Ana tili 1-klass_
.pdfApam ... ertek aytıp berdi. Dúkánnan ...
qálemlersatıp aldım.Bizler..,..,..
qálem menen súwret saldıq. Búgin ...
samal esti. Biziń awılda ... kól bar.
Kerekli sózler: qızıqlı, kóp, sarı, qızıl, jasıl,úlken,kúshli.
10-shınıǵıw. Tómendegi qaysı sózler zatlardıń kelbetin bildire aladı. Olardı tómendegi sózler menen qosıp qısqa diktant jazıń.
... |
kún, ... |
aspan, ... dala, |
||||
... |
qar, ... |
suw |
... |
hawa. |
||
Kerekli |
só |
ler: |
aq, |
ıssı, tınıq, ashıq, |
||
taza, |
keń. |
|
|
|
|
|
11-shınıǵıw. Jumbaqtıń sheshiliwin ta- |
||||||
bıń. |
|
|
|
|
|
|
Domalaq |
ózi, |
|
|
|||
Sırt |
jaǵı |
ala. |
|
|
||
Ishi |
qızıl, |
|
|
|
||
Shopaǵı |
qara. |
|
|
|||
71
Qanday? degen sorawǵa juwap beretuǵın sózlerdi aytıń.
12-shınıǵıw. Óqıń, kóshirip jazıń.
Toǵayda (qanday?) iri torańǵıllar ósedi.
Torańǵıllar (...) juwan. |
Aǵam |
(...) |
qıysıq |
||||
torańǵıllardı |
shaptı. |
Bizler |
tora |
ıllardıń |
|||
(...) kelte, mayda shaqaların jıynadıq. |
|||||||
Qara |
hárip |
penen |
jazıl |
|
sózlerdiń al- |
||
dındaǵı qаwsırmаnıń is |
e tiyisli |
sorawla- |
|||||
rın |
qoyıń. |
|
|
|
|
|
|
13-shınıǵıw. |
plerdi |
oqıń. |
Kóp |
noqat- |
|||
tıń |
ornına zattıń elbetin bildiretuǵın tiyisli |
||||||
sózlerdi |
qoy |
, kóshirip |
jazıń. |
|
|
||
Qurılısshılar ... jaylar saldı. Ótegen ...
kitap atıp aldı. Ziyada ... súwret saldı. Gúlayı ... kóylek tikti. Bizler ... kitaplar oqıdıq.
Kerekli sózler: biyik, ertek, qızıqlı, sulıw, aq.
72
14-shınıǵıw. Tómendegi sózlerdi oqıń, bul qanday zatlardıń kelbetin bildire aladı, aytıp beriń.
1. Tolıq, |
semiz .... |
|
|
|
||||
2 . Úlken, |
iri, |
náhán .... |
|
|
||||
3 . Ǵayratlı, |
kúshli, |
qarıwlı .... |
||||||
4 . Márt, |
batır, |
qaharman .... |
|
|||||
5. Mazalı, |
tatlı, |
shiyrin .... |
|
|||||
6. Sulıw, |
shıraylı, |
kórkem .... |
|
|||||
Úlgi: Semiz |
sıyır. |
|
|
|||||
§ 19. Zattıń |
sanın |
b ldiretuǵın |
sózler |
|||||
1-shınıǵıw. Gáp di oqıp shıǵıń hám kó- |
||||||||
shirip |
jazıń. |
|
|
|
|
|
|
|
Bes qálem. Altı dápter. Tórt kitap. Eki |
||||||||
óshirgish. Bir |
klass. |
On |
bes |
parta. Úsh |
||||
bólme |
igirma |
bes |
oqıwshı. |
|
||||
Zatlardıń |
sanın |
bildirip |
turǵan sózlerdi |
|||||
bilip |
alıń. |
|
|
|
|
|
|
|
2-shınıǵıw. |
Kóshirip jazıń. |
|
||||||
73
Segiz buzaw. Úsh ılaq. Jeti qozı. Eki pıshıq. On tórt shóje. On úsh tawıq. Toǵız túye.
