Muratbay Nızanov Tańlamalı shıǵarmaları

—Joqbosh! Sirá awıldıń qatınına usamaysań! — «Joqbosh» degen sóz Nurjamaldıń awzınan birinshi márte shıǵıwı edi. Ol hárdayım bunı doslarınan esitse de, ózi aytıp kórmegen. Sonlıqtan, Shazadanıń kewline tiyip aldım ba degen oy menen, óz-ózinen qısınıp ketti. Lekin,

ókpelew Shazadanıń qıyalında da joq edi.

—Men-ám usı jerge kóship alsam ba eken? — dedi qayta.

— Ekewmizge arqayın-ǵo, mınaw! Qırınlamay-aq biymálel

awnap jatamız.

— Awnap jatatuǵın dostım búgin-erteń keledi-dá!

—Dostıń erkek pe, nashar ma?

Nurjamal bul gápti esitpegenge saldı.

Ekewi dem alıp otıratuǵın orınlıqlarǵa ótti.

—A-al, ayta ber, — dedi Nurjamal quwlıq etip.

—Neni aytaman? Nókisten shıqqalı men sóylep kiya-

tırman. Sen-ám sóyle arasında.

—Ne sóyleymen? Mende gáp joq.

—Meniń ne, gáp zawıtım bar ma?

—Ayta berse. Aǵay menen qalay qosılǵanıńdı ayt. Men

sennen tájiriybe alayın.

—Awıldıń qızınıń muhabbatı menen qalanıń qızınıń muhabbatı tuwrı keleme saǵan.

—Awıldıń qızlarınıń muhabbatı qanday boladı?

—O-o! — dep kózlerin pátikke qadap qıyal etti Shazada.

—Ǵárip penen Shasánem, Alpamıs penen Gúlparshın biziń awıldıń mısalınan jazılǵan-ǵo.

—Yaǵ-á-áy?!

—him-m!

—Siziń awıldıń Ǵáribi kim edi?

—Esi dártiń Ǵáripte! Shasánemdi sorasesh — Shasánem-

di!

—Al, soradıq?

—Biziń ájapam edi Shasánem?

—Ǵáribi kim boldı onıń?

—Anań qara, aylanıp Ǵáripke bara beredi tiliń! Ol biziń jezdem-dá!

—Xosh?

—Ne xosh?

—Keynin aytsa.

231

—Keynin kitaptan oqı... Oynap aytaman-aw dostım, usı zamanda Ǵárip bar ma, Shasánem bar ma? Búgin tanısadı, erteń úylenedi, arǵı kúni balalı boladı.

—Bári bir tilińniń astında bir nárse qaldı, — dep

kúldi Nurjamal.

—Bes bala tuwǵan qatınnıń tilinde ne qalatuǵın edi!

—Óziń ne? Óziń Shanásem bolmadıń ba?

—Shasánem bolmaq qayda? Bir kórgennen tiyip aldım-

ǵo.

— Sóytip?

Shazada kúlip jiberdi.

— Kún alatuǵın adamday izime shuqshıyıp túsip aldıń-

ǵo!

—Sende ilahiy muhabbat tuyǵısın sezip turǵandayman.

Sonı esitkim kelip atır.

—Yaǵa-aw, biziń muhabbatlar keyin oyandı-ǵo. Men «endi

qız boldım, jigitlerge wáde bermey na-az etip júremen» desem, qashshan eki úydiń ishi shappat urısıp qoyıptı. Ele attestatımdı alalmay júrsem, zıńǵıttay eki jigit kelip tur.

—Bular kim-o? — dedim apama.

—Seni sorap kelgen.

—Men ne, buyım ba edim?

—Qoy, qız, sonday qırsıq gápińdi. Onnansha uqshatıp palaw asıp ber. Awqatqa sheber eken dep ketsin.

Men palaw emes, sháwle pisirdim. há, ıssılay tańlayı-

na qata qalsın dedim. Ózi kúyew degenge burınnan qaymaqlasıp turatuǵın júweri jarma, adamnıń belinen bir orap alıwǵa jetetuǵın sozılma kespas pisirip bergen-ǵo. Awqattı aldına qoyıp tamashasına qarayın dedim bir. Yaq, oǵan jetirmedi. Jańa gúrishin salayın dep atırsam,

birewi súwmeńlep shıǵa keldi. Bildim, kúyew bolmısh zańǵar! Tabaqtı taslay sala tamdı aylanıp qashtım-ǵo. Biraq, múyeshke barıp irkildim. Arman aylanayın desem aǵam qawın ketpenlep júr.

