- •Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі қ.И. СӘтбаев атындағы қазақ ұлттық техникалық университеті
- •1.4. Постреквизиттер
- •Студенттің пәндік
- •5В070600 – «Геологиялық барлау» мамандығы үшін
- •Алматы 2012
- •Аңдатпа
- •1 Пәннің оқу бағдарламасы – syllabus
- •Оқытушы туралы мәліметтер:
- •1.2 Пән туралы мәліметтер
- •Пререквизиттер
- •1.5 Пәннің қысқаша мазмұны
- •Тапсырмалардың түрі және оларды орындау мерзімі
- •1.7 Әдебиеттер тізімі
- •1.8 Білімді бақылау және бағалау
- •Модульдар мен аралық аттестация бойынша бақылау жүргізуге арналған сұрақтар тізімі.
- •1.9 Курстың саясаты мен процедурасы:
- •2. Негізгі таратылатын материалдар мазмұны
- •2.1 Курстың тақырыптық жоспары
- •2.2 Дәрістік сабақ конспектілері
- •1 Дәріс тақырыбы.
- •2 Дәріс тақырыбы
- •1. Кәсіпорын – шаруашылықты жеке жүргізетін субъект және нарықтық қатынастардың негізгі жүргізушісі. Кәсіпорындар қалыптастырудың негізгі қағидалары. Кәсіпорынның басты міндеттері және функциялары.
- •3. Банкроттықтың түсінігі және белгілері. Банкроттық және дағдарыс кезіндегі кәсіпорындарды қайта құру және басқару.
- •2. Кәсіпорынның түрлері мен ұйымдық құрылымдары.
- •3 Дәріс тақырыбы
- •4 Дәріс. Кәсіпорынның негізгі капиталы
- •5 Дәріс. Шикізат, материалдық және отын-энергетикалық ресурстар
- •6 Дәріс. . Айналым капиталы
- •7 Дәріс. Еңбек ресурстары
- •1.Еңбек нарығы: мәні және қызмет ету механизмі. Кәсіпорынның еңбек ресурстары, олардың құрамы және құрылымы, қалыптастыру көздері. Кадрлардың құрамы және құрылымы.
- •2. Жұмысшылардың еңбек ақы жүйелері және формалары. Мамандардың, жұмыскерлердің, басшылардың еңбек ақысын ұйымдастыру.
- •9 Дәріс. Кәсіпорынның инвестициялық және инновациялық саясаты
- •10 Дәріс. Өнімді өткізу және өндіріс шығындары
- •1. Шығындар түсінігі, түрлері және құрамы, тұрақты және өзгермелі шығындар. Кәсіпорынның шығындарын құрайтын шығындар жіктелуі. Кәсіпорындағы шығындар құрамы.
- •2. Шығындарды есепке алу нақты мен нормативтік әдістері.. Өнімнің өзіндік құнын азайтудың мәні, көздері және факторлары.
- •11 Дәріс. Кәсіпорынның маркетингтік және өндірістік қызметі
- •12 Дәріс. Өнімнің бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету
- •2. Өнімнің, жұмыстың және қызметтердің баға түрлері. Кәсіпорындағы баға құрудың механизмі. Нарықтық экономика жағдайындағы бағаны мемлекеттік реттеу.
- •13 Тақырып. Табыс және өндіріс рентабельділігі
- •1. Табыс – кәсіпорынның шаруашылық қызметінің қаржылық нәтижесінің жиынтық көрсеткіші ретінде. Табыстар түрлері. Кәсіпорынның табысын бөлу тәртібі.
- •2. Өндіріс рентабелділігі – кәсіпорын жұмысының тиімділік көрсеткіші ретінде. Рентабельділік деңгейін көтеру жолдары.
