Muratbay Nızanov Tańlamalı shıǵarmaları

— He-e,— dep biraz irkilip qaldı. — Shárt pe eken,

—dedi soń.

—Ózińiz bilesiz. Men wádemdi orınladım, keshte ja-

zıp bereyin dedim, jazıp berdim.

Ol kesasında derlik suwıp qalǵan shayın moldan-moldan urtlap tawıstı da, qaytadan shay quyıp qoydı.

— Biziń ájaǵam raykomda isleydi, — dep saldamalılıq penen basladı gápin. — Hár jılı mal soyıp, tuwılǵan

kúnin belgileydi. Qonaqlar kóp boladı. Ájaǵam mektepte Áset penen birge oqıǵan. Áset Samarqandtaǵı medinstitutqa oqıwǵa túsken-dá, biziń ájaǵam Nókistegi pedinstitutta qalǵan.

Áset aǵa ájaǵamnıń tuwılǵan kúnine bir kún aldın baradı, yaki bir kún keyin.

— Maǵan kópshilik jaqpaydı, jora, ekewimiz awlaq otırıp sóyleskendi táwir kóremen, — deydi ol.

Shınında onday emes. Írasın aytıwǵa uyaladı. Onı

Sajida jibermeydi, kópshilikke. Qızǵanadı. Ananıń hayalına kóz qıstıń, mınanıń hayalına kúlip qaradıń...

ıńǵırıwlap bir hápte, bir ayǵa deyin qır izinen qalmaydı. Birew dıńǵırlay berse kimge jaǵadı.

Ó tken jılı da sonday boldı. Meniń náwbetshiligim tuwrı kelmese barıp qonaq kútiwge járdemlesetuǵın edim.

Sol rette Gúlshiyra «apam awırıp qaldı» dep, náwbetshiligin maǵan taslap ketti. — Aytpaqshı, Gúlshira basıńdı aylandırıp júrgen joq pa? — dedi bir waqta tosattan eziwine kúlki juwırıp.

—Yaǵaw...— dedim de, biraq ishimnen qattı abırjıǵa tústim. «Sezdi me eken».

—Dıqqatıńdı bólme! Nigardan ayrılıp qalasań. Bilemen, Gúlshiyra turmısqa shıqqısı kelip júr. Lekin, ol saǵan ılayıq emes. Oǵan toqpaǵı kúshli erkek kerek.

—He, bolmasa...

—Ya-aq, onday dep oylama. Ol, prosto názik tábiyatlı-

lıqtı súymeydi. Erkek minez nashar ol...? Yaqshı, ne dep atır edim?

—Gúlshiyra náwbetshiligin taslap ketti...

—Awa, Gúlshiyra náwbetshiligin taslap ketti. Sóytip,

erteńine bardım. Dasturxan ele jayıwlı eken.

—Ájaǵam qayda? — dedim kisheme.

—Jumısta.

—Áset aǵa kelmey me búgin?

—Yaq, ol bir kún burın kelip, jılap-jılap ketti.

—He, — dedim men shorshıp túsip. — Amanlıq pa?

—Amanlıq. Keyin aytıp beremen. Shayıńdı ishe ber,

men házir.

Shaması, awqat ákeliwge ketken bolıw kerek. Ózińe belgili Gulya, «keyin aytamanǵa» shıday ma?

Ájaǵamnıń tómen beti radiola, joqarısı magnitola radiosı bar edi. Ol hár sapar úyinde bolǵan zıyapattı jazıp aladı. Onı qonaqlardıń biri sezedi, biri sezbeydi. Men bardım da radionı qoydım. Stolda turǵan katushkalardıń birin magnitolaǵa qoyıp, suwıldatıp aylandırıp, lentanı basına ákeldim.

—Esitkenshe asıǵıp atırsań ba? — dedi kishem sırttan bir badiyada quwırdaq kóterip kelip.

