5.Әлеуметтік қызметкердің кәсіби-этикалық кодексі туралы айтыңыз

Әлеуметтік қызметтің этикалық кодексінің басты мақсаты – қоғамда және кәсіби қызметте әлеуметтік әділеттілікті немесе адамгершілікті,гуманистік идеаларды іске асыруға көмектесу, ал басты міндеті – әлеуметтік қызметті және кәсіби әрекеттердің эталонына әрекет етеді.

Әлеуметтік жұмыстың этикалық кодексі қоғамда белгілі функцияларды орындайды, оның регламентациялаудың тәсілдерінің бірі болып табылады, яғни субъективті қызметкерге моральдық нормаларға әсер ететін өлшемін және олардың күнделікті әрекет тәсілдерін анықтайды. Белгілі өлшемдерді құрастыра отырып, қызметкерге қатысушылар арасындағы адамгершілік қарым-қатынасын қалыптастыру үшін қажет, әлеуметтік қызметкердің кәсіби – этикалық кодексі келесідегідей функцияларды орындайды:

1.Этикалық регламентацияға адекваттық мамандықты қамтамасыз ету;

2.Кәсіби қызметтегі біріңғай моральдық адамгершілік негіздерін құру;

3.Кәсіби жарамды мамандарды анықтау үшін базалық өлшемдерге қызмет ету:

4.Оларға ұсынылған біріңғай этикалық талаптардың негізінде мамандардың әрекеттерін , бір ізге салу:

5.Жалпы жүйелік құндылықтарды анықтау негізінде ,бір бағыттылық әрекетті қамтамасыз ету:

6.Этикалық нормалар және принцип шеңберінде қойылған міндеттерді шешу үшін әлеуметтік қызметкерге белгілі бір еркін әрекет беру:

Әлеуметтік қызметкердің кәсіби – этикалық кодексінің басты мақсаты жалпы этикалық нормаларға спецификалық міндеттерге және нақты ережелерге сәйкес келеді.

6.Әлеуметтік жұмыстың этикалық кодексі. Адам құқығының мәселесі ретінде.Этиканың бізге белгілі аса танымал декарациясы барлық қазіргі әлеуметтік жұмысшылардың басшылыққа алатын «Әлеуметтік Жұмысшылардың Ұлттық Ассоцациясының Этика Кодексі» ол АҚШ-та 1997 жылы Принциптері қабылданған, Кодекстегі мазмұны, шектейтін жақтары да бар. Ғылыми таным логикасына сәйкес принцип негізгі шынайылық, белгілі теорияның алғашқы қадамы, ойлар, дүниетаным ретінде қалыптасады.Кодексте негізгі принциптер қалыптастырылған, әлеуметтік жұмысшының тұлғалық қалыптасуы, принципер мен мамандықтағы белгілі топтар мен адамдарға қатысты.Әлеуметтік жұмысшы маманы әлеуметтік тәжірибемен айналысуы тиіс. Барлық белгілі жағадайлар мен қарапайым тұрғыда болғанымен де кәсіби қызметтің фундаменталды принцитері қалыптасады. Алайда белгілісі, қазіргі жағдайда жеткілікті емес сапалы мамандардың болмауынан да, олардың белгілі бір ғылым саласына ықпалы бар екенін анықтауға болады (психология, әлеуметтік педагогика, әлеуметтік медецина, социология және т.б.)Яғни осы аталған принцип әлеуметік жұмысшының бір жағынан заңда белгіленген шеберліктері және қабілеттерін оқу барысында игерілгенін, келесі жағынан мазмұнды, мақсаттар мен әлеуметтік тәжірибе белгілі топтағы мамандар негізін көрстеді.Әлеуметтік жұмысшы өзін саналы түрде пайдалану керек. Әлеуметтік жұмысшы өз қызметін жоспарлауда тәжірибелік біліктіліктерге назар аударады. Әлеуметтік жұмысшының ең алғашқысы құрады. Сондықтан ол баға беруде күшті және әлсіз жақтарын немесе өзін-өзі білім беруде өзін-өзі тануда баға беріледі. Әлеуметтік жұмыс тәжірибесінің базалық элементі ретінде халыққа тез арада көмек көрсете алуын айтамыз. Әлеуметтік жұмысшы артқа қадам баспау керек, өзінің қызметін критикалық түрде бағалау керек. Әлеуметтік жұмысшы тәжірибелі объектіні ұстануы қажет. Тұтынушы шебер көмекшіге жолықпас бұрын, өз қиындығын өзі немесе отбасысына, достарынан кеңес сұрауы керек. Көбінесе бұл жағдайлар оның шешімін табуға кедергі жасайтын эмоционалды түрде болады. Көмекшіге қарама-қарсы заттай аумақта шебер маман жаңа өлшеулер енгізеді және тұтынушы қиындықтарды шешерде өзінің ішкі сезімін ұстауға тырысуы керек.Нейтралиттерді сақтау кезінде немқұрайлылық пен көңіл қоймауды болдырмай, жеткілікті түрде әлеуметтік жұмысшы жүргізе алады. Қиындықтың келесі шеті тұтынушының жеткіліксіз түрде қызығушылық танытпауынан болады. Және ол қуатты дұрыс шығармағаннан пайда болады. Соның нәтижесінде тұтынушының эмоционалды энергиясын көрсеткісі келмей қалады. Сонымен қатар шеберлі объективтілік саналы әлеуметтік жағдайдағы денсаулықты сақтауға өз көмегін тигізеді. Эмоционалды түрі өзінің еркіндігін сақтау және шеберлік тапсырмаларды дұрыс шешу үшін қажет.