—Shazada, men seni dep keldim, — dedi jigit.

Men awzıma suw urtlap alǵanday, dım úndemey tura berdim.

— Juldızımız jarassa úy bolsaq.

232

Ele tırnaǵımnıń ushına úńilip turman.

—Apamlar sizdi júdá maqtadı. Mende ses joq.

—Maqul deseń aǵamlar jawshı jiberejaq.

— «Jaw» degen ruqsat sorap kele me eken? — dedim zorǵa til qatıp.

Jigit quwanıp ketti. Barı-joǵı sol biziń muhabbatımız. Eki-úsh aydan keyin toy boldı.

—Oqımadıń?

—Oqıw qayda, málikayawmiddiyin qayda! Domalandırıp

qara domalaqlardı atıp urıp turdım.

—Qoy, shay qoyayın. Sen keynin buzıp baratırsań, — dep Nurjamal ornınan turdı.

—Qaytaman degenshe ózimniń kopiyam qılıp shıǵaraman

ele! — dep kúldi Shazada.

Olar ekewi barı-joqtı dasturxanǵa shıǵarıp shay ishti.

Birewi qońsıların gáp etti, biri jumıstaǵılar haqqında ayttı. Qullası, kún barında shayǵa otırǵan eki nashar uyqısırap, esney baslaǵanda gápleriniń mazası qashqanın bildi.

— Qoy, men keteyin, — dedi Shazada ornınan turıp.

— «Aldı Maqtımqulı, keyni sıptırıńqı» bolıp baratır gápimizdiń.

—Lekin, Ǵárip ashıqlar haqqında aytpadıń...

—Onı qodireń gáplerge aralastırıwǵa bolmaydı.

Q udaydıń kúni kóp.

Shazada ketkennen keyin Nurjamal sháynek-kesanı jıynastırıwdı azanǵa qaldırıp, tósekke qıysaydı. Lekin, jańaǵı esnewler endi bunı tárk etip ketkendey edi. Ol shiyrin qıyallar qushaǵında buyıǵıp, uzaq waqıtqa shekem uyqılay almay jattı.

3.

Nurjamal qansha kesh uyıqlasa da, azanda erte oyandı.

Lekin, bunnan da erte turatuǵınlar bar eken. Laboratoriyaǵa qan aldırıwǵa barǵanda besinshi boldı.

«Bul adamlar usı jerde qonıp shıqqan shıǵar, sirá» dep oylap qoydı ishinen. Eger Shazada bolǵanda onı oylap otırmas, dálden-duwrı ózlerine aytar edi.

233

Asxanaǵa kelgende ózi qusap analizden kelgenler hár jer hár jerde tazdıń shashınday shoshayısıp otırǵanın kórdi.

Ózi de solardıń birine aylanıp, keshegi óz stolına kelip otırdı. Stolda Shazada ekewine arnalǵan qasıq-shanıshqı, sarı maylar qol urılmastan turǵan eken. Demek, Shazada endi keledi.

Oficiantkalar esikten kirgen adamdı ańlıp turǵanday, otırar otırmastan podnosta yarım lawabı kesa sokgóje, quwırılǵan eki sosiska menen bir sháynek shay apkeldi.

Sókgóje sál suwıńqıraǵan, onıń ústine súttiń dáminen basqa ishtey ashqanday mazası joq edi. Nurjamal burınnan shiyki sókten islengen gójeni jaqtırmas, sonday halatqa dus kelse sarı may menen nannan júrek jalǵap qoyaǵoyar edi. Bul rette de sóytti. Eki sosiskanı biraq, jedi.

Waqtı-waqtı ol esikke jaltaqlap qaray berdi. Shazadanı joyttı. Laboratoriyada da ushıratpadı. Oǵan tez arada úyrenip qalǵanın sezdi. Keshe onıń hár gápine bir qısınıp otırsa, endi búgin sonı qumsadı. házir esikten Shazada kirip kelse bulttan quyash jarq etip shıqqanday quwanıp keteri sózsiz edi.