—Meni bileseń-ǵo. «Qarańǵı jerde jata beremen be» dep

anamnıń qursaǵınan jeti ayda shıqqanman. Írasında, men jeti aylıǵımda tuwılǵanman. Malaqayǵa salıp, diywalǵa qıstırıp qoyǵan meni. — Gulya náreste payıtın eslep bir kúlip qoydı.

—Kishem lentanı almastırdı. Áset aǵa táwir-aq káyip

eken.

—Nege ózimizdiń awıldan almadıń? — dedi ájaǵam oǵan. — Qálegen qızıńdı alıwǵa járdemlesetuǵın edik-ǵo.

Áset aǵa awır gúrsindi.

—w-áy, jora-a! Sen Sajidanıń qanday qız ekenin

kórmedi ń-dá! Ol ekrandaǵı hind qızlarınday sulıw edi. Tek mańlayında qalı joq demeseń. Qayrıla berip naz etiwlerin men hesh bir qızdan ushıratpas edim. Sol jılları óziń bileseń-ǵo, «Sangam»ǵa adam kire almay atadı. Qıyalımızǵa dúnyada hind qızlarınan sulıw nashar joqtay, háwes eter edik olarǵa.

Úshinshi kursqa deyin tek sırtınan telmirip qarawdan arıǵa óte almadım. Ol da meniń jaqsı kóretuǵınımdı biletuǵın edi. Keyin-keyin ol maǵan «tabassum» sawǵa ete basladı. Bir kúni oǵan júrek jutıp jaqsı kóretuǵınımdı ayttım. Auditoriyada tek ekewimiz qalıp edik. Ol oramalı-

82

nıń ushın awzına tislewi menen bir zaman únsiz qaldı.

Soń birden esikke qaray juwırıp ketti. Qapıǵa barǵan jerde artına qayrılıp qarap, naz benen bir kúldi de, dálizdegi j igit-qızlarǵa aralasıp, kózimnen ǵayıp boldı. Men sonday baxıtlı edim. Onı qaytıp kóre almay qalatuǵınday esikke juwırıp bardım. Qapınıń jaqlawına shep qolımdı ayqara tirep turıp kópshiliktiń ishinen onı izledim. Ol joq edi. Keyin sońǵı paraǵa qońıraw boldı. Hámme orınlı-ornımızǵa otırdıq. Lekin, Sajida joq edi. Meniń júregimniń jartısı onıń menen birge

ketkendey boldı. Sabaq miyime kirip shıqpas, onıń qayaqqa ketkeni, nege ketkeni pútkil aqıl esimdi biylep aldı. «Men zeynine tiyip aldım. Endi ol meniń menen bir ómir sóylespeydi. Men onıń ushın dúnyadaǵı eń jeksurın,

eń mádeniyatsız adamman. Ol erteń sabaqqa kelgende maǵan jek kórinishli názer menen qaraydı. Yaq. Ulıwma názer salmaydı ol maǵan. Men bul jaǵdaydı qalay kóterip júre alaman...»

Erteńgi azanǵı sabaqqa deyin meni usı oylar qıynadı.

Túni menen de... «Bir qız jek kórse kóripti-dá, basqasın izleymen» dep jubatpaqshı boldım ózimdi. Yaq, jubata almadım. Onıń ornına hesh kimdi rawa kórmedim. Ol basqalardan bólek edi.

Aqırı, táńirdiń tańı attı. Saat tilleri erinsheklik penen jıljısa da eplep oqıw waqtı boldı. Men túni menengi uyqısızlıqtan qabaqlarım isip, auditoriyaǵa keldim hám birden óz ornında otırǵan Sajidaǵa kózim tústi. Ol burınǵısınan da beter sulıwlanıp ketken edi. Jaǵasına qızıl lenta qoyılǵan aq koftada appaq kepterdey bolıp otırar edi. Onıń kózi maǵan tústi de, dárhal tómen qaradı. Izinshe, basın kótermesten ala kózleri menen maǵan bir sırlı názer taslap, mıyıq tarttı. Júregim kesheden

beri ornında emes edi. «Úh, endi boldı ma?» dep júregim

«ornına kelip jayǵastı». Men jáne sheksiz baxıttan biyhush boldım. Seni zeriktirip atırǵanım joq pa? — dedi ol ájaǵama.

