Ana tili 1-klass_
.pdfJumbaqtı kóshirip jazıp, zattıń kelbetin bildirip turǵan sózlerdiń astın sızıń.
6 -shınıǵıw. Gúrrińdi oqıń.
Genjebaydıń Marat hám Baxıt degen eki joldası bar. Olardıń úshewi de birinshi
klasta |
oqıydı. |
|
|
|
Muǵallim sabaqta olarǵa —fabrika, za- |
||||
vod, |
mektep, |
ferma, Shı |
ay |
sózleriniń |
hárbirine bir |
gáp jazıp ke di |
tapsırdı. |
||
Genjebay tapsırmanı |
nlay |
almadı. Ol |
||
erteńine mektepke keldi. Ol joldaslarınan tapsırmanı orınla ǵa járdem beriwdi so-
radı. |
|
|
|
|
|
|
Marat |
oǵan |
dápterin |
berip: |
|
|
|
— Má, |
kóshirip jazıp |
ala |
ǵoy, — dedi. |
|||
Sadıq |
bunı |
esitip: |
|
|
|
|
— G |
jebay, |
kóshirip |
alma. Eń |
jaqsısı, |
||
men |
ǵantúsindireyin,— dedi. |
|
|
|||
1. Gúrrińdegi |
adam atların |
aytıp |
beriń. |
|||
2. Balalar, oylap kóriń, kim durıs is qıldı? |
||||||
Aytıp |
beriń. |
|
|
|
||
91
§ 22. Gáp hám baylanıslı sóylew
1-shınıǵıw. Qawsırmаnıń ishindegi kóp noqattıń ornına tiyisli sorawların tawıp qoyıń. Gáplerdi kóshirip jazıń.
Bizler |
mekteptiń baǵına (...) bardıq. Baǵ- |
||
da miywe aǵashlar (...) ósip t |
Bizler |
||
gúbelek (...) usladıq. Terektiń (...) |
sayasın- |
||
da dem |
aldıq. |
Kórgenim |
ata-anamızǵa |
(...) aytıp berdik. |
|
||
Tiyisli |
sorawlar: ne? neniń? |
qayda? |
|
neler? kimge? |
|
|
|
2-shınıǵıw |
Gáplerdi kóshiriń. |
|
|
Jerge kók shópler shıqtı. Tereklerdiń japıra arı bórtti. Quslar ushıp keldi. Jerler
súrildi Paxta hám |
salı egildi. |
|
1. Hárbir |
gáp ne |
haqqında aytılǵan? |
2. Gáptegi sózler |
bólek jazılǵan ba, qo- |
|
sılıp |
jazılǵan |
ba? |
92
3-shınıǵıw. Gúrrińdi oqıń.
Bizler demalıs kúni mektepke jıynaldıq.
Terek egiletuǵın jerlerdi tazaladıq. Joqarı klass oqıwshıları shuqanaqlar qazdı. Bizler shuqanaqlarǵa náller ektik. Muǵallim bizlerge raxmet ayttı.
1. Hárbir |
gápte |
neshe |
sóz bar? |
|||||
2.Hárbir |
gáp |
kim, ne |
ha |
ında aytılǵan? |
||||
4-shınıǵıw. |
Gáplerd |
qıp, sorawlarǵa |
||||||
juwap |
beriń. |
|
|
|
|
|
||
Úyrek júzedi. |
O |
shılar |
mektepte oqıydı. |
|||||
Polat |
xat |
jaz . |
|
|
|
|
||
1. Úyrek |
ne |
qıladı? |
|
|
|
|||
2 |
. O |
wshılar |
qayda |
oqıydı? |
||||
3 |
. Po |
ne |
qıldı? |
|
|
|
||
5-shınıǵıw. Oqıń. Gáptegi sózlerge soraw qoyıń, olardıń óz ara baylanısın tabıń. Onnan soń tómendegi úlgi boyınsha kóshiriń.
