Билет №6

Менің туған қалам. (монолог) Мен Рудный қаласында тұрамын. Рудный Қостанай облысына жатады. Ол 1957 жылы салынды. Қалада Тобыл өзені ағады. Рудный қаласының әкімі –Бақытжан Гаязов. Рудный бұрын - Семидесятипалатинск деп аталды. Бірінші көшелері – Пионерская және Строительная. Қалада Марите Бежите, Ленин, Интернациалист жауынгерлерге арналған ескеркіштері бар. Рудный шағын, әдемі қала. Қалада мұз айдыны, сопрт кешені, әмбебеп дүкені, мұражай, кинотеатр, жастар сарайы бар. Мен өз қаламды сүйемін.

2.Сын есім.

Сын есім (имя прилагательное) - заттың сынын білдіреді. Сұрақтары – қандай? қай?

Мағынасына қарай: сапалық (качественные) Мысалы: жақсы, әдемі, таза,

қатыстық (относительные) - жұрнақ арқылы жасалады. Мысалы: таулы, қысқы. Сын есім сөйлемде көбінесе анықтауыш болады. Сын есімнің 4 шырайы бар (4 степени Жай шырай-положительная степень - жақсы, сұлу

Салыстырмалы шырай- сравнительная степень- рақ-рек,-ырақ-ірек, -лау,-леу,-дау, -деу, -тау,

-теу: жақсырақ, үлкендеу

Күшейтпелі шырай- превосходная степень - қап-қара, сап-сары

Асырмалы шырай -превосходная степень - ең, өте, аса, тым сөздер арқылы жасалады.

3.Морфологиялық талдау жаса. Қаламыз – таза, өте әдемі..

Өте әдемі – сын есім, себебі заттың сынын білдіреді. Сұрағы - қандай?

Мағынасына қарай : сапалық, асырмалы шырай

Синтаксистік қызметі – анықтауыш

Билет №7Түркістан қаласы. (монолог) Қазақ жерінде ежелгі қалалардың бірі - Түркістан қаласы. Бұл қала Оңтүстік Қазақстан облысында орналасқан. Түркістан қаласы - бұрын Шабғар деп, ал 9-10 ғасырларда Йаса деп аталған. Қасиетті Түркістанды «Екінші Мекке» - деп атайды. Түркістанда Қожа Ахмет Йасауи кесеңесі бар. Қазір Түркістан - тарихи және туристік қала. Ол мәдениет орталығына айналған. Бүгінгі Түркістан - үлкен, әсем қала. Түркістан қаласының болашағы зор.

2.Сан есім.

Сан есім - заттың санын, ретін білдіретін сөз табы. Сұрақтары: Қанша? неше? Сан есім мағынасына қарай 6 түрге бөлінеді.

1.Есептік-количественные ( бір,екі,үш т.б.)

2.Реттік-порядковые (–ыншы,-інші; -ншы,-нші жұрнақтар арқылы жасалады. (бір-інші)

3.Жинақтық-собирательные (-ау,-еу жұрнақтар арқылы жасалады .Бір-еу, үш-еу... 1-7)

4.Болжалдық-приблизительные 1.(-даған,-деген,-таған,-теген,-дай,-дей, -тай,-тей жұрнақтар арқылы. Мың-даған, қырықтай 2. шақты, шамалы, шамамен (около)-деген септеуліктер арқылы. Он шақты, жүз шамалы

5. Топтау-разделительные-образуются путем повторения сан есім с окончаниями Шығыс септік в конце.Бес-бестен-по 5, он-оннан-по10

6. Бөлшектік-дробные (Шығыс септік+сан есім. Үштен бір 1/3, алтыдан екі 2/6)

3.Морфологиялық талдау жаса. Ол Шымкент қаласынан 225 шақырым жерде.

225 – сан есім, себебі заттың санын білдіреді. Сұрағы - неше?

Мағынасына қарай: есептік

Құрамына қарай: күрделі

Тұлғасына қарай: негізг

Синтаксистік қызметі – анықтауыш

Билет №8

1.Ұлттық киімдер. (монолог)

Ұлттық киім – халықтың салт-дәстүрі, әдет-ғұрып, тарихы мен мәдениеті туралы хабардар береді. Қазақтың ұлттық киімдері адамның дене мүшелеріне сәйкес: баскиім, іштік киім, сыртқы киім, аяқкиім деп жіктеледі (болады). (Национальная одежда – знакомит с традициями, историей, культурой, уровнем жизни народа. Каз. нац. одежда подразделяется в соответст. с возр. особен-ми на: головные, внутр., наружн., обуви)

Қазақтың ұлттық баскиімдері: бөрік, тымақ, қалпақ, тақия ерлердің баскиімдері. Кимешек, жаулық, сәукеле, орамал әйелдердің баскиімдері.

Іштік киімдерге: жейде, көйлек, шалбар, қамзол желет жатады. Ал сыртқы киімдерге: шапан, тон, ішік, күпі жатады. Аяқкиімдерге: пима, байпақ, мәсі, кебіс, әйел етігі және ерлер етігі жатады. Қазақтың ұлттық киімдері әсем ою-өрнектермен безендіріледі. Ал қыз-келіншектердің бас киімдерін алтын, күміс тастармен әшекейлейді.

2.Есімдік.

Есімдік - зат есім, сан есім, сын есім орнына қолданылатын сөз табы. Есімдіктің түрлері (разряды): 1. Жіктеу ес.-личн. (мен,сен,сіз, ол,біз,сендер,сіздер,олар). 2.Сілтеу ес.-указательные (бұл, мынау, мына - это, а этот; сол - тот самый; ол, анау, ана-тот,та. 3.Өздік ес.-возвратное(өз-себя). 4. Жалпылау-определительные(әр, әрбір - каждый; бәрі -все; барша, бүкіл, барлық - весь; түгел - полностью; әркім - каждый).

5.Белгісіздік-неопределенные(біреу, кейбіреу, әлдекім - кто-то; бірдеме -что-то,әлдеқандай-какой-то;біраз-немного;кейбір-некоторый. 6.Болымсыздық-отрицательные(еш... ешкім-никто;ешқандай-никакой; ешқалай-никак. 7.Сұрау-вопросительные(кім?не? қандай?қашан? т.б.) Мысалы: Мен ертең мектепке барамын(жіктеу)

3.Морфологиялық талдау жаса. Мына тымақ жылы болады.

Мына – есімдік, сын есімнің орнына қолданылып тұр. Есімдіктің түрі: сілтеу.

Құрамына қарай: дара

Тұлғасына қарай: негізгі

Синтаксистік қызметі – анықтауыш