Добавил:
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:

Informaciyalıq texnologiyaları

.pdf
Скачиваний:
31
Добавлен:
11.08.2024
Размер:
4 Мб
Скачать
☆

qurılmalarınıń kólemi ádette baytlarda ańlatıladı.

Saqlaw qurılmasınıń eń kishi ólshemi blok yamasa bet esaplanadı. Blok bul maǵlıwmatlar saqlaw qurılmasındaǵı úzliksiz orın esaplanadı. Operaciyalıq sistema maǵlıwmatlardı basqarıwda ádette fayl strukturasın isletedi.

Blok

Jazıw

Maydan

Bayt

Bit

2.5-súwret. Maǵlıwmatlardıń logikalıq ańlatılıwı

Kommunikaciya texnologiyaları komponenti. Kommunikaciya - signaldıń uzatıwshıdan qabıl qılıwshıǵa bazıbir qural arqalı uzatılıwı. Signal bolsa óz náwbetinde maǵlıwmat hám informaciyadan quralǵan xabar. Signal álbette bazıbir baylanıs quralı járdeminde uzatıladı. Jiberiwshi hám qabıl qılıwshı ortasında signal tasıwshı hár qanday nárse baylanıs quralı esaplanıwı múmkin. Insanlar sóyleskende, sóylep atırǵan adam (jiberiwshi) signallardı jiberiwde baylanıs quralı sıpatında hawadan paydalanadı. Telekommunikaciyada bolsa jiberiwshi signallardı uzatıwda kabel sıyaqlı baylanıs qurallarınan paydalanadı.

Eger kommunikaciyanı insanlar mısalında kóz aldıńızǵa keltirseńiz, onı strukturalıq bóleklerin ańsat ańlap alıw múmkin. Insanlar óz-ara júzbe-júz sóyleskende bir-birine xabar uzatadı. Adam tap usı paytta jiberiwshi hám birazdan soń bolsa qabıl qılıwshı bolıwı da múmkin. Demek bir adamnıń ózi de jiberiwshi, qabıl qılıwshı, yamasa ekewi de bolıwı múmkin. Bul eki tárepleme kommunikaciyanıń ápiwayı kórinisidur. Xabarlardı jetkizip beriwde isletetuǵınımız signallar - bul biz qollanatuǵın sózler, biz sóylesetuǵın til. Dialog nátiyjeli shıǵıwı ushın bolsa, eki tárepte, jiberiwshi hám qabıl qılıwshı signallardı túsiniwleri hám bir qıylı bayan ete biliwleri lazım. Máselen, súwrettegi jiberiwshi qabıl qılıwshı túsinbeytuǵın tilde sóylep atır, yamasa qabıl qılıwshınıń basqasha mánistegi sózin jiberiwshi basqa bir mániste qollanıp atır, bunday jaǵdaylarda

41

nátiyjeli dialog (kommunikaciya) júz bermeydi.

Jáne bir nárseni atap ótiw kerek, kommunikaciya sinxron yamasa asinxron bolıwı múmkin. Sinxron kommunikaciyada qabıl qılıwshı xabarlardı tuwrıdantuwrı, jiberilgen payttıń ózinde qabıl qılıp aladı. Ápiwayı sóylesiw hám telefon sóylesiwleri sinxron kommunikaciyaǵa mısal bolıwı múmkin. Asinxron kommunikaciyada bolsa, qabıl qılıwshı xabarlardı olar jiberilgeninen bir qansha waqıt ótkennen keyin - bazıbir saat yamasa bazıbir kúnnen keyin qabıl qılıp aladı.

Pochtadan yamasa Internet arqalı elektron pochtadan xat jiberiw asinxron kommunikaciyaǵa mısal boladı. Akademik izertlewshiler aktivlik penen sinxron hám asinxron kommunikaciyalardıń nátiyjeligi, hámde shólkemlik tárepleri ústinde izleniwler alıp barıp atır. Eki túrdegi kommunikaciya da, elektron yamasa ápiwayı jol menen ámelge asırılıwına qaramastan, bizneste áhmiyetli rol oynaydı.

