын, оған тиеп- түсіруге керекті техникаларды игереді. Осындай іс-қимылдардың арқасында автокөлік кәсіпорындары өздерінің шаруашылығы жанынан тасымалдауға арналған жүктерді жинау, дайындау, орау, тиеп,- түсіру, сақтау сияқты қосымша қызметтері үшінде қаржы табуды жолға қойып отыр. Ал тасымалдау мәселесі бұндай жағдайда өзгеше шешім қабылдауды керек етеді. Себебі кез- келген жүк көлемі немесе салмағы арнаулы автокөлік жіберуде тиімсіз болуы мүмкін. Егер автокөлікке салмағы немесе жүк көлемі толмаса жіберген автоколік шығындары, төленген қаржыдан аз болып зиян әкеледі. Демек тапсырушының берген уақыты арасында жүкті жеткізу үшін басқа жақтан сол бағытқа жүргелі тұрған автокөлікті іздестіріп, сол арқылы жүкті жеткізуді қамтамасыздандыру тиіс. Олай болмаған жағдайда тапсырушы келер жолы келмейтіні анық. Демек, автокөлік кәсіпорындары тек қана тасымалдаушы ғана емес сонымен қатар тапсырушыларға қосымша көмек көрсетуші және жүктерін тасымалдауда делдалдықта қызмет көрсетеді. Кейбір жағдайларды, соның ішінде күнделікті халық тұтынар тауарларды жіберуде, делдалдық жұмыстан коп пайдатабылады. Өйткені арнаулы автокөлік жібермегесін мекемеден шығар шығын және жол үстіндегі қауіп-қатер мәселесінен арыласың, бірақ тасымалдаудан кәрер пайдаң кемиді. Екінші жағынан тасымалдауға тапқан автокөліктің иесіненде көп байланысты.

4. График бойынша пойыздардың жүрісін тартым күшімен қамтамасыз ету. Локомотив паркін күйіне, жүріс түрлеріне және атқаратын жұмыстары- ның сипатына қарай бөлу. Локомотив паркі электровоздардан, тепловоз- дардан, газотурбовоздар мен мотовоздардан тұрады. Атқаратын жұмыстарының түрлеріне қарай локомотивтер: жолаушылар, жүк, маневрлік, тораптық, жақынаралық, демегіш, шаруашылық локомотивтеріне және басқа жұмыстарды атқаратын локомотивтерге (өрт сөндіргіш, қалпына келтіргіш және қар тазалағыш) бөлінеді. Жөндеу, сынау, көлік құрылғылары мен жабдықтау құрылыстары тартым күшімен қамтамасыз ету жүйесінің техникалық құралдарына жатады. Локомотивтерді техникалық күтіп-баптауға, күнделікті жөндеуге және жабдықтауға арналған құрылғылар темір жолдың белгілі бір қосындарына (станцияларына) шоғырланады және қосалқы құрылыстар және тіркелген локомотивтер негізгі және айналымдық локомотивтер деполарын, локомотивтерді техникалық тексеру және жабдықтау қосындарын түзеді. Локомотивтердің қосалқы бөлшектер базасы, локомотив бригадаларының демалыс үйлері де локомотив шарушылығының құрылыстары мен құрылғыларына жатады. Негізгі локомотив депосы (немесе тіркеу депосы) – міндетті түрде тіркелген локомотивтер паркі бар локомотив шаруашылығының аса ірі бөлімшесі. Онда локомотивтерді күнделікті жөндеудің және оларға техникалық қызмет көрсетудің белгіленген түрлері атқарылады, локомотив бригадаларының кадрлары жинақталады және даярланады. Айналымдық локомотив деполары (немесе айналым қосындары) локомотивтерге техникалық қызмет көрсету, жабдықтау, оларды пойыздарға дайындау және шығару жұмыстарын, сондай-ақ локомотив бригадаларының ауысуы мен демалуын ұйымдастыруға арналған. Кейбір жағдайда айналым депосына іргелес телімдерде жұмыс істейтін маневрлік және бірнеше пойыздық локомотивтерді айналым деполарына тіркейді. Локомотивтерді техникалық күту қосындары (ЛТКҚ) локомотивтерді ТО-2 көлемінде техникалық күту жұмыстарын жүргізу үшін ұйымдастырылған. Мұнда жүріс бөліктерінің, тежеу және басқа жабдықтардың техникалық күйіне ұдайы бақылау жүргізіледі, өйткені жүріс қауіпсіздігі осылардың пайдалану сенімділігіне байланысты. Сонымен қатар ЛТКҚ-да қажетті профилактикалық жұмыстар жүргізеді, локомотив бөлшектерінің үйкелетін бөліктері тексеріледі, майланады. Локомотивтерді жабдықтау қосындары– бұлар тепловоздарды құммен, жанар-жағармаймен, сүрткіш материалдармен, электровоздарды – құммен, маймен, сүрткіш материалдармен жабдықтайтын құрылғылар кешені. Локомотивтерді жууға және тазартуға, оларды 1800-қа бұруға арналған қондырғылар да жабдықтау құрылғыларына жатады. Локомотивтердің айналым телімі – бұл олардың айналым бекеттерімен шектелген теміржол желісінің бір бөлігі. Пойыздармен (немесе жеке-дара) келген барлық локомотивтерді пойыздармен (немесе жеке-дара) қайтарылатын станцияны айналым қосыны (депосы) деп түсінеді. Телімнің сызбасы мен ұзындығына қарай локомотивтердің айналым телімдерінің үш түрін ажыратады: қысқа (тартымдық иіні), ұзартылған және тармақталған телімдер.