Shazada ketkennen keyin ol uyqılay almay uzaq jattı. Shiyrin qıyallar qushaǵında entikti. Ózi kórmegen hám esitpegen onıń jezdesi menen ájapasınıń «Ǵárip ashıqlıǵı» onı qızıqtırmadı. Onı óz ómirindegi sońǵı jıl-

lardaǵı ózgerisler biylep aldı. Muhabbat pa, háweslik pe, qullası, keyingi payıtlardaǵı ushırasıwlar lázzetli eslewge aylandı.

...Olardıń arasında biraz jas parıq bar edi. Soǵan qaramastan ol basqa erkeklerge qaraǵanda jas kóriner, júris-turısı súykimli, jas jigitlerge uqsar edi. Shashlarında bir tal ósik shash bolmas, dógerekleri hár kúni azanda qırıp shıqqanday tep-tegis, shalbarınıń qırı bolsa shım qara tufliyiniń ushı menen dúp-dúziw kelip turar, kóbinese ústine hawayı reń kógis kostyum kiyer edi.

Q ullası, onıń hesh waqta itibarsız kiyingenin kórgen emes. Onıń ústine, basshı bolıwına qaramastan oǵada kishipeyil edi. «Sizge túsindire aldım ba, imkaniyatıńız bolsa usını tezirek tayarlap berseńiz», dep tapsırma qılar, nabada júzińizden solǵınlıq sezse: «Densawlıǵıńız jaqsı

234

ma?», «Úy-ishińiz tınısh pa?», — dep tuwısqanlarıńızdan beter ishi-bawırıńızǵa kirip sorasar edi. Nurjamalǵa bálkim usı tárepleri unadı ma, qullası, ózi sezbegen halda onı ózine jaqın tuta basladı.

Nurjamaldıń hár qanday ilimiy boljamlardı jaqsı analizley biliwi baslıqqa onı jáne de jaqınlastırdı. Oǵan kóbinese qaytarǵa taman qıstawlı jumıs tapsırar, usı jumıs pitiwi ushın keshte alıp qalar edi. Kewlinde

gúman tuwdırmaw, eń baslısı keńsede gáp-sóz bolmaw ushın qasında eki-úsh qızǵa jumıs berip, qaytarda birim-birim

óz mashinasında úylerine tarqatıp shıǵar, Nurjamaldı bolsa eń keyninen túsirer edi. Sondayda Nurjamaldıń júregi tuwlap keter, óz-ózinen qorqınısh biyler, házir bileginen uslasa tula boyına qaltıratpa tiyetuǵınday qorqınıshta otırar edi. Biraq, baslıǵı oǵan barmas edi,

úndemeydi de, dárwazasınıń aldınan túsirip, qay waq ishke kirip ketkenshe kútip turadı. Kúni menen qorqınısh biylegen Nurjamaldı endi kewilsizlik biyleydi. «Nege

ol úndemedi? Nege erkek qusap, bir nárse demedi?! Yaki men suwıq hám shıraysız nasharman ba?» Usı oylar onı

qıynar hám qapa eter edi. Jeńgesiniń aldına qoyǵan awqat-shayınan da az-azdan iship, jatıp qalar edi. Tún boyı ol baslıǵınıń jaman táreplerin izleydi, jaǵımsız qılıqların oylap tapqısı keledi. Sóytip onı birotala

jek kórip qalıwǵa tırısadı. Endigi sapar is tapsırsa kesh qalmawǵa ózin tayarlaydı. Lekin, azanda bul oylardıń bári suw betindegi kóbiktey tarqap ketedi.

— Nurjamal, sharshap qalmadıń ba? Ministrlikten birden sorap qaldı, bolmasa sizlerdi qıynaw niyetim joq edi,

—degen waqıtta túni menengi óz oylarınan uyalıp ketedi.

Barıp-barıp qaytarǵa taman sonday «qıstawlı tapsır-

manı» kútip otırıwǵa ádetlendi. Tapsırma bolmaǵan kúni keńsede bir nársesi umıt qalǵanday, izine qayta-qayta qaraǵıshlap qaytar edi. Qıyalına baslıǵı aynadan qarap:

— Nurjamal, keshirerseń, qıstawlı jumıs shıǵıp qaldı, ózim aparıp taslayman! — dep shaqırıp alatuǵınday.

Tilekke qarsı, aynalar bekitiwli, kondicionerdiń parigi qutısha ishinde bir bapta aylanar edi.

