Ana tili 1-klass_
.pdfSoraw mánisin bildiretuǵın gáptiń aqırına soraw belgisi (?) qoyıladı.
5-shınıǵıw. Tómendegi soraw mánisin ańlatqan gáplerdi bir oqıwshı, al onıń juwabın ekinshi oqıwshı dawıslap oqıń.
— Sizler |
azanda |
saat |
neshed |
tura- |
||
sız? |
|
|
|
|
|
|
— Bizler |
azanda |
saat |
je ide turamız. |
|||
— Mektepke |
saat |
nesh |
|
|
barasız? |
|
— Mektepke |
saat |
s |
de |
baramız. |
||
— Mektep |
dógeregind |
ne |
ósedi? |
|||
—Mektep dógereginde gúl, terekler ósedi.
—Sabaqta soń ne isleysiz?
—Sabaqtan keyin awqatlanamız, dem
alamız, sabaq tayarlaymız, oynaymız, ataanamızǵa járdem beremiz.
6 -shınıǵıw. Gáplerdi dawıslap oqıń. Úndew belgisi qoyılǵan gáplerdi aytıp beriń.
Azanda erte turıp juwınıń. Aldı menen qoldı tazalap juwıw kerek. Onnan soń
101
betti, moyındı juwıwdı esten shıǵarmań. Tis shyotkası menen tislerińizdi kúnde tazalap turıń! Juwınǵannan keyin taza súlgi menen deneńizdi jaqsılap súrtiń! Shash, tırnaqlarıńızdı ósirmey, waqtında alıp turıwdı ózlerińizge ádet etip alıń.
7-shınıǵıw. Gáplerdi kóshirip |
|
ıń. |
||||||
1. Seniń |
|
qanday |
oqıw |
urallarıń bar? |
||||
2 . Meniń |
ana |
tili, |
m |
matika, |
oqıw |
|||
kitaplarım |
bar. |
|
|
|
|
|||
1. Birinshi |
gáp qanday |
máni |
bildirip |
tur, |
||||
onıń |
keynin |
qanday |
belgi qoyılǵan? |
|||||
2. Ekinshi |
|
p |
qanday |
máni |
bildirip |
tur, |
||
onıń |
keynine |
qanday |
belgi qoyılǵan? |
|||||
8 -shınıǵıw. |
Gáplerdi |
oqıp shıǵıń. |
|
|||||
Xalıq ar doslıǵı bekkemlensin!
Oqıwshılar, miynetti súyińiz!
Quwanıshtı, buyırıwdı bildiretuǵın gáptiń aqırına úndew (!) belgisi qoyıladı.
102
§24. Jıl dawamında úyrenilgen materiallardı tákirarlaw
1-shınıǵıw. Gáplerdi oqıń.
Oqıw jılı tamamlanıw aldında. Bizler jıl dawamında sabaqtan sebepsiz qalmadıq. Berilgen tapsırmalardı óz waqtın orınladıq. Sonlıqtan, bizlerdi úlgili oqıwshılar dep ataydı.
1. Oqıwshılar |
tuwralı |
aytılǵan? |
|||
2 . Hárbir |
gáp |
neshe sózden |
quralǵan? |
||
3. Gáplerdińbirishisózinińdáslepkihá- |
|
||||
ribi qanday |
|
pten baslanıp jazılǵan? |
|||
4 . Gáptegi |
ózler |
bólek |
jazılǵan ba, |
||
yamasa |
qosılıp |
jazılǵan |
ba? |
||
2-shınıǵıw. Sózlerdi kóshirip jazıń. Hár- |
|||||
bir s |
bir-birinen |
ajıratıp |
turǵan hárip- |
||
lerdiń |
astın |
sızıń. |
|
|
|
At—ot, al—ol, bol—ból, bóz—biz, bel — bil.Qar — shar,górek — gúrek,qara —ta-
ra, etek — etik, terek—tirek.
103
3-shınıǵıw. Gáplerdi kóshiriń. Juwan dawıslı seslerdiń astın bir, jińishke dawıslı seslerdiń astın eki sızıń.