Telekommunikaciya degende signallardıń dialog ushın elektron uzatılıwı túsiniledi hám ol telefon, radio hám televizor sıyaqlı qurallardı óz ishine aladı. Telekommunikaciyanıń biznes tarawında sezilerli ózgerislerge alıp keliw imkaniyatı bar, sebebi ol waqıt hám aralıq sıyaqlı tosıqlardı júdá kemeytiredi. Telekommunikaciya bizneslerdiń iskerlik baǵdarın ózgertip ǵana qalmay, kommerciya tártibine de tásir kórsetpekte. Tarmaqlardıń bir-biri menen óz-ara baylanıslılıǵı hám informaciya almasıwınıń jeńilligi báseke bazarında joqarı dárejedegi sapa hám xızmetlerge kepil bolmaqta. Maǵlıwmat almasıwın, telekommunikaciyanıń ayrıqsha strukturalıq bólegi bolıp, maǵlıwmatlardıń elektron jámleniwi, qayta isleniwi hám tarqatılıwı túsiniledi. Telekommunikaciyanı qollaw arqalı maǵlıwmat almasıwına erisiledi.

2.7 b) súwrette telekommunikaciyanıń ulıwma modelin kóriwimiz múmkin.

42

Model jiberiwshi bólekten baslanadı hám insan, kompyuter, terminal yamasa xabardı tayarlaytuǵın hár qanday qural buǵan mısal bolıwı múmkin. Jiberiwshi signaldı telekommunikaciya úskenesine jiberedi. Telekommunikaciya úskenesi bir qansha wazıypalardı orınlaydı, máselen signaldı bir kórinisten ekinshi kóriniske yamasa bir túrden ekinshi túrge ózgertiwi múmkin.

Islep shıǵarıw tarawında paydalanılatuǵın norma, normativ, texnologiyalıq process, texnologiyalıq operaciya hám t. b. sıyaqlı texnologiyalıq túsinikler informaciyalıq texnologiyalar tarawında da qollanılıwı múmkin. Hár qanday texnologiyada, atap aytsaq, ITda da, bul túsiniklerdi islep shıǵıw ushın hámme waqıt jumıstı belgili bir maqsetten baslaw zárúr. Soń belgilengen maqsetke erisiwge alıp keletuǵın kózde tutılıp atırǵan barlıq háreketlerdi strukturalawǵa urınıp kóriw hám kerekli programmalıq instrumentariydi tańlaw zárúr.

2.8-súwrette informaciyanı qayta islewdiń texnologiyalıq processi dárejeler boyınsha ierarxiyalıq dúzilis formasında keltirilgen:

1- dáreje - basqıshlar, bul jerde keyingi dárejelerdegi operaciyalar hámde háreketlerden ibarat bolǵan salıstırmalı uzaq dawam etetuǵın texnologiyalıq processler ámelge asırıladı.

2- dáreje - operaciyalar, olardı orınlaw nátiyjesinde 1-dárejede tańlanǵan programma ortalıǵında belgili obekt jaratıladı.

3- dáreje - háreketler hár bir programma ortalıǵı ushın standart jumıs usılları toplamı bolıp, tiyisli operaciyada qoyılǵan maqsetti orınlawǵa alıp keledi. Hár bir háreket ekran mazmunın ózgertedi.

4- dáreje – ―tıshqansha‖ hám klaviaturanı basqarıw boyınsha ápiwayı operaciyalar.

Esletpe

Texnologiyalıq process, álbette, 2.8-súwrette keltirilgen barlıq dárejelerden ibarat bolıwı shárt emes. Ol qálegen dárejeden baslanıwı hám óz ishine basqıshlar hám operaciyalardı almawı, bálkim tek ǵana háreketlerden ibarat bolıwı múmkin.