№ 17 ЕМТИХАН БИЛЕТІ

1. Параллельді график График теміржол кӛлігінде пойыздар жүрісін ұйымдастырудың негізі болып табылады. Ол теміржолдың бүкіл бӛлімшелерінің жұмысын біріктіреді, пойыздардың аралықтарда жүру ретін, әрбір бӛлім бекетіне келу және одан жӛнелту уақытын, аралықтардағы жүріс жылдамдығын, станцияларда аялдау нормаларын айқындайды. Пойыздардың жүріс жылдамдығына қарай параллельді және параллельді емес (қалыпты) графиктер деп бӛлінеді. Параллельді графиктерде) әрбір бағыттың пойыздары бірдей жылдамдықпен жүреді, сондықтан олардың жүріс сызықтары ӛзара параллель болады. Әдеттегі пайдалану жағдайында жүріс қалыпты графиктермен атқарылады, ӛйткені жүк және жолаушылар пойыздары әр түрлі жылдамдықпен жүреді. Аралықтардағы басты жолдардың санына қарай графиктер былайша бӛлінеді: • даражолды – басты жол екі бағытта жүру үшін пайдаланылады және пойыздар станциялар мен айырылымдарда ғана кездесіп айырылыса алады; – әр түрлі бағыттың пойыздары мамандандырылған жолдармен бір-бірінен тәуелсіз жүреді, олар станциялар мен озба бекеттерде ғана емес, аралықтарда да кездесіп айырылыса алады; • көпжолды график (басты жолдардың саны мен олардың мамандануына қарай) – басты жол үшеу болатын жағдайда даражолды және қосжолды графиктен немесе басты жол тӛртеу болатын кезде – екі қосжолды графиктен тұрады; даражолды-қосжолды график, яғни даражолды және қосжолды аралықтардан немесе қосжолды айырымдардан тұратын телімдегі график– пойыздардың бір бӛлігі қосжолды аралықтарда немесе қосжолды айырымдарда тоқтамастан айырылысады, ал қалғандары – тарам жолды бекеттерде айрылысады.

2. Жүктерді тасымалдауға қабылдау тәртібі Жүктерді жүк жөнелтушіден қабылдауды тасымалдаушы тауар-көлік жүкқұжаты мен жүкке ілеспе құжаттардың негізінде жүзеге асырады. Жүк жөнелтуші автомобиль тиелуге келгенге дейін жүкті тасымалдауға дайындауы (ыдысқа салу, буып-түю, жүк жөнелтушілер бойынша топтау), тауар-көлік жүкқұжаты мен ілеспе құжаттарды, ал қажет жағдайда, жүктер тиелетін орынға өту құқығына арналған рұқсат қағазын дайындауы тиіс. Жүкті жүк жөнелтуші буылып-түйілген, ыдысқа салынған, пломбаланған, таңбаланған түрде, санын, тура салмағын (көлемін) көрсетіп тапсырады. Тасымалдауға тапсырылатын жүктің орамасында бүтіндігін бұзушылықтар немесе жүктің зақымдалған іздері (аққан, жыртылған, майысқан жерлер және тағы басқа) болмауы тиіс. Ыдысты қажет ететін жүктер, оларды тасымалдау кезінде жоғалудан, жетіспеуден, бұзылудан және зақымдалудан сақтау үшін тасымалдауға мемлекеттік стандарттарға немесе техникалық шарттарға сәйкес келетін, олардың толық сақталуын қамтамасыз ететін жарамды ыдыспен ұсынылуы тиіс.