— Yaq, yaq, kerisinshe. Meniń de sonday kúnlerim esime túsip ketti, — dedi ájaǵam kúlip.

83

—Men biraq saǵan óytip naz etkenim joq, — dedi kishem qaptaldan.

—Sennen basqa naz etkenler boldı, — dedi ájaǵam házil

etip.

—Qullası, sizlerge qısqartıp aytayın. Ekewimiz de

kem-kem bir-birimizdi kórmesek tura almaytuǵın dárejege keldik. Kinolarǵa bardıq, diskotekalarǵa bardıq. Sabaqtan úlgeriwimiz de biraz páseydi. Esesine muhabbatımız barǵan sayın kúsheyer edi.

Báhár keldi. Men oǵan báhárde kútilmegen syupriz tayarlamaqshı boldım. Sajidanı jataqxanasına gúzetip qoyǵannan keyin takside taw etegine keldim. Taw iyektiń astında turǵanday bolıp kóringen menen uzaq edi. Mashinada barǵan menen qaytıp keliwime bir saattay waqıt ketetuǵın edi.

—Ne qılasań tawda? — dedi ájaǵam.

—Keyin bileseń.

—Demek, ol-ám bizge syurpriz? — dep kúldi kishem.

—Tup-tuwrı, syupriz! Sóytip, men oǵan arnalǵan syupriz-

di eki hápte degende tayarlap boldım. Soń onı sol taw etegine alıp bardım. Taksiden uzaǵıraqta túsip qaldıq ta,

qol uslasıp kele berdik.

— Saǵan bir sawǵam bar, — dedim onıń qolın qoyıp jiberip. Soń solıńqıraǵan shópliklerdi qushaǵıma jıynapjıynap bir shetke aldım. Etekte kógerip turǵan murınnıń qanınday qızıl gúller menen jazılǵan «Sajida» degen jazıw jaynap ketti. Ol kózleri jaynap, quwanıshtan qıshqırıp jiberdi hám ózin meniń qoynıma attı.

Sol kúni bizler erli-zayıplı boldıq. Bal kúnlerimiz baslandı. Ekewimiz de jataqxananı tárk etip, kireyge shıqtıq. Lekin, hámme nársege qolım jetpey júrgeni jaqsı eken. Onıń minezi keskin ózgere basladı. Meniń hár bir basqan qádemimdi esaplawǵa qaradı. Kurslaslarıma tisimniń aǵın kórsete almaytuǵın boldım. Onıń bayaǵı hind qızlarınikindey sulıw kóringen ala kózleri endi

áydarhanıń kózlerine aylandı. Ol kózler hár saparı

ǵázepli tigilgende óńmenińdi tesip ótemen dep turǵanday seziler edi. Men kem-kem qulǵa aylandım. Miyrimsiz bir hayaldıń qolında bende bolıwǵa qaradım. Meniń sol erli-

84

zayıplılıq kúnlerim lázzet emes, záhár-zaqqumǵa megzep bara berdi. Bir kúnleri ol hámiledar boldı, bir jıllıq akademiyalıq dem alıs aldı. Onı tórkinine alıp bardım. Ata-anası Túrkmenstan menen iran shegarasındaǵı tawdıń eteginde jaylasqan bir awılda turadı eken. Bir jaǵı tawǵa erneklep qurılǵan jeti-segiz úy bar. Adamları uzın boylı, júzleri kún jegendey qarawıtıp ketken, tillerine hesh kim túsinbeytuǵın bir taypa edi olar. Olardı ya iranlı dep, ya lolı dep bolmas edi.