Texnologiyalıq processtiń basqıshların ámelge asırıw ushın hár qıylı programmalıq ortalıqtan paydalanıw múmkin. Informaciya texnologiyası basqa hár qanday texnologiyalar sıyaqlı tómendegi talaplarǵa juwap beriwi kerek:

•informaciyanı qayta islewdiń barlıq processin basqıshlar (fazalar), operaciyalar, ámellerge bóliwdiń joqarı dárejesin támiyinlew;

•maqsetke erisiw ushın zárúr bolǵan elementlerdiń barlıq jıynaǵın iske salıw;

•turaqlı xarakterge iye bolıw. Texnologiyalıq processtiń basqıshları, ámelleri hám operaciyaları standartlastırılǵan hám unifikaciyalastırılǵan bolıwı múmkin, bul informaciya processlerin maqsetli basqarıwdı nátiyjeli ámelge asırıw imkaniyatın beredi.

43

2.8-súwret.Informatsiyalıq texnologiyassı basqıshları, ámeller, operatsiyalardan ibarat ierarxik dúzilme formasında sáwlelenedi.

2.5. Maǵlıwmatlardı qayta islew informaciyalıq texnologiyası.

Maǵlıwmatlardı qayta islewdiń informaciyalıq texnologiyası jaqsı dúzilgen máselelerdi sheshiw ushın mólsherlengen bolıp, bul máseleler boyınsha zárúrlik kiris maǵlıwmatları bar bolıwı hám olardı qayta islewdiń algoritmleri hámde basqa standart proceduraları málim bolıwı kerek. Bul texnologiya basqarıw miynetiniń bazı bir turaqlı tákirarlanatuǵın awır ámellerin avtomatlastırıw maqsetlerinde dárejesi onsha joqarı bolmaǵan xızmetkerlerdiń ámeliy (orınlaw) iskerligi dárejesinde qollanıladı (3.1-súwretke qarań). Sonıń ushın bul dárejede xızmetkerlerdiń miynet ónimdarlıǵın júdá asıradı. Olardı awır hám mashaqatlı ámellerden azat etedi, jánede xızmetkerler sanın qısqarttırıwǵa da alıp keledi. Operaciyalıq iskerlik dárejesinde tómendegi máseleler sheshiledi:

• firma tárepinen ámelge asırılatuǵın operaciyalar haqqındaǵı maǵlıwmatlardı

44

qayta islew;

•firmada jumıslardıń awhalı haqqında dáwirli qadaǵalaw esabatların dúziw;

•hár qıylı aǵımdaǵı sorawlarǵa juwaplar alıw hám olardı qaǵazda hújjetler yamasa esabatlar formasında rásmiylestiriw.

Mısal

Qadaǵalaw esabatı úlgisi: naq pul qarjılarınıń balansın qadaǵalaw maqsetlerinde dúziletuǵın, bankke naq qarjılar kelip túsiwi hám beriliwi haqqındaǵı kúndelik esabatlar.

Soraw úlgisi: maǵlıwmatlar bazasınan xızmetkerler boyınsha soraw, ol ayırım lawazımdı iyelew ushın kandidatlarǵa qoyılatuǵın talaplar haqqındaǵı maǵlıwmatlardı alıw imkaniyatın beredi.

Bul texnologiyanı barlıq basqa texnologiyalardan parıqlap turatuǵın maǵlıwmatlarǵa qayta islew menen baylanıslı bir neshe ózine sáykes qásiyetleri bar:

•maǵlıwmatlardı qayta islew boyınsha firmaǵa zárúr máselelerdi orınlaw. Hár bir firma óziniń iskerligi haqqındaǵı maǵlıwmatlarǵa iye bolıwı hám bunday maǵlıwmatlardıń firmada saqlanıwı nızam menen belgilep qoyılǵan, olardan firmada qadaǵalawdı támiyinlew hám saqlap turıw quralı sıpatında paydalanıw múmkin. Sonıń ushın hár qanday firmada, álbette, maǵlıwmatlardı qayta islewdiń informaciyalıq sisteması bolıwı hám tiyisli informaciya texnologiyası islep shıǵılǵan bolıwı shárt;

