Добавил:
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:

Ana tili 1-klass_

.pdf
Скачиваний:
40
Добавлен:
14.07.2024
Размер:
585 Кб
Скачать
☆

Soraw mánisin bildiretuǵın gáptiń aqırına soraw belgisi (?) qoyıladı.

5-shınıǵıw. Tómendegi soraw mánisin ańlatqan gáplerdi bir oqıwshı, al onıń juwabın ekinshi oqıwshı dawıslap oqıń.

— Sizler

azanda

saat

neshed

tura-

sız?

 

 

 

 

 

 

— Bizler

azanda

saat

je ide turamız.

— Mektepke

saat

nesh

 

 

barasız?

— Mektepke

saat

s

de

baramız.

— Mektep

dógeregind

ne

ósedi?

—Mektep dógereginde gúl, terekler ósedi.

—Sabaqta soń ne isleysiz?

—Sabaqtan keyin awqatlanamız, dem

alamız, sabaq tayarlaymız, oynaymız, ataanamızǵa járdem beremiz.

6 -shınıǵıw. Gáplerdi dawıslap oqıń. Úndew belgisi qoyılǵan gáplerdi aytıp beriń.

Azanda erte turıp juwınıń. Aldı menen qoldı tazalap juwıw kerek. Onnan soń

101

betti, moyındı juwıwdı esten shıǵarmań. Tis shyotkası menen tislerińizdi kúnde tazalap turıń! Juwınǵannan keyin taza súlgi menen deneńizdi jaqsılap súrtiń! Shash, tırnaqlarıńızdı ósirmey, waqtında alıp turıwdı ózlerińizge ádet etip alıń.

7-shınıǵıw. Gáplerdi kóshirip

 

ıń.

1. Seniń

 

qanday

oqıw

urallarıń bar?

2 . Meniń

ana

tili,

m

matika,

oqıw

kitaplarım

bar.

 

 

 

 

1. Birinshi

gáp qanday

máni

bildirip

tur,

onıń

keynin

qanday

belgi qoyılǵan?

2. Ekinshi

 

p

qanday

máni

bildirip

tur,

onıń

keynine

qanday

belgi qoyılǵan?

8 -shınıǵıw.

Gáplerdi

oqıp shıǵıń.

 

Xalıq ar doslıǵı bekkemlensin!

Oqıwshılar, miynetti súyińiz!

Quwanıshtı, buyırıwdı bildiretuǵın gáptiń aqırına úndew (!) belgisi qoyıladı.

102

§24. Jıl dawamında úyrenilgen materiallardı tákirarlaw

1-shınıǵıw. Gáplerdi oqıń.

Oqıw jılı tamamlanıw aldında. Bizler jıl dawamında sabaqtan sebepsiz qalmadıq. Berilgen tapsırmalardı óz waqtın orınladıq. Sonlıqtan, bizlerdi úlgili oqıwshılar dep ataydı.

1. Oqıwshılar

tuwralı

aytılǵan?

2 . Hárbir

gáp

neshe sózden

quralǵan?

3. Gáplerdińbirishisózinińdáslepkihá-

 

ribi qanday

 

pten baslanıp jazılǵan?

4 . Gáptegi

ózler

bólek

jazılǵan ba,

yamasa

qosılıp

jazılǵan

ba?

2-shınıǵıw. Sózlerdi kóshirip jazıń. Hár-

bir s

bir-birinen

ajıratıp

turǵan hárip-

lerdiń

astın

sızıń.

 

 

At—ot, al—ol, bol—ból, bóz—biz, bel — bil.Qar — shar,górek — gúrek,qara —ta-

ra, etek — etik, terek—tirek.

103

3-shınıǵıw. Gáplerdi kóshiriń. Juwan dawıslı seslerdiń astın bir, jińishke dawıslı seslerdiń astın eki sızıń.

Azat sabaǵınan jaqsı oqıydı. Ol azanda erte turadı. Onıń Úsen degen úkesi bar. Úkesin balalar baqshasına alıp baradı.

4 -shınıǵıw. Sózlerdi oqıń. O hám ó sesleriniń sózdiń qaysı buwınlarında jazılǵanın aytıp beriń.

1.

Oraqbay,

Ótegen,

mar,

Oraz,

Tóre-

bay.

2. Qol,

dos,

ol,

qońız,

bol.

3. Sóz,

kóz,

óz, sóyle,

r,

kómek.

 

 

5 -shınıǵıw. Gáplerdi kóshiriń.

Gúlparshın biziń awılǵa qıdırıp keldi. Ol

xojal

baǵına bardı. Baǵda

gúller

ósip

tur

B zler gúllerge

suw quydıq. Xojalıǵı-

mız

hár jılı úlken

tabıslarǵa

erisip

kiyatır.

U hám ú háripleri bar sózlerdiń astın sızıń.

104

6 -shınıǵıw. Gáplerdegi kóp noqattıń ornına tiyisli háripti qoyıp kóshiriń.

Keshe D...wletbay aǵasına x...t jazdı. Men dostıma xat j...zdım. D...rigúl sen de qız

apańa xat jaz. Dárigúl

D...megúl menen

bir klast... oqıydı. Olar

...depli

oq wshılar.

A hám á háripleri qaysı sózlerde kel-

genligin aytıp

beriń.

 

 

7-shınıǵıw.

Sózlerdi

wınǵa

bólip kó-

shiriń. Sózlerdi bir qatardan ekinshi qa-

tarǵa

ótkermelew e

bolatuǵın jerine

defis

(-) qoyıp kóshiri

azıń.