3. Логистикалық жүйелерді құрудың негізгі принциптері Логистикалық жүйенің түсінігі логистиканың негізгі түсініктерінің бірі болып табылады. Экономикалық механизмнің қызмет етуін қамтамасыз ететін түрлі жүйелер бар. Бұл көпшіліктің ішінен оларды талдау және жетілдіру мақсатында логистикалық жүйелерді бөліп қарастыру қажет. Логистикалық жүйе түсінігі жалпы жүйе түсінігіне қатысты жеке болып табылады. Сондықтан да, ең алдымен, жалпы жүйе түсінігіне анықтама беріп, содан кейін қандай жүйелер класы логистикалыққа жататынын анықтаймыз. Энциклопедиялық сөздікте "жүйе" түсінігінің мынадай анықтамасы берілген: "жүйе (грек сөзінен алынған - көліктерден құралған біртұтас, бірігу деген мағынаны білдіреді) бір-бірінен өзара байланысты және қарым-қатынаста болатын, белгілі бір "тұтастықты, бірлікті құрайтын көптеген элементтер". Объект жүйе болуы үшін, оның төрт қасиеті болуы тиіс. Бірінші қасиеті - тұтастық және мүшелік. Жүйе дегеніміз бір-бірімен өзара әрекет ететін элементтердің тұтастық жиынтығы. Элементтер тек жүйеде ғана болатынын ескеру қажет. Жүйеден тыс - бұл тек жүйе құраушы потенциалды қабілеттілігі бар объектілер. Жүйе элементтері түрлі сапада болуы мүмкін, бірақ олар бір уақытта үйлесімді болуы да мүмкін. Екінші қасиеті - байланыстар. Жүйе элементтері арасында белгілі бір байланыс бар, олар осы жүйенің интегративті сапасын заңды кажеттілікпен аныктайды. Байланыстар заттай, ақпараттық, тура, кері және т.б. болуы мүмкін. Жүйенің ішіндегі элементтер арасындағы байланыстар, жеке элементтердің сыртқы ортамен байланысына қарағанда күшті болуы тиіс, әйтпесе кері жағдайда жүйе қалыптаса алмайды. Үшінші қасиеті — ұйымдастыру. Жүйе элементтерінде жүйе құрушы факторлардың болуы тек оның құрылу мүмкіндігін ғана ұйғарады. Жүйенің пайда болуы үшін реттелген байланыстар қалыптастыру қажет, яғни жүйенің белгілі бір құрылымы, ұйымдастырылуы. Төртінші қасиеті — интегративті қасиеттер. Жүйенің интегративті қасиеттерінің болуы, яғни жалпы жүйеге тән, бірақ оның жеке элементтеріне тән емес. Материалды ағымдарды жылжыту білікті қызметкерлерімен түрлі техника арқылы; көлік құралдары, тиеу-түсіру жұмыстары және т.б. жүзеге асырылады. Логистикалық үрдіске түрлі үй-ғимараттар кіріседі, үрдістің жүруі оған деген ең қозғалмалы және мерзіммен қорда жинақталып отыратын жүктерді дайындық дәрежесіне тәуелді болады. Жүктердің өтуін қамтамасыз ететін өндірістік күштердің жиынтығы жақсы ма жаман ба, дегенмен әр уақытта ұйымдасқан. Егер материалды ағымдар болса, онда әр уақытта белгілі бір тауар өткізуші жүйе болады. Дәстүрлі түрде бұл жүйелер арнайы жобаланбайды, ол жеке элементтер қызметінің нәтижесінде пайда болады.