•tek ǵana jaqsı dúzilgen hám olar ushın algoritm islep shıǵılıwı múmkin bolǵan máselelerdi sheshiw;

•qayta islewdiń standart proceduraların orınlaw. Bar standartlar maǵlıwmatlardı qayta islewdiń úlgi proceduraların belgilep beredi hám barlıq túrdegi shólkemler ushın olardı ámel qılıwdı belgilep qoyadı;

•jumıslardıń tiykarǵı kólemin imkáni barınsha kem adam qatnasında avtomatikalıq rejimde orınlaw;

•anıq maǵlıwmatlardan paydalanıw. Firma iskerligi haqqındaǵı hújjetler tekseriw ótkiziwge imkaniyat beretuǵın dárejede anıq xarakterge iye. Tekseriwler processinde firma iskerligi xronologiyalıq tártipte iskerliginiń baslanǵısh dáwirinen aqırǵı dáwirgeshe hám aqırǵı dáwirden baslanǵısh dáwirgeshe tekseriledi;

•waqıyalardıń xronologiyasına dıqqattı qaratıw;

•mashqalanı sheshiwde basqa dárejedegi qánigeler tárepinen kishi bolsa da járdem beriliwin talap qılıw.

Maǵlıwmatlardı qayta islew ITnıń tiykarǵı komponentlerin usınıs etemiz hám olardıń súwretleniwin keltiremiz (2.9-súwret).

45

Maǵlıwmatlardı toplaw. Firma ónim islep shıǵarıw hám xızmetler kórsetiwdi baslaǵan dáwirden baslap, onıń hár bir háreketi maǵlıwmatlardı tiyisli tárizde jazıp barıw menen birge alıp barıladı. Ádette, firmanıń sırtqı dúnyaǵa tiyisli háreketleri firma tárepinen ámelge asırılatuǵın operaciyalar sıpatında ayrıqsha ajıratıp kórsetiledi.

Maǵlıwmatlardı qayta islew. Kelip atırǵan maǵlıwmatlardan firma iskerligin sáwlelendiretuǵın informaciya jaratıw ushın tómendegi úlgi operaciyalardan paydalanıladı:

•klassifikaciyalaw yamasa toparlarǵa bóliw. Dáslepki maǵlıwmatlar ádette bir yamasa bir neshe belgiden ibarat bolǵan kodlar formasında boladı. Obektlerdiń ayırım belgilerin ańlatıwshı bul kodlardan jazıwlardı identifikaciya qılıw hám toparlarǵa bóliw ushın paydalanıladı;

•saralaw, onıń járdeminde jazıwlardıń izbe-izligi tártipke salınadı;

•arifmetikalıq hám logikalıq operaciyalardı óz ishine alatuǵın esaplawlar. Maǵlıwmatlar ústinde orınlanatuǵın bul operaciyalar jańa maǵlıwmatlardı alıw imkaniyatın beredi;

•úlkeytiw yamasa agregatlaw, bul maǵlıwmatlardıń muǵdarın kemeytiw ushın xızmet etedi hám juwmaqlanıwshı yamasa ortasha mánislerdi esaplaw formasında ámelge asırıladı.

Maǵlıwmatlardı saqlaw. Kóplegen maǵlıwmatlardı keyinshelik olardan usı jerdiń ózinde yamasa basqa dárejelerde paydalanıw ushın operaciyalıq iskerlik dárejesinde saqlap qalıw zárúr boladı. Olardı saqlaw ushın maǵlıwmatlar bazası jaratıladı.

Esabatlardı (hújjetlerdi) jaratıw. Maǵlıwmatlardı qayta islew informaciyalıq texnologiyasında firma xızmetkerleri hám basshıları, bunnan tısqarı sırtqı sherikler ushın hújjetler jaratıw zárúr boladı. Onıń ústine bunday hújjetlerdi

46

firma ótkizgen operaciya múnásiybeti menen bir márte yamasa dáwirli ráwishte hár ay, jıl sheregi yamasa jıldıń aqırında tayarlaw kerek boladı.