235

Bunday awhal bir jıl derlik dawam etti. Baslıǵı onı bir neshe márte úyine aparıp tasladı. Lekin, hesh qol tiygizbedi. Biraq, bara-bara gáp atıwlar boldı. Qaptalındaǵı qızlar úylerinde túsip qalǵannan keyin:

— Nurjamal, aldına ótip al, — der edi ol buǵan.

Bul da «he nege» dep soramaydı. Bata almaydı sorawǵa, uyaladı.

Aldına ótkennen keyin bilip-bilmey bir-birine qolları tiyip keter, geyde dizeleri súykelisip keter

edi. Ekewi de hesh nárse sezbegendey, bildirmeydi. Biraq, Nurjamaldıń tamırındaǵı qan birden muzday bolıp aǵadı. Ayaq ushınan tóbesine shıǵadı. «házir bilegimnen uslasa» dep qorqınısh penen oylaydı ol. «Sonda ne qılıwım kerek? Qolın qaǵıp jibereyin be? Yaq. Uyat boladı. Áste-

áste ózine tartsa ne qılaman? Yaq! Óytpeydi! Óytiwge, haqısı joq! Qorqaman! Qorqaman er adamnan!»

Nurjamaldıń oyları pushqa shıǵadı. Baslıq hesh nárse sezbegendey úyiniń aldına túsirip ketedi. Nurjamaldı jáne kewilsizlik biyleydi. Jeńgesiniń quyıp bergen awqatı taǵı shala qaladı.

Baslıq onı usılayınsha kónliktirdi. Tóziminiń shegine jetkerdi. Endi bir sóz aytsa «yaq» dep ayta almaytuǵın dárejege alıp keldi. Bunı Nurjamal da sezdi. Lekin, óz sezimine endi qarsı tura almas edi. Ol baslıqtı jaqsı kórip qaldı. Súyip qaldı onı! Onıń arasındaǵı jas parqı da, bala-shaǵası barlıǵı da kózine kórinbedi. Dúnyada erkek birew edi ol ushın! Basqa erkek joq edi bul

álemde! Ol jalǵız! Ol birew! Ol da bolsa Nurjamaldıń muhabbatı ushın jaratılǵan!

Náwbettegi kesh qaytıwlardıń birinde ol Nurjamalǵa juqa bir konvert uslattı.

—Bul ne? — dep soradı Nurjamal.

—Ashqan waqta kórerseń! — dedi baslıq.

Nurjamal ishke kirdi de, sheshinbesten konvertti ashtı.

Onda kimgedur úmitli názer menen tigilip turǵan jumbaq súwret bar edi. Baslıqtıń súwreti edi ol. Sol kúni Nurjamal tań aldına deyin uyqılay almadı. Qıyallar izinen qıyallar...

236

Azanda aynaǵa qarasa qabaqları dombıǵıp isip ketken eken. Bul halatta baslıqtıń kózine kóringisi kelmedi. Túske deyin jumıstan qaldı.

—he, mazań qashtı ma? — dep baslıq onı tústen keyin dálizde kútip aldı.

—Yaq, ózim... — dedi de uyalıp tómen qaradı.

Kúndegidey oǵan sálem de bere almadı. Uyaldı. Bir japıraq qaǵaz olardıń visol ushırasıwı xızmetin atqarǵan edi.

Ara kem-kem jaqınlasa basladı. «Qıstawlı tapsırmalar»da jiyilesip ketti. Bir kúni baslıq Nurjamaldıń kóshesiniń basına kelgende mashinanı óshirdi. Nurjamal

úndemedi. «Nege irktiń» dep soramadı. Baslıqtıń bir qolı onıń jelkesine ótti. Nurjamal óz-ózinen dir-dir qaltıradı. Etleri ısıp ketti. Baslıq shep qolınıń sawsaqları menen Nurjamaldıń júzin ózine burdı. Nurjamal qarsılıq kórsete almadı. Qarsılıq kórsetkisi kelmedi.

Íssı lábler bir-birine qawıshtı. Soń aymalawlar, aymalawlar, entigiwler...

— Boldı, keteyik! — dedi Nurjamal bir waqta qatań. Soń asıǵıp-úsigip jıyrılıp qalǵan kóylekleriniń jaǵaların

jónledi. Olar ekewi de ıshqı lázzetinen más edi.