4. Локомотив паркін күйіне, жүріс түрлеріне және атқаратын жұмыстарының сипатына қарай бөлу Локомотив паркін күйіне, жүріс түрлеріне және атқаратын жұмыстары- ның сипатына қарай бөлу. Локомотив паркі электровоздардан, тепловоз- дардан, газотурбовоздар мен мотовоздардан тұрады. Атқаратын жұмыстарының түрлеріне қарай локомотивтер: жолаушылар, жүк, маневрлік, тораптық, жақынаралық, демегіш, шаруашылық локомотивтеріне және басқа жұмыстарды атқаратын локомотивтерге (өрт сөндіргіш, қалпына келтіргіш және қар тазалағыш) бөлінеді. Жөндеу, сынау, көлік құрылғылары мен жабдықтау құрылыстары тартым күшімен қамтамасыз ету жүйесінің техникалық құралдарына жатады. Локомотивтерді техникалық күтіп-баптауға, күнделікті жөндеуге және жабдықтауға арналған құрылғылар темір жолдың белгілі бір қосындарына (станцияларына) шоғырланады және қосалқы құрылыстар және тіркелген локомотивтер негізгі және айналымдық локомотивтер деполарын, локомотивтерді техникалық тексеру және жабдықтау қосындарын түзеді. Локомотивтердің қосалқы бөлшектер базасы, локомотив бригадаларының демалыс үйлері де локомотив шарушылығының құрылыстары мен құрылғыларына жатады. Негізгі локомотив депосы (немесе тіркеу депосы) – міндетті түрде тіркелген локомотивтер паркі бар локомотив шаруашылығының аса ірі бөлімшесі. Онда локомотивтерді күнделікті жөндеудің және оларға техникалық қызмет көрсетудің белгіленген түрлері атқарылады, локомотив бригадаларының кадрлары жинақталады және даярланады. Айналымдық локомотив деполары (немесе айналым қосындары) локомотивтерге техникалық қызмет көрсету, жабдықтау, оларды пойыздарға дайындау және шығару жұмыстарын, сондай-ақ локомотив бригадаларының ауысуы мен демалуын ұйымдастыруға арналған. Кейбір жағдайда айналым депосына іргелес телімдерде жұмыс істейтін маневрлік және бірнеше пойыздық локомотивтерді айналым деполарына тіркейді. Локомотивтерді техникалық күту қосындары (ЛТКҚ) локомотивтерді ТО-2 көлемінде техникалық күту жұмыстарын жүргізу үшін ұйымдастырылған. Мұнда жүріс бөліктерінің, тежеу және басқа жабдықтардың техникалық күйіне ұдайы бақылау жүргізіледі, өйткені жүріс қауіпсіздігі осылардың пайдалану сенімділігіне байланысты. Сонымен қатар

№ 18 ЕМТИХАН БИЛЕТІ

1. Аралықтардағыбастыжолдардыңсанынақарайграфиктердің бөлінуі Аралықтардағы басты жолдардың санына қарай графиктер былайша бӛлінеді: • даражолды график – басты жол екі бағытта жүру үшін пайдаланылады және пойыздар станциялар мен айырылымдарда ғана кездесіп айырылыса алады; қосжолды график– әр түрлі бағыттың пойыздары мамандандырылған жолдармен бір-бірінен тәуелсіз жүреді, олар станциялар мен озба бекеттерде ғана емес, аралықтарда да кездесіп айырылыса алады; • көпжолды график (басты жолдардың саны мен олардың мамандануына қарай) – басты жол үшеу болатын жағдайда даражолды және қосжолды графиктен немесе басты жол тӛртеу болатын кезде – екі қосжолды графиктен тұрады; даражолды-қосжолды график, яғни даражолды және қосжолды аралықтардан немесе қосжолды айырымдардан тұратын телімдегі график– пойыздардың бір бӛлігі қосжолды аралықтарда немесе қосжолды айырымдарда тоқтамастан айырылысады, ал қалғандары – тарам жолды бекеттерде айрылысады.