—Sizlerdiń milletińiz ne? — dep soradım men barǵannan keyin Sajidadan.

—Allanıń bendesi, — dedi ol.

—Hámmemiz de allanıń bendesimiz, sonda da...

—Maǵan bunday biymáni sawallardı bergendi qoyıń.

Sajidanıń anası jıńǵılday uzın boylı, arıq júzine alaq kózleri jaraspaytuǵın, túsi suwıq bir kempir edi.

wkesi bolsa atjaqlıdan kelgen, murnı eki kózini ń ortasınan jarıp shıqqan, saqalı qulaqtan baslanıp, kókiregine shamalasqan, qara aralas kókshil, basında aq qozınıń terisinen tigilgen, digeley qusaǵın qulaqsız malaqay, ústinde jeńsiz kamzol, kamzoldıń ishinde etegi dizesine shamalasıp qalatuǵın tik jaǵalı kóylegi bar edi.

Ol da kóp sóylemeydi.

Hayalları eshki sawadı eken. Eshkiler úyretip qoyǵanday úydiń aldına kelip bir qaptallap jatadı, Sajidanıń

ılaǵın jiberedi. Eshkiler naǵız taw tekelerdey, bir zamanda tómende kórseń, demde jartastıń basında sekirip jiberejaqtay bolıp turǵanın kóreseń.

Turǵınlar taw etegindegi janbawırlardı atız qılıp,

ógiz qos penen aydaydı da, keyin kartoshka, burshaq hám másh egedi eken. Olardıń húkimettiń jumısına barıp atırǵanın, ya dúkánnan zat ákelgenin bir hápte bolǵan kúnlerimde hesh ushırata almadım. Jigittiń úsh jurtı

bar deydi-ǵo. Sonıń bir jurtı bolıp sanalatuǵın qáyin

jurt maǵan bul dúnyadaǵı dozaq sıyaqlı kórindi. Hesh kim meni adam eken demeydi, ya atası, ya anası, ya aǵaları. Olar ózlerinshe bıdırlasıp sóylesedi. Keshte dasturxan basında

85

otırǵanda tas badiyalarǵa quyıp bir shayım awqat aldıma qoyadı. Qanday awqat ekenin túsimde kórgen emespen. Ashtan ólip qalmaw ushın ishemen, áytewir.

Hayalımnıń kóz jarǵanın, qızlı bolǵanımdı oqıwǵa kelgennen keyin bir aydan soń esittim. «Kanikulda awılıńa qaytpa, dep jazıptı xatta. Awılıńa ketseń keshirmeymen. Biziń dástúrimizde kúyewi ólgen hayaldı hesh kim almaydı. Lekin, men sol baxıtsızlıqqa da qayıl bolaman. Ózgege kóz salsań óltiremen».

Sajidanıń abay-sıyasatınan qorıqpadım dep qalay saǵan ótirik aytaman. Qorıqtım.

Awılǵa qayta almadım. Bul arada bileseń, jalǵız anam qalıp edi awılda. Anamdı aldadım, «jańa oqıw jılı ushın jumıs islep pul tabaman, sizge awırmanlıq túsirgim kelmeydi, anajan. Sizdi qattı saǵınıwshı balań...» dep xat jazdım. Bul xatım kóz-kóreki jalǵan edi. Hayalımnıń dox urǵanların anama ayta almadım. Bilesiz, anam evropasha tárbiya kórgen, orıs hayalı «qáyin atalarımnıń qolında bolaman» desem de ayıp kórmeydi. Lekin, meniń olay dewge hújdanım qıynar edi hám bul biymáni, qorqınıshlı sózdi

awzıma alsam, perishte «awmiyin» dep jiberetuǵınday júregim shorshınıp keter edi. Anama jazǵan bul xattıń bir haqıyqatı — jumısqa kirdim. Onda da gúzge pul jıynaw maqsetinde emes, hayalım hám onıń dozaq kórinisine usaǵan tórkinin esimnen shıǵarıw ushın. Eń bolmasa, alaǵada bolıp, bir zaman-bir zaman bolsa da kewlimdi sergitiwim múmkin edi. Onıń ústine kúndelikli iship-jemegim bar, kanikul waqtında institut stipendiyanı keyin beredi. Qalaberdi, bir-eki som jıynalsa zıyan da emes.