2.6. Basqarıw informaciyalıq texnologiyaları.

Basqarıwdıń informaciyalıq texnologiyası maqseti firmadaǵı qararlar qabıl etiw menen baylanıslı bolǵan hesh bir sheklewlersiz barlıq xızmetkerlerdiń informaciyaǵa bolǵan mútájligin qandırıwdan ibarat. Ol basqarıwdıń barlıq dárejelerinde paydalı bolıwı múmkin.

Bul texnologiya basqarıwdıń informaciyalıq sistema ortalıǵında islewge mólsherlengen hám sheshiletuǵın máseleler, eger olardı maǵlıwmatlardı qayta islewdiń informaciya texnologiyası járdeminde sheshiletuǵın máseleler menen qıyaslaǵanda, júdá jaman dúzilgen jaǵdaylarda paydalanıladı.

Basqarıwdıń informaciyalıq sisteması hár qıylı funkcional kishi sistemalar yamasa firmanıń basqarıw dárejeleri xızmetkerlerdiń informaciyaǵa bolǵan uqsas mútájliklerin qandırıw ushın júdá tuwrı keledi. Olar jetkizip beretuǵın informaciya firmanıń ótmishi, búgingi kúni hám keleshegi haqqındaǵı maǵlıwmatlardı óz ishine aladı. Bul informaciya turaqlı yamasa arnawlı basqarıw esabatları formasına iye boladı.

Basqarıw qadaǵalawı dárejesinde qararlar qabıl etiw ushın informaciya agregatlanǵan formada sonday usınıs etiliwi kerek, bunda maǵlıwmatlardıń ózgeriw baǵdarları, júzege kelgen shetleniwlerdiń sebepleri hám qabıl qılınıwı múmkin bolǵan qararlar kózge taslanıp tursın. Bul basqıshta maǵlıwmatlardı qayta islewdiń tómendegi máseleleri sheshiledi:

•basqarıw obektiniń rejelestirilgen jaǵdayın bahalaw;

•rejelestirilgen jaǵdaydan shetleniwlerdi bahalaw;

•shetleniwlerdiń sebeplerin anıqlaw;

•qabıl etiliwi múmkin bolǵan qararlar hám háreketler analizi.

Basqarıwdıń informaciyalıq texnologiyası esabatlardıń hár qıylı túrlerin dúziwge baǵdarlanǵan.

Kúndelikli esabatlar olardı dúziw waqtın belgilep beretuǵın ornatılǵan grafikke muwapıq dúziledi, máselen, kompaniyanıń aylıq satıwları analizi.

Arnawlı esabatlar basqarıwshılardıń sorawları boyınsha yamasa kompaniyada rejelestirilmegen bazı-bir waqıya júzege kelgeninde dúziledi. Esabatlardıń ol, hám bul túrleri jámlewshi, qıyalıy hám ayrıqsha esabatlardıń formasına iye bolıwı múmkin.

Jámlewshi esabatlarda maǵlıwmatlar ayrıqsha toparlarǵa birlestirilgen, saylap alınǵan hám ayırım baǵanalar boyınsha aralıq hámde juwmaqlanıwshı nátiyjeler formasında usınıs etilgen boladı.

Qıyasıy esabatlar hár qıylı dereklerden alınǵan yamasa hár qıylı belgileri boyınsha klassifikaciyalanǵan hám salıstırıw maqsetinde paydalanatuǵın maǵlıwmatlardan ibarat boladı.

Ayrıqsha esabatlar ózgeshe(ayrıqsha) xarakterdegi maǵlıwmat-lardan ibarat boladı.

47

Basqarıwdı qollap-quwatlap turıw ushın esabatlardan paydalanıw shetleniwler boyınsha basqarıwdı ámelge asırıwda kóbinese nátiyjeli boladı.