- •14 Тақырып. Кәсіпорын қаржысы
- •Тақырып 1. Қазақстан Республикасы экономикасының даму сипаттамасы
- •Тақырып 2. Экономиканы мемлекеттік реттеу
- •Тақырып 3. Кәсіпорын шаруашылық объектісі ретінде
- •Тақырып 4. Өндірістің экономикалық және әлеуметтік тиімділігі
- •Тақырып 5. Кәсіпорынның негізгі капиталы
- •Тақырып 6. Шикізат, материалдық және отын энергетикалық ресурстар
- •Тақырып 7. Айналым капиталы
- •Тақырып 8. Еңбек ресурстары
- •Тақырып 10. Кәсіпорынның инвестициялық және инновациялық саясаты
- •Тақырып 11. Өнімді өткізу және өндіріс шығындары
- •Тақырып 12. Кәсіпорын маркетингтік және өндірістік қызметі
- •Тақырып 13. Өнімнің бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету
- •Тақырып 14. Табыс және өндіріс рентабельділігі
- •Тақырып 15. Кәсіпорын қаржысы
- •2.4 Оқытушылардың жетекшілігімен орындалатын студенттердің өздік жұмыстары бойынша өткізілетін сабақтардың жоспары (соөж)
- •Курстық жұмыстардың тақырыптары
- •Бақылау жұмысы сұрақтары:
- •Өздік бақылау үшін тест сұрақтары
- •. Курс бойынша емтихан сұрақтары
- •Глосарий
- •Әдебиеттер тізімі
Тақырып 14. Табыс және өндіріс рентабельділігі
Сабақтың мазмұны: Пайда кәсіпорын іс әрекетінің нәтижелігін сипаттайтын ең маңызды көрсеткіш болып табылады. Өнеркәсіпте пайда тауарлық өнімді өткізу, өнеркәсіптік емес сипаттағы жұмыстар мен қызет көрсетулер және өткізуден тыс операциялар нәтижелерінде қалыптасады.
Тапсырма 1. Жылдың бірінші тоқсанында шыққан 5000 бұйымның әр қайсысы 8 мың теңгеден сатылады. Бұл кәсіпорынның барлық шығындарын өтеді де, бірақ ешқандай пайда түскен жоқ. Тұрақты шығындар 7000 теңге, ал бір бұйымға шаққандағы айнымалы шығындар 6 теңге болады.
Жылдың екінші тоқсанында 6000 бұйым дайындалады, ал үшінші тоқсанда түсетін пайда көлемін екінші тоқсанмен салыстығанда 10% көбейту жоспарланып отыр.
Пайданы 10% ға көбейу ушін тағыда қосымша қанша өнім өткізу керек?
Тапсырма 2. І тоқсанда әрқайсысының бағасы 7 мың теңге тұратын 10000 бұйым жасап шығарылды. Тұрақты шығындар 16000 мың теңге болды. Бұйымның бір данасын жұмсалынған шикізат, материал, отын шығындары 5 мың теңгеден құрады. ІІ тоқсанда түсетін пайданы 8% ға көбейту жоспарланып отыр. Ол үшін қосымша қанша өнім өндіру қажет?
Тапсырма 3. Кәсіпорынның тауарына нарықтағы бағасы 6000 теңгені құрады, тауарлы өнім көлемі – 40 дана, тауар бірлігінің толық өзіндік құны 4500 теңге, оның ішінде еңбекақы төлеу – 2000 теңге.
Анықтау керек:
1. Өнімнің рентабельдігін, %;
2. Кәсіпорынның жалпы табысын (мың теңге);
Тапсырма 4 Тауардың нарықтағы бағасы 495 теңге, бағаға қосымша бөлшек баға–25%, мекеменің өткізуге арналған үстемесі – 10%, қосылған бағаға салынатын салық – 20%, кәсіпорын өнімнің толық өзіндік құны - 250 теңге.
Анықтау керек:
1. Кәсіпорын пайдасын, теңге:
2. Өнім рентабельдігін,%.