2. Жүктің сақталмауының түрлері және оларды ескерту туралы шаралар Жүктің сақталмауының түрлері және оларды ескерту туралы шаралар. Жүкті тасымалдауда әртүрлі технологиялық бұзу және коммерциялық операция ережелерін бұзу болса және күзетте кемшілік болса, онда сақталмаудың тасуы туындайды. Сақталмай тасуға мыналар жатады: жоғалтып алу, кемшілік, жүктің бұзылуы немесе ұрлануы. Олардың бәрі алушыға дейін болса ғана, ол сақталмай тасу деп аталады. Сақталмай тасудың ең басты белгісі - берілгенге қарсы жетіспеушілік, құжатта көрсетілгендей сыну, жүкке зақым келу және де жүктің қасиетінің төмендеуін білдіретін белгілер жатады. Сақталмай тасудың анализ көрсеткіштері бойынша тасымал кезінде жүктің шығынына, жетпеуіне, бұзылуына негізгі себептер мыналар болып табылады: - Жүктің тасымалға жарамсыз, стандартқа сай емес сапа жағдайы және бұзылу белгілері мен (мысалы, тез бұзылатын жүктер), стандартқа қарсы жоғары ылғалдылық және т.с.с. - Жүк жөнделмейтін, сапасы нашар немесе стандартқа сәйкес келмейтін тара да және орамда өткізу, маркаланбаған немесе дұрыс маркаланбағандықтан. - Масса мен орын санын дұрыс анқтамау - Вагонды пломбылау ережесін сақтамау - Жүкті өз түріне сәйкес емес вагонға тиеу (мысалы, ашық жылжымалы құрамның орнына жабық, жабық вагонның орнына изометриялық) істен шыққан немесе былғанған вагондардан. - Жолда тез бұзылғыш өнімдерге дұрыс қызмет көрсетілмеуі - Қауіпті жүк тасымалы кезінде қауіпсіздік шараларын сақтамау - Шығын бұзылу және жүктің жол апаты, қирауы және өрт кезінде істен шығуы жүктің құжатынан айырылу және оны белгіленген жерге жібермеу Тасымал кезінде келеңсіздік туғызатын бұл жетіспеушіліктің жоғалуын тек жар,ымен тәртіпті қатаң сақтау негізінде жүзеге асады. Бұл барлық коммерциялық операциялардың орындалу жиынтығы (қабылдау тәртібі немесе жүкті өлшеу, маркалау, вагонды дайындау, тиеу, вагонды пломбалау, құжаттарды тіркеу, жүкті жолда күзету және қызмет көрсету және т.с.с.). Акт және оның құрылуының тәртібі. Жоғарыдағы жағдайларға сәйкес жүк темір жол материалды жауапкершілікке тартады, жіберуші, қабылдаушы және жолаушылар темір жол тасымалы кезінде коммерциялық актісімен құжаттандырылады. Коммерциялық акт шығынды және бұзылудың жауапкершілігін анықтайтын негізгі заң құжаты. Ол мыналарды растау үшін құрылады: - аталуының сәйкес келмеуі, жүктің және багаждың массасы мен мөлшері - жүктің немесе багаждың бұзылуы мен зақымдалуы - жүктің және багаждың құжатсыз немесе құжаттың жүксіз немесе багажсыз болуы - темір жол тауар кеңсеасында жүк беру құжатын толтырғаннан соң 24 сағатқа толғанша жібермеуі. Бұл жағдайда коммерциялық акт тек жүк алушының талабымен толтырылады.

3. Жүк ағындарының қуаттылығы

4. Автоблокировка мен жартылай автоблокировкадағы пакеттік пойыздардың интервалдары Автоблокировкада бірінен соң бірі жүріп огыратын екі немесе одан көп багыттас пойыздардың блок-аралыкдармен шектелуін басшы- лыкка ала отырып аныкталатын ең аз уақыт аралығы пакеттік імтерваі (пойызаралық интервал) деп аталады Станса интервалдары мен пойызаралық интервалдар жүріс қауіп- сіздігін және темір жолдың өткізу қабілетін барынша жақсы пайда- лануды қамтамасыз етуі тиіс. Пакетгегі пойыздар арасындагы интервал шектелуге тиісті есептік кашыктыкка. пойыздардың жүру жылдамдығына, ал электр тарты- мында - сондай-ақ электрмен жабдықтау күрылғыларының куатына байланысты. Есептік қашыктық блок-аралыктардың саны мен олардың ұзындығы бойынша аныкталады.

№ 19 ЕМТИХАН БИЛЕТІ 19.

Қосжолды график График теміржол кӛлігінде пойыздар жүрісін ұйымдастырудың негізі болып табылады. Ол теміржолдың бүкіл бӛлімшелерінің жұмысын біріктіреді, пойыздардың аралықтарда жүру ретін, әрбір бӛлім бекетіне келу және одан жӛнелту уақытын, аралықтардағы жүріс жылдамдығын, станцияларда аялдау нормаларын айқындайды. Аралықтардағы басты жолдардың санына қарай графиктер былайша бӛлінеді: • даражолды график– басты жол екі бағытта жүру үшін пайдаланылады және пойыздар станциялар мен айырылымдарда ғана кездесіп айырылыса алады; • қосжолды график– әр түрлі бағыттың пойыздары мамандандырылған жолдармен бір-бірінен тәуелсіз жүреді, олар станциялар мен озба бекеттерде ғана емес, аралықтарда да кездесіп айырылыса алады; • көпжолды график (басты жолдардың саны мен олардың мамандануына қарай) – басты жол үшеу болатын жағдайда даражолды және қосжолды графиктен немесе басты жол тӛртеу болатын кезде – екі қосжолды графиктен тұрады • даражолды-қосжолды график, яғни даражолды және қосжолды аралықтардан немесе қосжолды айырымдардан тұратын телімдегі график– пойыздардың бір бӛлігі қосжолды аралықтарда немесе қосжолды айырымдарда тоқтамастан айырылысады, ал қалғандары – тарам жолды бекеттерде айрылысады.