93
1. Gúlnara buzawǵa ot saldı. 2. Buzaw
qoraǵa kirdi. 3. |
Sapar buzawdı bayladı. |
4. Ospan kitap |
ákeldi. |
Úlgi: Ospan ne qıldı? Ospan ákeldi. Ne
ákeldi? Kitap ákeldi.
6 -shınıǵıw. Gáplerdegi soraw r qaysı
sózge tiyisli ekenligin aytıp beriń. |
|
||||||||
Quyash |
jerdi |
ısıttı. |
Sama |
(ne |
qıldı?) |
es- |
|||
ti. Etikshi |
etik |
(ne?) |
t |
|
Suwshı |
jer (ne |
|||
qıladı?) suwǵaradı. Balıqshı (kim?) balıq |
|||||||||
awladı. |
Shımshıql r |
terekke |
(nege?) qondı. |
||||||
7-shınıǵıw. Tómendegi sózlerdi mánisine |
|||||||||
qarap, |
óz |
ornına |
qoyıp, |
gáp qurań. |
|
||||
1. Q sıq, |
aytıwdı, |
men, |
jaqsı |
kóremen. |
|||||
2 . S |
w, |
Nókiste, |
salındı, jaylar. |
|
|||||
3 . Balalar, baqshası, аwılda, bar. |
|
||||||||
Úlgi: |
Awılda |
balalar |
baqshası |
bar. |
|
||||
94
8 -shınıǵıw. Kóp noqattıń ornına tiyisli sózlerdi qoyıp kóshiriń.
Qattı ... esti. Aspandı ... bastı. ... jawdı.
Kóp uzamay ... ashıldı. ... dalada oynadıq.
... úyge keldim.
Kerekli sózler: |
kún, bult, |
men |
bizler, |
|||
jawın, |
samal. |
|
|
|
|
|
1. Hárbir |
gáp ne tuwralı |
ytılǵan? |
||||
2. Hárbir |
gápte |
nesh |
sóz |
bar |
ekenin |
|
aytıp |
beriń. |
|
|
|
|
|
9-shınıǵıw. Kó |
noqattıń |
ornına |
máni- |
|||
sine |
qaray |
z |
tawıp, |
kóshirip jazıń. |
||
Oqıwshılar ... ketti. Oqıwshılar ... keldi.
Aǵam .. ketti. Aǵam ... keldi. Apam ...
bardı. pam ... keldi.
Úlgi: Oqıwshılar sayaxatqa ketti. Oqıwshılarsayaxatan keldi.
95
Kóp noqattıń ornına tawıp jazǵan sóz-
lerińizge sorawlar |
qoyıń. |
|
||||
10-shınıǵıw. Berilgen súwretke qarap, |
||||||
sorawlarǵa |
juwap |
beriń. |
|
|||
1. Tamara |
ne |
quwıp |
júr? |
|
||
2 |
. Azamat |
penen |
Salamat |
ne i p atır? |
||
3 |
. Oqıwshılar |
nege |
qarap |
tur? |
||
11-shınıǵıw. Berilgen sózlerden gápler qurap jazıń.
96
Azаmаt, kombayn, traktor, salı, tasıydı, oradı, súredi, aytadı, jer, júk, paroxod, qosıq.
Úlgi: Azаmаt qosıq aytadı. |
|
|
|||
Kombayn |
sóziniń |
jazılıwın |
bilip |
alıń. |
|
1 2-shınıǵıw. |
Tómendegi sózlerdiń |
máni- |
|||
sine qarap gáp qurаń. |
plerdegi sóz- |
||||
lerdiń baylanısın anıqlań. |
|
|
|||
Paxta, bórtti, |
keldi, júweri, |
egildi, qus- |
|||
lar, terekler, |
kóg rdi. |
|
|
||
13-shınıǵıw |
Kóp |
noqattıń ornına |
máni- |
||
sine qaray tiyisli sózlerdi qoyıp, gáplerdi kóshiriń.