Тақырып 15. Кәсіпорын қаржысы
Сабақтың мазмұны: Кәсіпорын қызметін анықтайтын көрсеткіштер мына төмендегі талдау мақсаттарына байланысты болады:
-стратегиялық мақсат – кәсіпорын қызметі нәтижелілігінің өзімен бәсекелестік басқа кәсіпорынның қызметімен салыстыру қажет.
-тактикалық мақсат – басшылық кәсіпорын қызметін бақылайды.
-жоспарлау міндеті – түрлі ресурстардың немесе осы ресурстардың түрліше ұштастырылуының пайдалылығын салыстыру қажет.
-басшалақтың басқадай мақсаттары – кәсіподақ пен ұжымдық шарт жасасу жөнінідегі келіссөздер жүргізу.
Кәсіпорынның өндірістікшаруашылық және коммерциялық қызметі қасиетінің әр түрлілігі және түрлі белгідегі көрсеткіштердің көптеген түрлеріне ықпал етеді.
Тапсыырма 1. Кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметін талдаудың негізгі принциптері
Тапсырма 2. Күкірт өндіретін кәсіпорынның жылдық жоспары бойынша келесі мәлеметтер қарастырылған: өкізілетін өнім көлемі 300000 тонна, негізгі қорлар мен мөлшерленетін айналымдағы құралдардың құны 1500 млн теңге, 1 тонна өнімінің бағасы 6200 теңге, 1 тонна өнімнің өзіндік құны 4500 теңге. Өндірістік жалпы рентабельділігін анықтаңыз.
2.4 Оқытушылардың жетекшілігімен орындалатын студенттердің өздік жұмыстары бойынша өткізілетін сабақтардың жоспары (соөж)
№ |
Тапсырма
|
Өткізу түрі |
Әдістемелік ұсыныс |
Ұсынылатын әдебиеттер |
1 |
Кәсіпорын -кәсіпкерлік қызметтің субъектісі ретінде |
Тренинг |
Табиғатты тиімді пайдаланудың маңызы мен рөлі. |
1 нег.[7- 21 ] 2 нег.[11 - 88 ] 3 нег.[8 - 38 ] |
2 |
Кәсіпорын ресурстары. Негізгі қорлар |
Пікір талас |
Сұраныспен ұсынысқа мысал келтіріңіздер. |
1 нег.[29 - 43 ] 2 нег.[145 -193]
|
3 |
Кәсіопорын ресурстары. Кәсіпорынның айналым құралдары |
Есеп шығару |
Өндіріс шығындарын есептеу |
1 нег.[43- 56 ] 2 нег.[171-193 ]
|
4 |
Кәсіпорындағы еңбекақы төлеу |
Есеп шығару |
Ұсыныс пен бағаның ара қатынасы. |
1 нег. [59 - 80]
|
5 |
Жұмыстардың өзіндік және сметалық құны |
Есеп шығару |
Жаналықтар айту. |
1 нег.[59-77] 2 нег.[238-255]
|
6 |
Кәсіпорынның қаржылық базасы. Кәсіпорынның баға саясаты |
Пікір талас |
Орташа шығынды анықтаңыздар. |
1 нег.[81- 99] 2 нег.[273- 292]
|
7 |
Кәсіпорын қызметінің нәтижелерін бағалау |
Тренинг |
Мысалдар келтіріңіздер. |
1 нег.[109-133 ] 4 нег.[30-36 ] |
8 |
Кәсіпорынның шаруашылық қызметінің нәтижелерін экономикалық талдау |
Тренинг |
Жаналықтар айту. |
1 нег.[136-171] 2 нег.[358-378]
|
9 |
Жұмыстарды жобалау және шығындар сметасы |
Тренинг |
Мысалдар келтіріңіздер. |
1 нег.[147-162, 168-171] 2 нег.[171-184]