Shetleniwler boyınsha basqarıw menedjer tárepinen alınatuǵın maǵlıwmatlardıń tiykarǵı mazmunı firma xojalıq iskerliginiń bazı bir belgilengen standartlar (Máselen, onıń rejelestirilgen awhalı)dan shetleniwleri bolıwı zárúrligin kózde tutadı. Firmada shetleniwler boyınsha basqarıw principlerinen paydalanılǵanda jaratılatuǵın esabatlarǵa tómendegi talaplar qoyıladı:

•esabat tek ǵana shetleniwler júz bergen jaǵdayda ǵana jaratılıwı zárúr;

•esabattaǵı maǵlıwmatlar bul shetleniw kórsetkishi ushın kritikalıq mánisi boyınsha saylap alınǵan bolıwı kerek;

•menedjer olar ortasındaǵı baylanıstı ańlap jetiwi ushın barlıq shetleniwlerdi birgelikte kórsetiw maqul;

•esabatta normada muǵdar jaǵınan shetleniwdi kórsetiw zárúr.

Basqarıw informaciyalıq texnologiyalarınıń tiykarǵı komponentleri 2.10súwrette kórsetilgen. Kiriw informaciyası operaciyalıq dárejedegi sistemalardan uzatıladı. Shıǵıw informaciyası bolsa qararlar qabıl etiw ushın qolay bolǵan formada basqarıw esabatları formasında dúziledi.

Maǵlıwmatlar bazasınıń ishindegi maǵlıwmatlar tiyisli programmalıq támiynat járdeminde dáwirli hám arnawlı esabatlarǵa ózgertiledi, olar shólkemde qararlar qabıl qılıwda qatnasatuǵın qánigelerge usınıs etiledi. Kórsetilgen informaciyanı alıw ushın paydalanatuǵın maǵlıwmatlar bazası eki elementten ibarat bolıwı kerek:

1)firma ótkizetuǵın operaciyalardı bahalaw tiykarında toplanǵan maǵlıwmatlar;

2)basqarıw obekti (firma shaqapshası) niń rejelestirilip atırǵan jaǵdayın belgilewshi rejeler, standartlar, byudjetler hám basqa normativ hújjetler.

48

2.7. Ofisti avtomatlastırıw.

Tariyxı boyınsha avtomatlastırıw islep shıǵarıwda baslanǵan hám keyinshelik ofisqa tarqalǵan, bunda dáslep xatkerlerdiń awır miynetin avtomatlastırıw maqseti názerde tutılǵan. Kommunikaciya quralları rawajlanıp barǵanı sarı ofis texnologiyaların avtomatlastırıw qánigeler hámde basqarıwshılardı da qızıqtıra basladı, olar avtomatlastırıwda óz miynet ónimdarlıqların asırıw imkaniyatın kórdi. Ofisti avtomatlastırıw (2.11-súwret) xızmetkerler kommunikaciya-sınıń bar tradiciyalıq sisteması (olardıń keńesleri, telefon qońırawları hám buyrıqları) ornın basıw emes, bálkim tek ǵana tolıqtırıwǵa baǵdarlanǵan. Bul hár eki sistema birgelikte qollanıp, basqarıw miynetin avtomatlastırıw hám basqarıwshılarǵa

informaciya jetkizip beriwdi jáne de jaqsılawdı támiyinleydi.

Avtomatlastırılǵan ofis firmadaǵı basqarıwdıń barlıq dáreje menedjerleri ushın tek ǵana xızmetkerlerdiń firma ishindegi baylanısın támiyinlep bergenligi ushın emes, bálkim sırtqı ortalıq penen kommunikaciyanıń jańa quralların usınıs etiwi menen de qolaylı.