 

Balta, oraq, ketpen, qazıq, eshki,

qozı,

ılaq,

tawıq, paxta, salı, alma, kapusta.

8 -s

ǵıw. Tómende berilgen

sózler-

diń hárqaysısın bir gáptiń ishinde keltirip jazıń.

Suw, súwret, suwıq, oqıw, júriw, Quwanısh, júweri.

105

9 -shınıǵıw. Tómendegi sózlerdi alfavit

tártibi

menen

aytıp

beriń.

 

 

 

Balıq,

adam,

áynek,

geshir,

salı,

ǵaz,

etik,

qálem,

dápter,

paxta,

kitap.

 

10-shınıǵıw. Kóp noqattıń ornına adam

atların

qoyıp,

kóshirip

jazıń.

 

 

...

Genjemurat

penen

b

e oqıydı.

Eke-

winiń

úyi

bir

 

jerde.

...

ası ...

qálem

satıp alıp berdi. ... m

n

...

birge

otırıp

súwret

 

saldı.

 

 

 

 

 

 

 

Adam

atlarına

oraw

qoyıń.

 

 

11-shınıǵıw. Gáplerdi oqıp shıǵıń.

 

Biy

 

jay. Íssı awqat. Ádepli bala. Qızıqlı

kitap.

On

bes bala. Altı dápter. Segiz

qawın.

 

Jigirma

 

bes

oqıwshı.

 

 

Zatlardıń kelbetin hám sanın bildiretuǵın

sózlerdi

 

aytıp

beriń.

 

 

 

 

 

106

12-shınıǵıw. Gáplerdi oqıp shıǵıp, háreketlerdi bildiretuǵın sózlerdi aytıp beriń.

At kisneydi. Búlbúl sayraydı. Qoy mańıraydı. Qoraz shaqıradı. Pıshıq miyawlaydı. Qırǵawıl ushadı. Balıq júzedi. Qoyan sekiredi. Órmekshi órmeleydi.

1. Háreketti

bildiretuǵın

sózlerge

qanday

sorawlar

qoyamız?

 

 

2. Búlbúl,

órmekshi só

riniń

jazılıwın

bilip

alıń.

 

 

13-shınıǵıw. Gáplerdi oqıp shıǵıp, ondaǵı

sózlerdiń

óz

ara aylanısın aytıń.

Sabaqtan keshikpeń. Klasqa muǵallimnen burın kiriń. Tánepiste klasta hám dálizde juwırmań. Shawqım salıp baqırmań. Partalarǵa bań. Jaydıń diywallarına, qapılarına jazbań. Ílas ayaǵıńız benen mektepke kirmeń. Stollarǵa hám partalarǵa minbeń.

14-shınıǵıw. Gáplerdi oqıp shıǵıp, mazmunın túsindiriń.

107

Bıyılǵı oqıw jılı da tabıslı tamamlanıw aldında. Mine, bizler bir jıl dawamında mektepte bilim hám tárbiya aldıq, jazıwdı, oqıwdı úyrendik. Ana tili hám oqıw kitaplarında berilgen bilim sırların puqta ózlestirip aldıq, qansha doslar arttırdıq.

Gáplerdegi

juwan hám

jiń shk

dawıslı

seslerdi

aytıp

beriń.

 

 

15-shınıǵıw.

Tómende

erilgen

qosıqtı

dawıslap

oqıp

shıǵıń.

 

 

BAǴ

Jo boyında

bir baǵ bar,

Ózi

sulıw,

ózi

jas.

 

Onıń

hárbir

túbine,

 

Sińgen

jaslıq,

zor

ıqlas.

Aralasań

baǵ

ishin,

 

Erik,

shabdal,

alma

bar.

Miywelerdiń

basqa

da,

Túrli

sortı

tabılar.

 

108

Qumarlanıp

isledi,

 

Balalardıń

hárbiri.

 

Kimniń

qaysı

miyweni,

Ósirgeni

belgili.

 

 

 

 

 

 

J.Dilmuratov

1.Qosıqtıń mazmunın

aytıp

beri

2.Qara hárip penen jazılǵan sózlerde

neshe buwın

bar,

ayt

 

 

3.Bir buwında

neshe

da

lı

ses boladı,

aytıń.

 

 

 

 

 

16-shınıǵıw. Gáp lerdegi zattıń sanın hám háreketin bildirge sózlerdi kóshirip jazıń.

Kitap, qaǵaz, parta, kese, úsh, bólme, bes oqıwshı, úsh qozı, juwındı, kiyindi, oqıtad shıra, shıpaker, jandı, emleydi.

Kitap, taza, segiz, úyrendi sózleriniń hárbirine baylanıslı bir gáp qurap jazıń.

Úlgi: Kitap—bilim negizi.

109

17-shınıǵıw. Qosıqtı oqıp shıǵıń.

QUMÍRÍ

Moynı jalt-jult etedi,

Ózi sulıw oǵırı. Áste ushıp ketedi, Qus sulıwı qumır .

Dándi

shash

olarǵa,

 

Ushıp

keler

umırı.

 

Biziń

úydi

ldında,

 

Óter

hár kún

ómiri.

 

 

 

Z.

Ishmanova.

1. Qosıqtıń mazmunın aytıp beriń.

2.Qosıqtıń hárbir qatarı qanday háripten slanıpjazılǵan,túsindiriń.

3.Q a hárip penen jazılǵan qatarlardıń hárbirinde neshe sóz bar? Aytıń.

110

Соседние файлы в предмете Каракалпакский язык