Ana tili 1-klass_
.pdf§ 10. Í hám i háripleriniń jazılıwı
1-shınıǵıw. Gáplerdi oqıp, mazmunın aytıp beriń.
Bizler sayaxatqa bardıq. Men sayaxatta
kórgenlerimdi |
apama |
aytıp |
berdim |
Apam |
|
maǵan |
raxmet ayttı. |
|
|
||
1. Gáplerdi |
kóshirip jazıń. |
|
|||
2 .Íhám i |
háribi |
bar |
zlerdiń |
astın |
|
sızıń. |
|
|
|
|
|
2-shınıǵıw. Tómendegi berilgen súwret- |
|||||
lerdiń |
atların |
oq |
shıǵıń. |
|
|
Pıshqı |
Kiyim ildirgish |
41
1. Súwretlerdiń atların kóshirip |
jazıń. |
2. Í hám i háripleriniń astın |
sızıń. |
3-shınıǵıw. Sózlerdi oqıń. Í hám i háribi bar sózlerdiń astın sızıń.
Toǵız — segiz, jılqı — túlki, |
qundız — kúndiz, |
||||
jıynalıs — kórinis, |
tabıs — jemis, jumıs — je- |
||||
ńis. |
|
|
|
|
|
Í hám i sesleriniń qays |
juwan, qaysısı |
||||
jińishke ekenligin |
anıqlań. |
|
|
||
Í |
háribi |
juwan |
buwında |
jazıladı: |
altı. |
I |
háribi |
jińish e buwında |
jazıladı: |
jeti. |
|
4 -shınıǵıw Dáslep ı háribi bar sózlerdi,
onnan soń i háribi bar sózlerdi kóshirip jazıń.
Alt |
gúmis, altı, jeti, eki, |
toǵız, qız, |
||||
bir, |
jip |
mıs, |
baxıt, tilek, |
qamıs, |
erik, sım, |
|
Ziywar, |
Jeńisgúl. |
|
|
|||
Í |
hám |
i |
háripleriniń |
qanday |
buwında |
|
kelgenligin |
anıqlań. |
|
|
|||
42
5 -shınıǵıw. Kóp noqattıń ornına ı hám i háribiniń tiyislisin qoyıp, gáplerdi kóshirip jazıń.
1. Saw...nshı |
s...y...r |
sawadı. |
|
2. Muǵаll...m |
|||||||||
balalarǵa |
k...tap |
berdi. |
3. Sara |
b...r...n- |
|||||||||
sh... |
klasta |
oqıydı. |
4. Ol |
úkes...n |
jubatadı. |
||||||||
5. B...zler |
onıń |
úy...ne bard...q. |
|
|
|
||||||||
Í |
hám |
i |
sesleri esitil |
en orınlarda |
|||||||||
jazıla |
beredi: |
ıdıs, |
qızıl, |
|
em, |
bilim. |
|||||||
6-shınıǵıw. Sózlerdi kóshirip |
jazıń. |
Í |
hám |
||||||||||
i sesleriniń |
juwa |
|
hám |
jińishke |
ekenligin |
||||||||
bilip |
alıń. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1. Qurılıs, |
otın, |
balıqshı, |
jawın, |
padashı, |
|||||||||
qamıs, |
qızıq, |
tıǵın. |
2. Temir, |
kómir, |
bilim, |
||||||||
tilek, |
is, |
tis, |
biz, |
erik, |
júzim. |
|
|
|
|||||
§11. E háribiniń jazılıwı
1-shınıǵıw. Jumbaqtı oqıp, sheshimin tabıń.
43
Bir |
múyeshte |
sóyleydi, |
|
Saz |
shertedi, |
jırlaydı. |
|
Hámme |
onıń |
sózinen, |
|
Dúnya |
júzin |
tıńlaydı. |
|
E |
háribi |
bar |
sózlerdi |
tawıp |
aytıń. |
||||
E |
háribi |
sózdiń |
qay |
jerinde |
ja ılǵan? |
||||
|
E |
háribi jińishke |
buwında |
jazıladı. |
|||||
|
E |
sesi |
sózlerdiń esiti |
n orınlarında |
|||||
jazıla |
beredi: |
kese,etik,bes,ge- |
|
|
|||||
shir, |
qálem. |
|
|
|
|
|
|
||
2-shınıǵıw. E |
áribinen |
baslanǵan |
sóz- |
||||||
lerdi |
bir bólek, |
háribiniń sózlerdiń |
ishin- |
||||||
de kelgenin bir bólek kóshirip jazıń. |
|||||||||
Mektep, |
egis, |
jeti, |
bes, |
terek, |
bel, |
esh- |
|||
ki, |
k |
er, etik, el, tósek, kesek, esik, |
|||||||
Erkin, |
Seregúl. |
|
|
|
|
|
|
||
3-shınıǵıw. Súwretlerge qarap, 2-3 gáp dúziń. Keyin ondaǵı e háribi bar sózlerdiń astın sızıń.
44
4-shınıǵıw. Kóp noqattıń ornına |
isli há- |
||||
ripti |
qoyıp, |
sóz |
qurań. |
|
|
K... |
me, |
j... |
lim, |
...tik, g ...k, g... |
shir, qár... |
li, dápt...r, qál...m, k...l |
|
||||
Úlgi: |
keme. |
|
|
||
Gójek |
sóziniń |
j zılıwın bilip |
alıń. |
||
5 -shınıǵıw. Gáplerdi kóshirip jazıń.