Zattıń |
sanın bildiretuǵın sózlerge soraw- |
||||
lar qoyıń. |
|
|
|
|
|
Bes, |
altı, |
úshinshi, |
besins |
jeti |
|
degen |
sózler |
zattıń |
san n bildiredi. |
||
Olarǵa |
qansha? |
neshe |
neshinshi? |
||
degen |
sorawlar |
qoyılad |
|
||
3-shınıǵıw. |
Tómende |
súwretke |
qarap, |
||
sorawlarǵa juwap |
beriń. |
|
|
||
1. Súwrette |
neni |
kórip tursız? |
|
2 |
. Olardıń |
sanı |
neshew? |
3 |
. Olar nede qonıp otır? |
||
74
4 -shınıǵıw. Dáslep neshe?, keyin neshinshi? sorawlarına juwap beretuǵın sózlerdi kóshirip jazıń.
On bir, toǵız, on altı, on |
úsh, |
on |
tór- |
||||||||
tinshi, |
segiz, |
jigirma |
bes, |
úshinshi, |
on |
||||||
eki, |
birinshi, |
jetinshi, |
on |
jeti. |
|
|
|
||||
Bul |
sózlerdiń jazılıwın |
bilip |
alıń. |
|
|||||||
5 |
-shınıǵıw. Kóp noqat |
|
ornına tiyisli |
||||||||
sózlerdi |
qoyıp, |
gáplerdi |
shirip |
jazıń. Olar- |
|||||||
ǵa |
soraw |
qoyıń. |
|
|
|
|
|
|
|
||
1. Men |
hár |
kún |
mektepte |
... |
saat bola- |
||||||
|
man. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
. Aǵam kú de ... |
saat |
|
jumıs |
isleydi. |
||||||
3 |
. Apam ... saat jumıs isleydi. |
|
|
||||||||
Ker |
li |
sózler: |
jeti, |
tórt, |
segiz. |
|
|
||||
6 -shınıǵıw. Neshe? sorawına juwap bergen sózlerdi bir bólek, neshinshi? sorawına juwap bergen sózlerdi bir bólek kóshirip jazıń.
75
Tórt sıyır, |
jetinshi klass, |
bes |
eshki, to- |
||||
ǵız qoy, ekinshi jay, on bes ılaq, tórtinshi |
|||||||
qabat, |
segiz |
at. |
|
|
|
|
|
7-shınıǵıw. Kóp noqattıń |
ornına |
tiyis- |
|||||
li sózlerdi qoyıp, gáplerdi kóshirip jazıń. |
|||||||
Bizlerbıyıl..túp miywe |
|
|
|
lin ek- |
|||
tik. Onıń ... túbin Marat ekti. ... túbin |
|||||||
Ayjan |
ekti. |
Men ... túbin ektim. Nállerge |
|||||
hár kúni ... oqıwshı suw |
uyadı. |
Miywe |
|||||
nálleriniń bári |
kógerdi. |
ar |
... |
jıldan |
keyin |
||
miyweleydi. |
|
|
|
|
|
||
Kerekli |
sózl |
alpıs, |
segiz, |
altı, on, |
|||
tórt, |
úsh. |
|
|
|
|
|
|
|
|
§ 20. Zattıń |
háreketin |
|
|||
|
|
|
bildiretuǵın sózler |
|
|
||
1-sh nıǵıw. Tómendegi sorawlardı juwabı menen kóshirip jazıń.
—Muǵallim ne isleydi?
—Muǵallim bala oqıtadı.
76
—Diyqanlar ne isleydi?
—Diyqanlar paxta, salı hám basqa da eginler egedi.
—Balıqshı ne isleydi?
—Balıqshı balıq awlaydı.
—Shıpaker ne isleydi?
—Shıpaker awırıwdı emleydi.
Gáplerdegi ne isleydi? degen soraw-
dıń |
astın sızıń. |
|
|
|
Oqıydı, |
jazadı, us |
ı, júredi de- |
gen sózler is-háreketti bildiredi. |
|||
|
Terekler |
ósti. Úyrek ushadı. |
|
2-shınıǵıw. Qаwsırmаdаǵı sózlerdi qo- |
|||
sıp, |
gápler |
qurań. |
|
Traktorshı. Oqıwshı. Shıpaker.