Keshe Shazada ketkennen keyin ol usı tuńǵısh posanı, soń tez-tez dawam etken ıshqıy ushırasıwlardı esledi.

Bir saparı olar pinhamı jayda ushırastı.

Sonda aymalawlar eń sońǵı shegine deyin jetti. Lekin,

Nurjamal ózin qattı usladı. Erkin bermedi. Baslıq

ókpeledi. Shıntı menen qapa boldı. Túskinlikke tústi. Nurjamal onı ayap ketti. Jetim balaǵa hazar berip alǵanday sezdi ózin.

Lekin, qız balalarǵa tán tákabbırlıǵı ústin keldi.

Baslıqtı óńmeninen iyterip taslap, sırtqa atlıqtı. Biraq, bosaǵa awzında izge qıya burılıp, nazlı mıyıq tarttı.

Bul halattan baslıqtıń júzi jaynap ketti. Bir hápteden keyin usı jollamanı hám samolyotta barıw-qaytıw biletin qolına uslattı.

— Nurjamal, sizdi kóp qıynap jiberdim, barıp dem alıp qaytıń, — dedi kishipeyillik penen.

Ol bunıń «shúdigarǵa taslap qoyılǵan quyrıq» ekenin bildi, bile tura aldı. Bálkim... durıs etken shıǵar.

237

4

Shazada túslik awqatqa da shıqpadı. Nurjamaldıń kewline endi ǵulǵıla túse basladı. «Oǵan bir nárse bolǵan! Sóz joq, bir nárse bolǵan! Ayaq-qolın baylasań-ám bul waqıtqa deyin bir jerden shıǵar edi...»

Soń ózin ginalay basladı. «Bunsha ne suwıq qanlıman-á!

O biyshara meni tuwısqanınday kórip qalıp edi. Men bolsam... Eger men usı waqqa deyin kórinbey ketkenimde sanatoriyanı astın-ústin qılar edi ol!»

—Nege mazań qashıp otır? — dedi bunıń júzindegi kewilsizlikti abaylaǵan stollası Xalima. Olar menen házir ǵana tanısqan edi, shabatlı Mátniyaz benen Xalima degen erli-zayıplılar edi olar.

—Awıllas ekenbiz-ǵo, — dedi buǵan tanısqan waqta-aq.

—Jaqsı boldı, birge awqatlanamız, birge qıdıramız.

Nurjamal olarǵa «jaqsı ya jaman» dep til qatpadı.

Lekin, qayta-qayta esik betke qaraǵıshlap, awqat ishiwiniń de mazası bolmay otırǵan soń sorawǵa májbúr bolǵan edi olar.

—Azanlı beri birge kelgen dostım kórinbey atır, – dedi Nurjamal ırasınan kelip.

—Xanańız bólek pe edi?

—Bólek edi.

—Onda barıp xabar alıń. Búyerde óziń barıp aytpasań,

doktorlar da tınıshıńızdı buzıp aldıńızǵa kire bermeydi.

— Tuwrı, xabar al ıwıń kerek, — dedi Mátniyaz da hayalın jóplep. — Keshe kelgen bolsańız... Kim biledi, hawa almasıw jaqpay qalǵan shıǵar, yaki...

Ózi zorǵa otırǵan Nurjamalǵa bul gápler ábden qamshı boldı. Qolındaǵı sındırǵan nanın tarelkaǵa qaytarıp qoydı da, ornınan turdı.

— hawlıqtırıp aldıq-aw, — degen Xalimanıń dawısı qulaǵına shalındı esikke jaqınlaǵanda.

haqıyqatında da, ol hawlıǵa baslaǵan edi.

Ol Shazada ornalasqan korpustıń birinshi qabatınan tez-tez júrip ótti. Bul qabat adminstrativlik islerge

238

arnalǵan eken. Ekinshi qabatta da biraz bólmelerdiń esigi ashıq, lekin, ishlerinde adam joq edi.

— hámmesi túslikte eken-aw, — dep oyladı ishinen Nurjamal.

Úshinshi qabatqa miniwden-aq diywalǵa shırp-shırp urılǵan shıbın urǵıshtıń sesti esitildi.

—Nu, zaraz, vseravno ya tebya poymayu!

—Taptım! — dep quwanıp qoya berdi Nurjamal ishinen.

Bul — Shazada táriplegen qulaǵı awır orıs kempirdiń dawısı edi.

