20. Хроматографияда қолданылатын сандық әдіс

Заттарды сандық талдау. Газды хроматографияда сандық талдау дифференциалдық детектор арқылы алынған хроматограммалар бойынша жүргізіледі.

талаптарға қол жеткізу қажет: а)шыңдар саны талданатын қоспаның компоненттерінің санына тең болу қажет; б) үлгі толық булану керек, яғни барлық компоненттер түтіктен(бағанадан) өтуі керек; в) компоненттердің бірде-бірі сорбентпен кері реакцияға түспеуі керек; г) барлық компоненттер детектормен тіркелуі қажет; д) мүмкіндігінше барлық шыңдар толық бөлінуі қажет, ал шыңдардың формасы симметриялы болу керек.Сандық өлшеулер негізінде шыңдардың биіктігі h не ауданы П жатады..Симметриялы шыңдар үшін П ауданды есептеудің үш графикалық әдісі қолданылады: 1) μ₀ негізі бойынша шыңның енін оның һ жарты биіктігіне көбейту, сонда П₁=1/2һ μ₀; 2) шыңның һ биіктігін жарты биіктігіндегі еніне көбейту, сонда П₂=һ μ_0.5 3) үздік сызықпен құрылған һ' биіктіктің жартысын шыңның табаны бойынша еніне μ₀ көбейту, сонда П₃=1/2һ' μ₀ . Осы қателіктер маңызды емес, себебі есепте салыстырмалы шамалар қолданылады.Барлық компоненттердің шыңдарының ауданын біле отырып,хроматографияда қолданылатын келесі әдістерді қолдануға болады:

аудандарды нормалау, калибровкалық коэффициенттермен нормалау, ішкі стандарттау, абсолюттік калибровка әдістері.

Аудандарды нормалау әдісі. Әдіс бойынша шыңның Пі ауданы үлгінің барлық компоненттерінің шыңдарының аудандарының қосындысына бөлінеді. Сонда сі концентрация (% мас.) келесі теңдеуге тең болады:

c_i=(П_i/ƩП_і)*100

Бұл кезде енгізілетін үлгінің мөлшері маңызды емес, тек қана барлық компоненттер тіркелсе болғаны. Бірақ (6.33) - формуласы бойынша есептеу үшін детектор қоспаның барлық компоненттеріне бірдей сезімтал болуыкерек, ал мұндай жағдай қасиеттрі ұқсас заттарда да сирек кездеседі.

Калибрлеу коэффициентімен нормалау әдісі. Бұл әдіс алғашқы әдіспен ұқсас, бірақ компоненттердің детектордағы сезімталдығын ескеру

үшін детектордың жұмыс істеу принципіне, талданатын заттардың және газ -тасымалдаушының табиғатына және салыстырмалы концентрациясына сәйкес келетін калибрлеу коэффициенттері енгізіледі. Қайталанатын нәтиже беретін салыстырмалы калибрлеу коэффициенттерін енгізген қолайлы. Бұл үшін үнемі қатысатын және басқаларынан көбірек шығатын компоненттің

бірін стандарт деп қабылдайды, ал оның К_П,ст калибрлеу коэффициентін 1 деп қабылдайды.Калибрлеу үшін талданатын заттар мен стандартты заттардың

қоспалары дайындалады, хроматографиялық бөлінеді және

К _П,і=c_іП_ст/Ʃ с_стП_і формулаға сәйкес К _П,і калибрлеу коэффициенттері есептеледі, мұндағы с _і және с _ст - талданатын зат пен стандарттың концентрациялары; П _і және П _ст - талданатын зат пен стандарттың шыңдарының аудандары. Осылай анықталған калибрлеу коэффициенттерін қоспаның пайыздық құрамын есептеу үшін қолданылады:

с_і=К_П,іП_і/Ʃ К_П,іП_і

Калибрлеу әдісіне байланысты түзету коэффициенттері массалық,көлемдік және мольдық бөлікке қатысты болады. Олардың арасындағы өзара

есеп қарапайым болады. Әдебиетте әртүрлі детекторларда әртүрлі заттар үшін калибрлеу коэффициентінің мәндері келтірілген, бірақ оларды қолданғанда тәжірибе шарттарымен дұрыс сәйкестендірмесе, қателіктерге

алып келуі мүмкін.