(kit oqıydı), (аwırıwdı emleydi), (jer súredi).
Zattıń atın bildiretuǵın sózlerdiń astın bir, háreketti bildiretuǵın sózlerdiń astın eki sızıń.
77
3 -shınıǵıw. |
Kóp noqattıń ornına tiyisli |
||
sózdi qoyıp |
jazıń. |
|
|
Sıyır .... At |
.... Túye |
.... Hákke .... Ǵaz |
|
.... Qoy .... |
Ǵarǵa .... |
Búlbúl .... |
|
Kerekli sózler: kisneydi, ǵaqıldaydı, sayraydı, bozlaydı, shıqılıqlaydı mańıra dı, móńireydi, ǵańqıldaydı.
Úlgi: Sıyır móńireydi.
Ne |
qıladı? |
sorawınjuwap beretuǵın |
|
|||||
sózlerdiń |
astın |
sızıń. |
|
|
|
|||
4 -shınıǵıw. |
K |
noqattıń |
ornına |
zatlar- |
||||
dıń |
háreketin |
b |
iretuǵın sózlerdi |
qoyıp, |
||||
kóshirip |
jazı |
|
|
|
|
|
||
Qus |
ushadı. |
Iyt .... |
Qurbaqa .... |
Qurt |
||||
.... Qoyan .... Qoy .... Úyrek .... |
|
|||||||
Kerekli |
sózler: |
sekiredi, úredi, juwıra- |
||||||
dı, |
qıbırlaydı, |
júzedi, |
mańıraydı. |
|
||||
5-shınıǵıw. Tómendegi sózler qanday zat- |
||||||||
tıń |
háreketin |
bildire aladı? |
Olardıń |
aldına |
||||
78
janlı |
janıwarlardıń atların |
qoyıp, birneshe |
|||
gáp |
dúziń. |
|
|
|
|
Ushadı, júzedi, esitedi, júredi, tebedi, |
|||||
juwıradı, úredi, |
mırıldaydı. |
|
|
||
Úlgi: Úyrek |
penen |
ǵaz júredi hám |
júze- |
||
di. |
|
|
|
|
|
6 -shınıǵıw. Zatlardıń háreketin bildire- |
|||||
tuǵın |
sózlerdi |
qosıp, |
gáp |
urаń. |
Hárbir |
sózdi qanday zatlardıń atı menen birge
aytıwǵa |
boladı? |
|
|
|
Jazdı, |
soradı, |
órdim, |
otır, |
júr, júzdi, |
saǵındı, |
quwandı |
oyladı, |
kúldi, |
atır, jor- |
ǵaladı, |
awnad |
|
|
|
Úlgi: Oqıwshı jazıw jazdı. Torǵay aǵashqa qo ıp otır.
7-shınıǵıw. Sorawlarǵa juwap jazıń.
Temirshi (ne isleydi?) ....
Traktorshı (ne isleydi?) ....
Suwshı (ne isleydi?) ....
79
Etikshi (ne isleydi?) ....
Sıbawshı (ne isleydi?) ....
Kerekli sózler: tigedi, soǵadı, aydaydı, sıbaydı, suwǵaradı.
Úlgi: Suwshı jer suwǵaradı.
Kim? degen sorawǵa juwap eretuǵın sózlerdiń astın bir, ne isleydi? degen sorawǵa juwap beretuǵın sózlerdiń astın eki sızıń.
8-shınıǵıw. Qаwsırmа аǵı sózlerdiń qaysısın qaysı sóz benen qosıp aytıwǵa boladı? Aytıń.
Búlbúl ... . Torǵay ... . Qurbaqa ... . Ǵar-
ǵa ... . Buzaw ... . At ... . Qar ... . Samal ... .
(baq daydı, shırıldaydı, esedi, sayraydı,
ǵańqıldaydı, móńireydi, jawadı, kisneydi).
Ózlerińiz bul sózlerdi qurap, qısqa diktant jazıń.
80