Ó zimdi aldarqatıw ushın kirgen jumısım, ómirimde jáne bir ózgeristiń payda bolıwına sebepshi boldı.

Qaladaǵı orta dármiyan bir baqshaǵa baǵman bolıp waqıtsha kirgen edim. Men ómirimde baǵ penen shuǵıllanıp kórmegenmen. Lekin, mektepte Michurinniń tájiriybelerin qunt penen úyrengenbiz. Muǵallim bizden kúni erteń baǵman bolatuǵınımızday botanikadan Michurinniń tájiriybelerin yadlatatuǵın edi-ǵo, óziń bileseń. Sen botani-

kaǵa qızıqpadıń, lekin, men botanikanı, zoologiyanı, anatomiyanı sonday súyer edim. Yadıńda ma, er adam menen

86

hayal adamnıń skeletin ayırıp biler edim. Klassta hesh birińiz onıń parqına barmaytuǵınıńız anıq. Bálkim, meniń medicinaǵa qızıǵıwım da usınnan baslanǵan shı-

ǵar. Michurinniń «biz tábiyattan miyrim-shápáát kútip otırmaymız, onnan tartıp alamız» degen teoriyaǵa aylanǵan sózin mázi oqımadım, onı júregimnen ótkerdim. Sonıń ushın da, maǵan baǵmanlıq qıyınǵa túspedi hám bul waqta baǵlar putalıp bolınǵan, onı tek keshki salqın menen suw-

ǵarıw, qurt túspew ushın waqtında dárilep turıw wazıypası

ǵana qalǵan edi. Bunı men múltiksiz atqardım. Tárbiyashılar balalardı gezek penen baǵdıń ishinde oy-

natar edi. Men kishkentay, shúldirlegen qızlardı kórgende

«erteń bir kún meniń qızım da usınday bolıp baǵshaǵa baradı, maması kelgen waqta juwırıp... degen jerge kelgende oyım arman shappay qaladı. Kóz aldımda balasına asıqqan ana emes, kózleri ján-jaqqa jawtańlap, shaǵıp alıw ushın meni izlep kiyatırǵan jılan elesler edi. Miyimniń ishin-

de bir sóz gúwildeydi: Seni keshirmeymen! Seni óltiremen!

—Nege? Ne ushın óltiredi? — dedi ájaǵam qabaǵın úyip.

—Qızǵanıshtan óltiredi. Maǵan da joq, basqaǵa da joq,

dep óltiredi.

—Sen sonday-aq, jurtta joq jigitpen dep oylaysań ba

ózińdi?!

—Men basımnan ótkenin aytıp atırman. Aytpa deseń aytpay-aq qoyaman. Lekin, meniń bul sózlerim saǵan estelik bolıp qaladı. Sebebi, endigi jılǵı tuwılǵan kúnińde men bolmayman.

—Qapıltpa! — dedi ájaǵam.

—Yaq, qorıqpay-aq qoy, ólmeymen. Lekin, hayalımnıń

aǵaları kelip kóshirip alıp ketedi.

—Sen olar kiyatqanda bizge xabarla, biz olardı uslatıp qamatayıq.

—Onda olardıń izinen basqa adamlar keledi. Sebepker bolǵanlardı da gúmdan qılıp ketiwi múmkin. Ózimniń táǵdirimdegi qayǵıǵa biygúna adamlardı sherik etkim kelmeydi.

—Xosh, sóytip, baǵmanlıq ne boldı? Ómirińde qanday

ózgeris jasadı ol?