Әлеуметтік жұмысшының қызметі қоғамдағы барлық адам топтарына арналған. Олар әртүрлі этникалық білім, ұлттық, мәдени, кейбір ес немесе басқа жағынан кемшілігі бар, әртүрлі жыныс топтары мен жас ерекшелігіне байланысты болады. Олар соны және өздерінің тұтынушыларының қалауын ескерулері керек. Әлеуметтік жұмысшыға кейде мөлшерден ауытқып кеткен тәрізді көрінсе, ол тұтынушы үшін қалыпты болып көрінеді. Мұндай өмірлік құбылыстарды қабылдау кезінде әртүрлі қиындықтарға шыдаммен қарау әлеуметтік жұмыстың негізгі қасиеті болып табылады.Әлеуметтік жұмысшы жеке және шеберлік дамуды арттыру керек. Ол ең қиын кәсіптің бірі болған және болып қала береді. Адамдарға көмек көрсету өзгергіш ортамен байланысты және ол әлеммен жақсы қатынаста болуы керек.Өмірге таяз шеберлік ойда болса тұтынушыға, жұмысшыға нақты болуы мүмкін емес. Сол себепті жұмысшы өзі жеке еңбекпен көтерілуді және шебер маман болуды ойлау керек. Әлеуметтік жұмысшы негізгі оқиғаларға деген білімі нақты болу қажет.Әлеуметтік жұмысшы қашан да өзінен білімді дамыту үшін қандай білім түрі керек, олар өмірден алынды ма, тәжірибенің шешімі қандай деген сұрақ қою керек, одан алынған әсерлер ерекше болуы керек, сонымен қатар одан алынған тәжірибені дұрыстап бақылап, анализ жасауы керек. Әлеуметтік қызмет көрсетуде эмперикалық жеке кәсіп тексерілген мәліметтегі жоспарлы түрде өтуі керек. Сонымен қатар әлеуметтік жұмысшы тұтынушының қалайтынын жоспарлауы кейде дәл келеді. Бұл жағдайда жұмысшы жағдайға қарау керек.Шындықты айту қажеттілігі. НАСР этикалық Кодекстің негізгі заңдарына қажетті ақпарат алуда оның жағдайымен байланысты болуы керек. Бір жағынан ол этикалық ақталуды әкеледі, басқа жағынан тұтынушылардың ойын тыңдау керек.Танымал әлемде адамдық сауаттылықта аналогиялық жағдайлардың жоғалуымен негізделеді. Олар ғылыми, техникалық, медициналық, саяси, педагогикалық тұрғыда болады.Зерттеудің маңыздылығы ретінде, бір шетінен осы кәсіби қызметке байланысты мамандардың сай болуы көмектеседі, осы қызметке байланысты талапкердің жиынның кеңейітілуі, ал басқа шетінен, тура емес және жеткілікті емес оқу-әдістемелік құралдардың қамтамасыз етілмеуі қазіргі заманына аса қажетті болып табылатын деңгейде болмауы. Кәсіби қызметтің субъектісін қалыптастыру, маманның осы қызметтегі мотивтерді жетекшілік етуімен, өзіндік жеке мақсаттарға бейім, кәсіби қызметінің бағалау шаралары мен бақылау құралдарына ие кәсіби рефлексияға мүмкіндігі бар. Аталған сипаттар кез келген кәсіби маманға қажет, бірақ «адам-адам» қызметі саласында ол аса маңызды мағынаға ие болады, себебі қызмет аясы болып, тұлғаның жеке өзі құрал болып есептеледі. Ол проблеманың психологиялық аспектілерін күшейтеді, оны орталық мағынасында мазмұнды, әдістемелік және ұйымдастыру шараларын маманның дайындығын көрсетеді.