Ol áste esikti ashtı. Ayna aldında shıbın quwalap júrgen kempir bunı sezbedi. Oń qaptaldaǵı divanda basın esik betke qaratıp jatırǵan Shazada biraq sezdi, tóbesinen kózin tóńkerip qaradı.

— he, keldiń be, opasız! — dedi ızǵarlap. — Azannan beri esikke shalqayıp qarap, kókiregim qunısh bolayın dedi-ǵo.

Nurjamal kúlip jiberdi.

—Neǵıp atırsań?! — dedi soń tóbesinen asırıp sozǵan qolına shappat urıp.

—Kórip turǵan joqsań ba, óleyin dep atırman!

—Joqbosh! Usı seniń awzıńnan durıslı sóz shıqpaydı.

Bulardıń ǵawırlısınan kempir izge burıldı.

—A tı kto takaya?! — dedi Nurjamalǵa jaqtırmay.

—Ya eyo podruga!

—Zaberi eyo, esli podruga! Ona takaya... — Kempir gápi-

niń izin aytpay qaldı.

—Áne, kórdiń be? Jetpiske shıqqan kempir-ám jaqtırmay atır meni. Awılǵa barǵan soń bayım taslap ketpese bolǵanı-ǵo.

Nurjamal Shazadanıń qaptalına kelip otırdı.

—Al, ayta ber! — dedi soń keshegi ton menen kúlimsirep.

—Ne boldı, ne qoydı?..

—«Bası awırmaǵannıń quday menen ne isi bar» — degen

usı-aw... Ne bolatuǵın edi, seniń menen bajıldasıp otırıp, saat on ekiden ótkenin umıtıp ketippiz. Kelsem tumbochkanıń ústine bir-eki qaǵaz qoyıp ketipti, azanda

laboratoriyaǵa dep. Onıń menen azanda oyanıp atırǵan Shazada bar ma! Mına kempirdiń shırpıldaǵan shıbın

239

urǵıshınıń dawısı menen sáskede zorǵa turdım. Qarasam, saat on bolıptı. Erinshegim tutıp jatırsam doktor bir medsestra menen kirip keldi. Onı soradı, bunı soradı, keyninde pıshırlaq ayılın bilegime orap jel berip kórip edi, kózleri tas tóbesine shıǵıp ketti.

—he-e? — dedim hawlıǵıp.

—Qıymıldama! Qan basımıń kóterilip ketipti, — dedi

doktor.

—Neshe bolıptı?

—Bir júz seksenge júz!

—Pay, biziń awıldıń fermerlerine kerek eken-ǵo, qara

gúzge deyin júzge jete almay júretuǵın edi, biysharalar,

— dep kúldim.

Meniń házilimdi qaydan bilsin, urman-purman dári tayarlap ukol saldı. Sóytip tóbemde yarım saat otırdı. Soń mına gereń kempirge tapsırıp ketti. Qasındaǵı medsestra qız bózshiniń mákisindey zımpıldap keledi de turadı.

—Búgin jatıp dem alıń, erteń awılıńa qaytaramız,

—dep ketti baǵana doktordıń ózi kelip.

—him-m, qaytıp boppan! — dep qoydım ishimnen.

—«Ólgende kórgen bir tóbeles ayıragórme jorajan» degen

eken bayaǵıda bir esersoq. Sol aytqanday...

—Keyninen qayta-qayta ólshep kórdi me? — dedi Nurjamal Shazadanıń tamırın uslap otırıp.

—Ólshew qayda! Qorqadı! — Soń onıń tamırınıń soǵıwın tıńlap otırǵan Nurjamaldıń qolına, keyin júzine

qarap sawal tasladı. –Meni awıldıń sada qatını dep bir nárse óndirejaqsań-aw-á! Usınsha doktor turǵanda saǵan kórinemen be?

—Babulya, u vas tonometr est?! — dedi Nurjamal.

—A? — Kempir qulaǵına qolın kólegeylep qaytarmalap

soradı.

—Tonometr? — Nurjamal qolı menen qosımsha «pıspıs» etip jel berip kórsetti.

—A-a, tonometr? Est u menya? Ya dvadcat let medsestroy rabotala.

Soń ol qaysı keselxanada islegenin, belgili-belgili kimlerdi emlegenin aytıp ketti. Onıń ne aytqanı menen

240