87

—Men baqshada Dilfuza degen ózbek qız benen tanıstım. «Usı waqıtqa shekem kózim qayda edi?» dep mańlayıma urǵım keldi sonda. Onıń sonday názikligi, kishipeyilligi, «akajan» dep turıwları pútkil aqıl-esimdi

biylep aldı. Sajidanı umıta basladım. Hár kúni keshte onıń menen birge qaytaman. Ayırım balalardı ata-anası alıwǵa keshigip qalsa birge qalaman. Azanda da jolımız bir boladı. Kúnlerdiń bir kúninde oǵan ishki sırımdı ayttım. Ol meni qattı ayadı ma, yaki shańaraqlı adam menen nege sóylesip júrmen, dep ókindi me, uzaq waqıt úndemey qaldı.

—Dártińe sherik bola almayman! — dedi bir waqta suwıq demin alıp.

—Nege?

—Seniń perzentiń bar, biz ózbeklerde perzentten bezgen

atanı ata demeydi.

—Biz jáne perzentli bolamız. Men seni alıp uzaquzaqlarǵa ketip qalaman. Izimizdi hesh bir izquwarlar taba almaydı.

—Ata-anamdı-she?

—Olarǵa pinhana xabar berip turamız.

—Ómir boyı birewlerden qorqıp, jasırınıp jasaymız

ba?

—Waqıt olarǵa bizlerdi umıttıradı. Áne, sonda biz jaynap-jasnap turmıs keshiremiz.

—Sizge rehimim keledi, — dedi ol miyrim tolı kózle-

rin maǵan qadap. — Sizdi jaqsı kóremen, kewlinde hesh girbiń joq, ájayıp adamsız. Lekin, táǵdirimdi siz benen baylay almayman.

Ol usını ayttı da, qasımnan uzaqlastı. Men «jetim» qaldım. Qaytadan meni, sol zimistan jalǵızlıq óz qoynına aldı. Qaytadan bayaǵı qorqınıshlı oylar miyimdi jawlap aldı.

—Nege oqıwdı taslap awılǵa qaytpadıń? — dedi ájaǵam.

—Kózim qıymadı. Instituttı pitkergenimshe bul

waqıyalar bir jaǵına shıǵar, bálkim, ol hám onıń tuwısqanları meni óz halıma qoyar dep oyladım.

— Olar qanday taypadaǵı adamlar?

88

—Bilmeymen. Sajidadan basqaları ózbeksheni de bilmeydi. Yaki, bilse de sóylemeydi.

—Ne millet ekenin soramadıń ba?

—Ayttım ǵoy, baǵana, tek «Allanıń bendesimen» dep

juwap beredi. Artıq qazbarlasań urıs shıǵaradı.

— Pasportı-she?

—Kórsetpeydi. Bir márte kórip edim, qolımnan julıp aldı, «kerek emes jerge murnıńdı suǵa berme» dedi zil menen. Lekin, sonda shamalı kózim shalıp qaldı, tórt háripli, milleti «b» dan keledi, «bulch» pa, «bonch» pa, áytewir soǵan uqsas. Menińshe, ol kishkene bir qáwimniń aǵzası bolǵanǵa arsınatuǵınday edi.

—Bayaǵı nazqaraslar qayda? Qayrıla berip naz qılatuǵın usı Sajida ma edi, yaki...

—Usı edi... Hayranman! Rolde oynadı ma?

Avgusttıń aqırına taman Sajidadan telegramma keldi.

«Tez jetip kel» depti. Qızımızǵa bir nárse bolǵan shıǵar, dedim de jetip bardım. Haqıyqatında da, qızımız qaytıs bolǵan eken. Kámarımnan dóregen tuńǵısh perzentim bol-

ǵanı ushın qıylandım. Lekin, bul qayǵı onsha uzaqqa sozılmadı. Ornın qanday da bir qáterjamlıq iyeledi. «Aramızdaǵı sabaq úzildi. Endi hár kim óz táǵdirimizdi

ózimiz jaratamız».