Azat sabaǵınan jaqsı oqıydı. Ol azanda erte turadı. Onıń Úsen degen úkesi bar. Úkesin balalar baqshasına alıp baradı.
4 -shınıǵıw. Sózlerdi oqıń. O hám ó sesleriniń sózdiń qaysı buwınlarında jazılǵanın aytıp beriń.
1. |
Oraqbay, |
Ótegen, |
mar, |
Oraz, |
Tóre- |
|
bay. |
2. Qol, |
dos, |
ol, |
qońız, |
bol. |
3. Sóz, |
kóz, |
óz, sóyle, |
r, |
kómek. |
|
|
|
5 -shınıǵıw. Gáplerdi kóshiriń.
Gúlparshın biziń awılǵa qıdırıp keldi. Ol
xojal |
baǵına bardı. Baǵda |
gúller |
ósip |
|
tur |
B zler gúllerge |
suw quydıq. Xojalıǵı- |
||
mız |
hár jılı úlken |
tabıslarǵa |
erisip |
kiyatır. |
U hám ú háripleri bar sózlerdiń astın sızıń.
104
6 -shınıǵıw. Gáplerdegi kóp noqattıń ornına tiyisli háripti qoyıp kóshiriń.
Keshe D...wletbay aǵasına x...t jazdı. Men dostıma xat j...zdım. D...rigúl sen de qız
apańa xat jaz. Dárigúl |
D...megúl menen |
||
bir klast... oqıydı. Olar |
...depli |
oq wshılar. |
|
A hám á háripleri qaysı sózlerde kel- |
|||
genligin aytıp |
beriń. |
|
|
7-shınıǵıw. |
Sózlerdi |
wınǵa |
bólip kó- |
shiriń. Sózlerdi bir qatardan ekinshi qa-
tarǵa |
ótkermelew e |
bolatuǵın jerine |
defis |
(-) qoyıp kóshiri |
azıń. |
|
|
Balta, oraq, ketpen, qazıq, eshki, |
qozı, |
||
ılaq, |
tawıq, paxta, salı, alma, kapusta. |
||
8 -s |
ǵıw. Tómende berilgen |
sózler- |
|
diń hárqaysısın bir gáptiń ishinde keltirip jazıń.
Suw, súwret, suwıq, oqıw, júriw, Quwanısh, júweri.
105
9 -shınıǵıw. Tómendegi sózlerdi alfavit
tártibi |
menen |
aytıp |
beriń. |
|
|
|
|||||
Balıq, |
adam, |
áynek, |
geshir, |
salı, |
ǵaz, |
||||||
etik, |
qálem, |
dápter, |
paxta, |
kitap. |
|
||||||
10-shınıǵıw. Kóp noqattıń ornına adam |
|||||||||||
atların |
qoyıp, |
kóshirip |
jazıń. |
|
|
||||||
... |
Genjemurat |
penen |
b |
e oqıydı. |
Eke- |
||||||
winiń |
úyi |
bir |
|
jerde. |
... |
ası ... |
qálem |
||||
satıp alıp berdi. ... m |
n |
... |
birge |
otırıp |
|||||||
súwret |
|
saldı. |
|
|
|
|
|
|
|
||
Adam |
atlarına |
oraw |
qoyıń. |
|
|
||||||
11-shınıǵıw. Gáplerdi oqıp shıǵıń. |
|
||||||||||
Biy |
|
jay. Íssı awqat. Ádepli bala. Qızıqlı |
|||||||||
kitap. |
On |
bes bala. Altı dápter. Segiz |
|||||||||
qawın. |
|
Jigirma |
|
bes |
oqıwshı. |
|
|
||||
Zatlardıń kelbetin hám sanın bildiretuǵın |
|||||||||||
sózlerdi |
|
aytıp |
beriń. |
|
|
|
|
|
|||
106
12-shınıǵıw. Gáplerdi oqıp shıǵıp, háreketlerdi bildiretuǵın sózlerdi aytıp beriń.