2.11súwret. Ofisti avtomatlastırıwdıń tiykarǵı komponentleri

49

Avtomatlastırılǵan ofistiń informaciya texnologiyası – informaciya menen islew hám onı uzatıwdıń kompyuterler tarmaǵı hám basqa zamanagóy quralları bazasında da, shólkem ishinde de hám onnan sırttada kommunikaciya processlerin shólkemlestiriw hám saqlap turıwdan ibarat. Ofistiń avtomatlastırılǵan texnologiyalarınan basqarıwshılar, qánigeler, xatkerler hám firma xızmetshileri paydalanadı, olar kóbinese mashqalalardı topar bolıp sheshiwde júdá qolay. Olar xatkerler hámde firma xızmetshileriniń miynet ónimdarlıǵın asıradı hám olardı kem-kemnen asıp baratırǵan jumıs kólemin orınlawǵa imkaniyat beredi. Biraqta bul abzallıq mashqalalardı sheshiw quralı sıpatında ofisti avtomatlastırıwdan paydalanıw imkaniyatına qarata ekinshi dárejeli bolıp esaplanadı. Jáne de jetilistirilgen kommunikaciyalar nátiyjesinde menedjerler qabıl qılatuǵın qararlar sapasınıń jaqsılanıwın firmanıń ekonomikalıq ósiwin támiyinlep bere aladı.

Házirgi waqıtta ofisti avtomatlastırıw texnologiyasın támiyinleytuǵın kompyuterler hám kompyuter emes texnikalıq qurallar ushın bir neshe onlap programmalıq ónimler málim: tekstli processor, kesteler processorı, elektron pochta, elektron usınıs, audiopochta, kompyuter hám telekonferenciyalar, videotekst, kórinislerdi saqlaw, bunnan tısqarı basqarıw iskerliginiń qánigelesken programmaları: hújjetlerdi júritiw, buyrıqlardıń orınlanıwın qadaǵalaw hám t. b.

Bunnan tısqarı kompyuter emes quralları: audio hám videokonferenciyalar, faksimil baylanıs, kseroks hám basqa orgtexnikalıq qurallarınan keń paydalanıladı.

Maǵlıwmatlar bazası. Hár qanday texnologiyanıń májbúriy komponenti maǵlıwmatlar bazası. Avtomatlastırılǵan ofiste maǵlıwmatlar bazası óz ishinde operaciyalıq dárejede maǵlıwmatlardı qayta islew texnologiyası sıyaqlı firmanıń islep shıǵarıw sisteması haqqındaǵı maǵlıwmatlardı toplaydı. Maǵlıwmatlar bazasına informaciya firmadan tısqarıdan da túsiwi múmkin. Qánigeler maǵlıwmatlar bazası ortalıǵında islew boyınsha tiykarǵı texnologiyalıq operaciyalardı iyelegen bolıwları zárúr. Hár kúni elektron pochta arqalı birjadan valyuta kursları yamasa qımbatlı qaǵazlar kotirovkası, bunnan tısqarı usı firmanıń akciyaları haqqında maǵlıwmatlar kelip túsiwi múmkin. Olar boyınsha maǵlıwmatlar bazasınıń tiyisli massivlerine hár kúni ózgerisler kiritip barıladı. Maǵlıwmatlar bazasınan informaciya tekstli processor, kesteli processor, elektron pochta, kompyuter konferenciyaları sıyaqlı kompyuter qollanbaları (programmaları) nıń kiriwine uzatıladı. Avtomatlastırılǵan ofistiń qálegen kompyuter qollanbası xızmetkerlerǵa bir-birleri menen hám basqa firmalar menen baylanıs qılıw imkaniyatın beredi. Maǵlıwmatlar bazasınan alınǵan informaciyalardı uzatıw, kóbeyttiriw, saqlaw ushın kompyuterden tısqarı basqa texnikalıq qurallarda da paydalanıw múmkin.

Tekstli processor - tekstli hújjetlerdi jaratıw hám qayta islew ushın mólsherlengen ámeliy programmalıq ónim turi. Ol sózlerdi qosıw yamasa alıp taslaw, gápler hám xat basların basqa orınǵa kóshiriw, format belgilew, tekst elementleri hám rejimleri menen hár qıylı háreketlerdi ámelge asırıw imkaniyatın beredi. Hújjet tayar bolǵanında xızmetker onı sırtqı yadqa jazıp qoyadı, soń baspadan shıǵaradı hám zárúrlik bolsa kompyuter tarmaǵı boyınsha uzatadı. Sonday qılıp, menedjer qálewinde jazba kommunikaciyanıń nátiyjeli túri boladı.

50