Erteń qaytatuǵın boldım. Men de, Sajida da. Sol kúni keshte Sajidanıń eki aǵası úyge keldi. Olar dasturxan basında bir zaman sóylesip otırdı da, soń tórgi bólmege ótti. Azıraqtan keyin Sajidanı shaqırdı. Keyin meni.

Men barǵannan keyin ekewi de ústindegi etegi búrmeli sherim kurtkaların sheship, krovattıń ústine tasladı. Sonda olardıń belindegi kamarǵa baylanǵan, naǵıslı qınaptı kórdim. Onıń uzınlıǵı bir yarım-eki qarıstıy

bar edi. Ekewi de qınaptan pıshaqların suwırıp aldı. Soń pát penen edenge shanıshtı. Pıshaqlar appaq, tat baspaytuǵın qalıń metaldan islengen, sabı múyizden, oficerlerdiń etigi súwretinde soǵılǵan edi. Edenge qadalǵan pıshaqlar óziniń salmaǵı menen bir zaman dirildep turdı.

Jigitlerdiń birewi Sajidaǵa qolın sozdı. Sajida kamzolınıń jeńinen bir top súwret shıǵarıp berdi. Súwretti alǵan jigit onı birimlep, asıqpay, salmaqlap,

89

polǵa áshkaralı túrde taslay basladı. Qay kóz benen kórsem de, ol súwretlerde men hám Dilfuza bar edik. Balalardı oynatıp júrgenimiz, baǵdan shabdal úzip alıp Dilfuzaǵa uzatıp atırǵanlarım, kóshede birge qaytıp kiyatırǵanımız, qullası, meniń eki ay dawamındaǵı eń qızıqlı kúnlerim qaldırmay súwretke alınǵan edi.

Jigit kózime bejireyip qarap turdı. Ekinshisi bir waqta shanshılǵan pıshaǵın edennen suwırıp aldı. Onı áste-áste alıp kelip, iyegimniń astına taqadı.

—iymanıń neshe qısım? — dedi.

—Onıń tili gá ózbekshege, gá túrkmenshege usap keter,

lekin, awır aylanar edi.

—Sheyit bolaman dep oylap tursań ba? Haramzadalar hesh waqıtta sheyit bolmaydı. Sońǵı sózińdi ayt.

Mende ún joq. Qorqınıshtan ayaq-qolım qaltıraydı.

—Bi-ir... Sóyle?

—Eki...

—Túsir! — dedi ekinshisi oǵan. Ol lekin birden túsir-

medi. Azıraqtan keyin iyegimniń astınan, alqımımnan emes, pıshaqtıń ushı menen jeńil sızıp jiberip, tómen túsirdi. Iyegimniń astınan ıp-ıssı bir nárse moynıma qaray jılıslap aqqanday boldı.

Sajida qaltasınan oramal alıp usındı. Sıpırdım.

Qan edi ol.

Súwretti birimlep jerge taslap turǵan aǵası shep qolı menen iyegimnen uslap ózine qarattı.

—Biziń qolımız qayaqlarǵa jetetuǵının kórdiń be,

—dedi nıqlap. Men bas iyzedim. — Sajida biziń jalǵız qarındasımız. Onı kim qapa qılsa, mına pıshaqtan ótedi. wlbette, bir ózi emes, qapa qılıwına sebepshi bolǵan ekinshi adam da!

Kóz aldıma hesh nárseden biyxabar Dilfuza eleslep ketti. Onı ayaǵanım sonshelli, ishimnen ózime nálet oqıdım. Qıyalıma búgin olar meni óltirsin-óltirmesin erteń

bir kún Dilfuzanı soyıp ketetuǵınday bola berdi.

—Boldı. Qaytalanbaydı, — dedim mulayım.

—Qattıraq ayt!

—Qaytalanbaydı.

90