|
10 |
Кәсіпорындағы персоналды басқару әдістері |
Есеп шығару |
Жаналықтар айту. |
1 нег.[179-189] 2 нег.[41-43]
|
11 |
Еңбекті ғылыми ұйымдастыру. |
Пікір талас |
Мысалдар келтіріңіздер. |
1 нег.[190-208] 2 нег.[379-408]
|
12 |
Жұмыстарды ұйымдастырудың ерекшеліктері |
Тренинг |
Жаналықтар айту. |
1 нег.[245-249]
|
13 |
Жұмыстарды стратегиялық және оперативтік жоспарлау |
Пікір талас |
Жаналықтар айту. |
1 нег.[209-234]
|
14 |
Өндірісті басқару әдістері және ақпараттық қамтамасыз ету |
Пікір талас |
Мысалдар келтіріңіздер. |
1 нег.[250-267] 2 нег.[485-501]
|
15 |
Топогеодезиялық өндірісті басқару әдістері және ақпараттық қамтамасыз ету |
Пікір талас |
Жаналықтар айту. |
2 нег.[502-517] 4 нег.[44-58]
|
2.4 Студенттердің өздік жұмыстары бойынша сабақ жоспары (СӨЖ)
№ |
Тапсырма
|
Әдістемелік ұсыныс |
Ұсынылатын әдебиеттер |
1 |
Кәсіпорын ресурстары. Кәсіпорыннның негізгі қорлары
|
Тренинг |
1 нег.[7- 21 ] 2 нег.[11 - 88 ] 3 нег.[8 - 38 ] |
2 |
Кәсіпорынның айналым қорлары
|
Есеп шығару |
1 нег.[29 - 43 ] 2 нег.[145 -193]
|
3 |
Кәсіпорындағы еңбекақы төлеу |
Пікір талас |
1 нег.[43- 56 ] 2 нег.[171-193 ]
|
4 |
Өндірістік шығындар және топогеодезиялық жұмыстардың сметалық құны
|
Тренинг |
1 нег. [59 - 80]
|
5 |
Кәсіпорын қызметінің нәтижесін бағалау
|
Пікір талас |
1 нег.[59-77] 2 нег.[238-255]
|
6 |
Кәсіпорынның шаруашылық қызметінің нәтижелерін экономикалық талдау. |
Есеп шығару |
1 нег.[81- 99] 2 нег.[273- 292]
|
7 |
Еңбекті ғылыми ұйымдастыру |
Тренинг |
1 нег.[109-133 ] 4 нег.[30-36 ]
|
8 |
Жарғылық капиталдың тиімділігін анықтау |
Есеп шығару |
1 нег.[136-171] 2 нег.[358-378] |
9 |
Әртүрлі факторлардың әсер етуін ескере отырып өндірістік қуаттылықты анықтау: топогеодезиялық жұмыстардың маусымдылығын, күрделілік категориясын, климаттық жағдайларды, уақыттың жылдық қорын. |
Тренинг |
1 нег.[147-162, 168-171] 2 нег.[171-184] |
10 |
Үш цехы бар камералық кәсіпорынның ауысымын анықтау: стереотопографиялық, карта құрастырушылық, есептеуіш. |
Пікір талас |
1 нег.[179-189] 2 нег.[41-43] |
11 |
Құнды қағаздар бойынша кірісті анықтау |
Есеп шығару |
1 нег.[190-208] 2 нег.[379-408] |
12 |
Кемімелі қалдық әдісісмен амортизациялық аударымдарды анықтаңыз |
Тренинг |
1 нег.[245-249] |
13 |
Жоспарлы жылға арналған айналым қорларының қажеттілігін анықтау |
Пікір талас |
1 нег.[209-234]
|
14 |
Ағымдағы (жалпы) өтімділік коэффициентін есептеу |
Пікір талас |
1 нег.[250-267] 2 нег.[485-501]
|
15 |
Бригаданың кесімді бағамын анықтау |
Пікір талас |
2 нег.[502-517] 4 нег.[44-58] |