Mektep ushın asxana salındı. Onda túrli awqat pisiriledi. Bizler asxanada awqatlanamız.
1. E háribi bar sózlerdiń astın sızıń.
2. E háribiniń sózdiń qaysı buwınında kelgenligin aytıp beriń.
45
6 -shınıǵıw. Sózlerdi oqıp, kóshirip jazıń.
Altı, úsh, kanal, ózek, kól, |
sarı, |
eshki, |
||
ógiz, |
Elmurat, Ótemis, |
shelek, |
bódene. |
|
E |
hám ó háribi bar |
sózlerdiń |
astın |
sızıń. |
7-shınıǵıw. Oqıp, mazmunın só ep beriń. E háribi bar sózlerdi aytıń.
Pomidorda |
vitaminler |
kó |
Pomidor búy- |
rek, júrek, asqazan-is |
, |
bawır kesellik- |
|
lerine jaqsı payda eted |
|
|
|
|
. |
Alfavit |
|
1 -shınıǵıw. |
Sózlerdi |
oqıń. |
|
Sazan, ılaqa, shortan, shabaq.
1. Sózlerdegi dawıslı seslerdi bir bólek, dawıssızseslerdibirbólekóshiripja-
zıń.
2. Shortan sózinde neshe dawıslı,neshe dawıssız ses bar.
46
ALFAVIT
Qaraqalpaq álipbesindegi háripler, olardıń jaylasıw tártibi hám atları
47
2-shınıǵıw. Súwretlerdiń atların tabıń.
Olardı alfavit tártibinde jazıń.
3-shınıǵıw. 47-bette berilgen аlfavittegi háriplerdi dawıslap oqıń.
1. Alfavitte |
neshe |
h |
bаr? |
||
2 . Alfavitte |
neshe |
daw slı ses |
bаr? |
||
3 . Dаwıssız |
sesler |
neshew? |
|
||
4 . Alfаvittegi |
h |
lerdiń |
jаzbа |
túrin durıs |
|
jаzıwdı ú eniń. |
|
|
|
||
Háriplerdiń tártip penen jazılıwın al- |
|||||
favit |
deymiz. |
|
|
|
|
4 -sh nıǵıw. |
Tómendegi |
háriplerdi alfavit |
|||
tártibi |
menen |
kóshirip jazıń. |
|
||
b,á,e,d,a,f,k,x,ǵ,hı, |
|
|
|
||
q, n, |
j, g, r, |
s, t. |
|
|
|
48
5-shınıǵıw. Tómendegi adam atların oqıń hám onı alfavit tártibinde aytıń.
Marat, Asan, Ámet, Baltabay, Jańabay,
Erimbet, |
Dáwlet, |
Kamal, |
Roza. |
|||
Baltabay, Roza sózleriniń jazılıwın bilip |
||||||
alıń. |
|
|
|
|
|
|
6 |
-shınıǵıw. Háriplerdi alfavit tártibi me- |
|||||
nen |
kóshiriń. |
|
|
|
|
|
m, o, |
ó, ń, |
s, |
p, |
t |
v, ú, u, y, w, |
|
sh, |
z. |
|
|
|
|
|
Qaysı |
dawıssız |
|
ip dawıslı háripten ke- |
|||
yin |
keletuǵını |
bilip |
alıń. |
|||
7-shınıǵıw. Gáplerdi oqıń.
Me |
p kitapxanasında kitaplar kóp. Ki- |
tap o |
ıw — paydalı. Bizler qızıqlı kitap- |
lardı oqıdıq. Kitaptı jırtpay taza saqlań.
Qara hárip penen jazılǵan sózlerdegi háriplerdi alfavit tártibi menen kóshiriń.
4 —Ana tili, 1-kl |
49 |
§ 13. Tákirarlaw |
ushın |
sorawlar |
hám |
|
||||||
|
|
|
|
|
shınıǵıwlar |
|
|
|||
1. Gáp |
dep |
nege |
aytamız? |
|
|
|||||
2. Gáp |
neden |
quraladı? |
|
|
|
|||||
3 . Gáptiń |
aqırına |
ne |
qoyıladı? |
|
|
|||||
4 . Gáptiń dáslepki sózi qanday háripten |
||||||||||
baslanıp |
jazıladı? |
|
|
|
|
|||||
5. Sózler |
neden quraladı? |
|
|
|||||||
6. Ses |
hám |
háriptiń |
ay |
ashılıǵın |
aytıń. |
|||||
7. Dawıslı |
seslerdi |
aytıń. |
|
|
||||||
8 . Dawıssız |
sesler |
n |
|
ew? |
|
|
||||
9. Juwan |
hám |
jińishke |
dawıslı seslerdi |
ay- |
||||||
tıń. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
10. Qanday ses |
|
buwın |
jasay |
aladı? |
||||||
11. A, |
o, |
u |
ı |
háripleri |
qanday |
buwınlar- |
||||
da |
jazıladı? |
|
|
|
|
|
|
|||
12. Á, |
|
ó, |
ú, |
i |
háripleri-she? |
|
|
|||
1-s |
nıǵıw. |
Gáplerdi |
oqıń. |
|
|
|||||
Sawınshılar sıyırlardı sawdı. Padashılar mallarǵa ot saldı. Mallar jıllı qoralarda saqlanadı. Mallardıń barlıǵı semiz.
50