2. Коммерциялық акт және оның құрылуының тәртібі Жоғарыдағы жағдайларға сәйкес жүк темір жол материалды жауапкершілікке тартады, жіберуші, қабылдаушы және жолаушылар темір жол тасымалы кезінде коммерциялық актісімен құжаттандырылады. Коммерциялық акт шығынды және бұзылудың жауапкершілігін анықтайтын негізгі заң құжаты. Ол мыналарды растау үшін құрылады: - аталуының сәйкес келмеуі, жүктің және багаждың массасы мен мөлшері - жүктің немесе багаждың бұзылуы мен зақымдалуы - жүктің және багаждың құжатсыз немесе құжаттың жүксіз немесе багажсыз болуы - темір жол тауар кеңсеасында жүк беру құжатын толтырғаннан соң 24 сағатқа толғанша жібермеуі. Бұл жағдайда коммерциялық акт тек жүк алушының талабымен толтырылады. Коммерциялық аккты толтыру жағдайлары: жүкті түсіру күні жалпылама түсіретін жерлерде жүкті түсіреді, ал сәйкес жағдайда жүк алушы жүк алған күні толтырылады; жалпылық емес орындарда жүкті түсіруде – сол жүкті түсіру күні толтырылады. Коммерциялық акт берілген уақытында толтырылу мүмкіндігі болмай қалған жағдайда, ол келесі тәуліктен кеш толтырылмауы керек. Сақталмау жағдайында тәртіп бойынша әр жіберілуде жеке акт толтырылады. Коммерциялық актының үш данасымен қойылған формада құрайды. бланкалар жазба машиналарында немесе қара сиямен, нақты, қатесіз, тазалаусыз және түзетусіз толтырылады. Контейнерлік тасымалдау қызметі және коммерциялық жұмыс ГНУ – 4 формасы кітапшада коммерциялық актарды тіркейді, актта түсу күнінің күнін белгілейді. Бұл номер осы акт жұмысының номері болады және барлық хат жазысу осы номермен жүргізіледі.

3. Кәсіпорын микрологистикалық жүйелерінің әдістері Логистикалық жүйелер, жоғарыда айтып кеткендей, макро- және микрологистикалық болып бөлінеді. Макрологистикалық жүйе — елдің түрлі аймақтарында немесе түрлі елдерде орналасқан, түрлі ведомстволардын өнеркәсіптік, делдалдық, сауда және тасымалдау ұйымдары мен кәсіпорындарды қамтитын материалды ағымдарды басқаратын ірі жүйе. Макрологистикалық жүйе аймақ, елдердің немесе елдер тобының экономикасының белгілі бір инфрақұрылымын білдіреді. Түрлі елдерді қамтитын макрологистикалық жүйенің қалыптасуы кезінде халықаралық экономикалық қатынастардың құқықтық және экономикалық ерекшеліктерімен байланысты, елдердің көлік зандылықтарының ерекшеліктерімен байланысты қиындықтарды және, сондай-ақ басқа кедергілерді төзу қажет. Мемлекетаралық бағдарламалардағы макрологистикалық жүйелердің қалыптасуы біртұтас экономикалық кеңістіктің құрылуын, ішкі шекараларысыз тауарларды, капиталдарды, ақпараттарды, еңбек қорларын тасымалдаудағы кедендік кедергілерсіз ортақ нарықтың құрылуын талап етеді. Микрологистикалық жүйелер, макрологистикалық жүйелердің құрылымдық құрамдасы, бөлімі болып табылады. Оларға түрлі өндірістік және сауда кәсіпорындары, территориалды-өндірістік кешендер жатады. Микрологистикалық жүйелер өндірісшілік логистикалық жүйелер класына жатады, олардың құрамына біртұтас инфрақұрылыммен біріккен, технологиялық байланысқан өндірістер кіреді. Макрологистика шеңберіндегі жеке микрологистикалық жүйелер арасындағы байланыстар тауар-ақша қатынастарының негізінде бекітіледі. Микрологистикалық жүйелер ішінде, сондай-ақ элементтер әрекет етеді. Дегенмен, олардың өзара әрекетінің негізі тауарлы емес. Бұл - фирма, бірлестіктер немесе бір экономикалық нәтижеге жұмыс істейтін басқа шаруашылық жүйе ішіндегі жеке бөлімшелер, логистикалық жүйенің үш түрі бар: тікелей байланысы бар, икемді және эшелонданған логистикалық жүйелер. Тікелей байланысы бар логистикалық жүйелер. Бұл логистикалық жүйелерде материалды ағым өнім өндірушіден тұтынушыға делдалсыз, тікелей өтеді. Эшелонданған логистикалық жүйелер. Мұндай жүйелерде материалды ағым жолында кем дегенде бір делдал бар. Икемді логистикалық жүйелер. Мұнда материалды ағымның өнім өндірушіден тұтынушыға қозғалысы тікелей, сондай-ақ делдалдар арқылы жүруі мүмкін.