Bizle(nege?).. mindik.Avtobustıńshi
(qanday?) ... eken. Aǵam meni balıq zavodına (ne qıldı?) ... . Aǵam menen (qayda?) ... qıdırıp qayttıq. Moynaqta sulıw
(neler?) ... bar.
7 —Ana tili, 1-kl |
97 |
Kerekli sózler: taza, avtobusqa, jaylar, alıp bardı, Moynaqqa.
14-shınıǵıw. Tómendegi sózlerden gáp qurań hám olardıń óz ara baylanısın aytıp
beriń. |
|
|
Qoraz, úyrek, samolyot, |
shaqı dı, búl- |
|
búl, júzedi, ushadı, |
sayrayd. |
|
§ 23. Noqat, |
sora |
hám |
úndew |
gisi |
|
1-shınıǵıw. B rilgen gáplerdi dawıslap oqıń. Hárbir gá n keyin qanday belgi qoyılǵanın a ıń.
Bizler sabaqtan jaqsı oqıymız. Klasımız jıllı h jaqsı. Oqıwdan keyin dem alamız. Úyde abaq tayarlaymız.
Xabar mánisin bildiretuǵın gáptiń aqırına noqat (.) qoyıladı.
98
2-shınıǵıw. Gáplerdi kóshiriń. Hárbir gápten keyin noqat qoyıń. Noqattan keyingi gáptiń birinshi háribin bas háripten baslap jazıń.
Salı suwda ósedi salı paydalı egin |
salı- |
|||||||
dan gúrish |
alınadı gúrishten |
hár |
t rli |
aw- |
||||
qatlar tayarlanadı |
salınıń saban na |
qaǵaz |
||||||
islewge |
boladı |
biziń |
respubl kamızda |
salı |
||||
egetuǵın xojalıqlar |
kóp |
hár |
ı salıdan |
mol |
||||
zúráát |
alınadı. |
|
|
|
|
|
|
|
1. Bunda |
neshe |
gáp |
bar? |
|
|
|
||
2. Hárbir |
gáp |
n |
tuwralı |
aytılǵan? |
|
|||
3 -shınıǵıw. Kóp noqattıń ornına tiyisli sózlerdi qoyıp, kóshirip jazıń.
Bizi qalanıń kóshelerinen júk tasıwshı mashi ar, jeńil avtomobiller hám avtobuslar ... qalada mashinalar kóbeygen sayın, olar sonsha tez ... kóshede júriw qádelerin buzıwǵa ... kóshede piyada júrgende soqpaqtan ... kósheden óterde
99
«ótiw ornı» dep jazılǵan jerden ... avtobusqa mingende artqı esiginen ... túskende aldınǵı esiginen ....
Kerekli sózler: júredi, qatnaydı, júriń,
bolmaydı, ótiń,túsiń,miniń. |
|
|
|
|
|||||
1. Hárbir gápten |
keyin |
noqat |
|
yıwdı |
|||||
umıtpań. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2. Noqattan |
keyingi |
gápt birinshi |
háribin |
||||||
bas |
hárip |
penen |
jazı |
|
|
|
|||
3. Avtomobil, |
avtob |
sózleriniń |
jazılı- |
||||||
wın |
bilip |
alıń. |
|
|
|
|
|
||
4 . Bul |
sózlerdi |
sózlik |
dápterińizge |
jazıń. |
|||||
4 -shınıǵıw |
|
Dawıslap |
oqıń. |
Gáptiń |
key- |
||||
nine qanday |
belgi |
qoyılǵanın |
aytıń. |
|
|||||
Asp ndı bult qapladı. Jawın jawdı. Kún jarqıra ashıldı.
—Sizler qayda bardıńız?
—Kinoǵa bardıq.
—Mektepte ne boldı?
—Ata-analar jıynalısı boldı.
100