7.Әлеуметтік жұмыстағы негізгі кәсіби қауіп-қатерлерді атаңыз және оларды шешу жолдарын көрсетіңіз. Әлеуметтік жұмыстағы кәсіби қауіп-қатерлер; Маңызы , түрлері, кәсіби деформация көрінісі, Әлеуметтік жұмыстағы эмоционалды өршу синдромы және психогигиенасы. Жұмыстағы Кәсіби қауіп қатерде адам денсаулығына әсер етпеудің алдын алу үшін 3 негізгі факторлар қарастырылған: Оңтайлы,Қолайлы, Зиянды және қауіпті. 1)Оңтайлы-Қауіпті және зиянды факторлардың жағымсыз әсерлерін жою, тиімділіктің жоғары деңгейін ұстап тұрудың алғышарттарын жасау. 2)Қолайлы-Қауіпті факторлардың деңгейі тұрақты гигиеналық нормалардан аспайды. Қалған кезде қалпына келтіру мүмкіндігі болады.3)Зиянды және қауіпті-Функционалдық өзгерістер болуы мүмкін, еңбекке қабілеттіліктің төмендеуіне немесе денсаулықтың нашарлауына әкелуі мүмкін. Әлеуметтік жұмыс мамандығы белгілі бір қауіппен байланысты қызметкер моральдық жағынан жауапты адамдардан зардап шегеді. Әлеуметтік қызметкерді донормен салыстыруға болады, өйткені ол клиенттің теріс эмоцияларын және оның уайымын өзіне қабылдайды. Кәсіби қауіп қатердің негізгі әсер ету белгілері: Психосоматикалық аурулардың болуы, Эмоциялық сарқылу сезімі, Клиенттерге қатысты дұшпандық болу, Тәбеттің құнсыздануы, Агрессияны және кінәсін сезінуді арттыру, Өзіндік теріс бағалау. Ғалымдар әлеуметтік кәсіби қауіп қатер барырысында болатын стресс түрлерін көрсетеді: Кәсіби (жаңа кәсіби ортаға кіру,кез келгенталаптарды орындауға қабілетсіздігі);

Жеке стресс(мәртебені өзгерту);Жауапкершілік стресстері (клиенттің заңды және адамгершілік қатынасын көрсетеді). Әлеуметтік жұмыстағы эмоционалды өршу синдромына әсер ететін факторлар;Ішкі факторлар

Эмоционалдық қаттылыққа бейімділік;Қарқынды қабылдау және тәжірибе;

Кәсіптік қызметте әлсіз ынталандыру.Сыртқы факторлар Тығыз психоэмоционалдық белсенділік;Кәсіби қызметтің қолайсыз психологиялық атмосферасы;Орындалған жұмыстың жауапкершілігін арттыру.

Әлеуметтік жұмыстағы кәсіби қауіп қатердің алдын алу шаралары: Командадағы дәстүрлерді қалыптастыру, Шешім қабылдауда тәуелсіз қамтамасыз ету, Басқарудан өзіндік бақылауға ауысу, Бірлескен іс-шараларды ұйымдастыру және т.б.