4. Жүк және жолаушылар пойыздарын графикке салу тәртібі Пойыздардың жүріс графигін бір уақытта бүкіл Қазақ темір жолына бір жылға жасайды, керекті жағдайда қысқы мерзімге түзету енгізеді. Темір жолдың эрбір телімдерінің жағдайы мен атқаратын жүмыстары сипаттамасының эргүрлілігіне қарамастан, пойыздардың жүріс графигін жасаудың белгілі қағидаттары сақталған. Графикті жасауда оның барлық есептік элементтері мен пойыз- дардың жүріс қауіпсіздігінің талабын сақтау керек. Графикте пойыздарды мынадай реттілікпен салады: алдымен жолаушылар пойыздарын, одан соң жүрдек жүк пойыздарын, соңында қалған жүк пойыздарын салады. 9.1.1 Жолаушылар пойыздарын графикке салу тәртібі Жолаушылар пойыздарының ішінде, бірінші кезекте, жүрдек пойыздар салынады. Екіншіде түрақты айналымдағы жаздық жолау- шылар пойыздары, кейін - жаздық жолаушылар жэне бір жолғы жолаушылар (үзік сызықты) пойыздар. Жолаушылар пойыздарын салудың сызбасы пойыздардың негізгі ядросының кестесін айтарлықтай үзақ кезеңге (2-3 жылға) түрақты сақталуын көздеуі тиіс. Қаламаңындық жэне жергілікті жолаушылар көлемі көп телімде, жүмысшылар мен қызметкерлерді қалаға жеткізуге байланысты кала - маңындық пойыздардың жүріс кестесіне үйлестіріп, басқа санатты жолаушылар пойыздарын салады. Жолаушылар пойыздарын графикке салудың бірқатар ерекше- ліктері бар. Пойыздарды бастапқы бекеттен жөнелту және оларды ақырғы бекетке жеткізу жолаушыларға қолайлы уақытта жүргізілуі керек. Жолаушылар ауысып мінетін бекеттерде келісілген пойызды Жүк пойыздарын графикке салуда негізгі мәселелердің біріне, кажетті жүріс мөлшерін және ең жоғары телімдік жылдамдықты камтамасыз ету жатады. Бүл айырылысу мен басып озу саны, сондай- ақ осы операцияларды орындау барысында босқа тұрып қалу барынша аз болатын жағдайлар графикте ескершетш кезде мүмк.н болады. Қосжолды телімде өтпелі жүк пойыздары, эдетге, токтамаи жүріп отыруы керек. Даражолды телімдердін аралык бекеттерде, техникалык опера- Пиялап жасаү үшін тоқтау кажет болмаса, айырылысу кез.нде поиыз- ииилар жасау үшін зоқіа.у л жағдайда өрге қараи Дардың бірін тоқтатпаи өтк.зу кере . жүретін пойыз токтамай өткізіледі. • ,яс,п етехін Нактм откізү кабілеті берілген жүр.с көлемш қамтамась.з етет.н накіы еткізу каош телімде пойыздарды пакетпен салу-

№ 20 ЕМТИХАН БИЛЕТІ