At kisneydi. Búlbúl sayraydı. Qoy mańıraydı. Qoraz shaqıradı. Pıshıq miyawlaydı. Qırǵawıl ushadı. Balıq júzedi. Qoyan sekiredi. Órmekshi órmeleydi.
1. Háreketti |
bildiretuǵın |
sózlerge |
qanday |
|
sorawlar |
qoyamız? |
|
|
|
2. Búlbúl, |
órmekshi só |
riniń |
jazılıwın |
|
bilip |
alıń. |
|
|
|
13-shınıǵıw. Gáplerdi oqıp shıǵıp, ondaǵı |
||||
sózlerdiń |
óz |
ara aylanısın aytıń. |
||
Sabaqtan keshikpeń. Klasqa muǵallimnen burın kiriń. Tánepiste klasta hám dálizde juwırmań. Shawqım salıp baqırmań. Partalarǵa bań. Jaydıń diywallarına, qapılarına jazbań. Ílas ayaǵıńız benen mektepke kirmeń. Stollarǵa hám partalarǵa minbeń.
14-shınıǵıw. Gáplerdi oqıp shıǵıp, mazmunın túsindiriń.
107
Bıyılǵı oqıw jılı da tabıslı tamamlanıw aldında. Mine, bizler bir jıl dawamında mektepte bilim hám tárbiya aldıq, jazıwdı, oqıwdı úyrendik. Ana tili hám oqıw kitaplarında berilgen bilim sırların puqta ózlestirip aldıq, qansha doslar arttırdıq.
Gáplerdegi |
juwan hám |
jiń shk |
dawıslı |
|
seslerdi |
aytıp |
beriń. |
|
|
15-shınıǵıw. |
Tómende |
erilgen |
qosıqtı |
|
dawıslap |
oqıp |
shıǵıń. |
|
|
BAǴ
Jo boyında |
bir baǵ bar, |
||||
Ózi |
sulıw, |
ózi |
jas. |
|
|
Onıń |
hárbir |
túbine, |
|
||
Sińgen |
jaslıq, |
zor |
ıqlas. |
||
Aralasań |
baǵ |
ishin, |
|
||
Erik, |
shabdal, |
alma |
bar. |
||
Miywelerdiń |
basqa |
da, |
|||
Túrli |
sortı |
tabılar. |
|
||
108
Qumarlanıp |
isledi, |
|
|||
Balalardıń |
hárbiri. |
|
|||
Kimniń |
qaysı |
miyweni, |
|||
Ósirgeni |
belgili. |
|
|||
|
|
|
|
|
J.Dilmuratov |
1.Qosıqtıń mazmunın |
aytıp |
beri |
|||
2.Qara hárip penen jazılǵan sózlerde |
|||||
neshe buwın |
bar, |
ayt |
|
|
|
3.Bir buwında |
neshe |
da |
lı |
ses boladı, |
|
aytıń. |
|
|
|
|
|
16-shınıǵıw. Gáp lerdegi zattıń sanın hám háreketin bildirge sózlerdi kóshirip jazıń.
Kitap, qaǵaz, parta, kese, úsh, bólme, bes oqıwshı, úsh qozı, juwındı, kiyindi, oqıtad shıra, shıpaker, jandı, emleydi.
Kitap, taza, segiz, úyrendi sózleriniń hárbirine baylanıslı bir gáp qurap jazıń.
Úlgi: Kitap—bilim negizi.
109
17-shınıǵıw. Qosıqtı oqıp shıǵıń.
QUMÍRÍ
Moynı jalt-jult etedi,
Ózi sulıw oǵırı. Áste ushıp ketedi, Qus sulıwı qumır .
Dándi |
shash |
olarǵa, |
|
Ushıp |
keler |
umırı. |
|
Biziń |
úydi |
ldında, |
|
Óter |
hár kún |
ómiri. |
|
|
|
Z. |
Ishmanova. |
1. Qosıqtıń mazmunın aytıp beriń.
2.Qosıqtıń hárbir qatarı qanday háripten slanıpjazılǵan,túsindiriń.
3.Q a hárip penen jazılǵan qatarlardıń hárbirinde neshe sóz bar? Aytıń.
110
