2.Етістік райлары.(наклонен.

Етістіктің іс-әрекеті орындаушымен, уақытпен байланысты қатынасын білдіреді. Оның 4 түрі бар: ашық рай, бұйрық рай, шартты рай, қалау рай. Олардың жасалу жолы:

Ашық рай

(изъявительное накл)

Бұйрық рай

(повелительное накл.)

Қалау рай

(желательное накл.) Шартты рай

(условное нал.)

Етістіктің үш шағы арқылы жасалады.

(испоьзуется для обозначения всех трех времен)

Мысалы: Мен бар-а-мын

Мен бар-ды-м

Мен бар-ар-мын. Бұйыру, өтініш білдіру арқылы жасалады.

(выражает приказания, просьбы, советы, пожелания)

Мысалы: Мен айтайын.

Сен айт.

Сіз айтыңыз. Іс иесінің іс-әрекетті қалауын білдіреді.

(передает желание, стремление субъекта произвести действие) Іс-әрекеттің болу, болмауын білдіреді.

(исп. для обозн. действия, осуществление которого возможна или нет)

1.Етістік+(-ғы,-гі,-қы,-кі)+ т.ж.

«кел» етістігі

Мен оқы-ғы-м келеді

2. Етістік+(-ғай,-гей,-қай,-кей)+ ж.ж.

бар-ғай-сың

3. Етістік+(-са,-се)+ ж.ж.

«игі еді»

Ол барса игі еді. Етістік –са, -се жұрнақтары арқылы жасалады.

Мысалы: Көп оқыса, бес алады.

3.Берілген етістікті рай түрлеріне айналдыр. (көру)

Мен көремін (ашық рай)Мен көрсем (шартты рай)

Сен көр (бұйрық рай) Ол көрсе игі болады (қалау рай)

Билет №15Шәкен Айманов. (монолог)(1914 - 1970)Туған жері: Павлодар облысы Баянауыл ауданы. Ол –КСРО халық әртісі. Семей педучилищесінде оқыды. 1933 жылы қазақ драма татрында өнер жолын бастады. Өмірінің 20 жылы осында өтті. 1964 ж. Лондонда «Отелло» трагедиясынд Отеллоны ойнады. «Дала қыз», «Біздің сүйікті дәрігер», «Алдар көсе», «Атамекен», «Атаманның ақыры» сияқты кинолар түсірді. Шәкен Айманов – Алдар көсе, Жамбылдың рөлдерінде ойнады.Қазақстан кинематографиясы Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясының тарихы: 1934ж. «Қазақфильм» киностудиясы құрылды1938 ж. тұңғыш «Амангелді» фильмін көрсетті 1967ж. тұңғыш қазақ мультфильмі дайындалды («Қарлығаштың құйрығы неге айыр?») 1984 жылдан бастап Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясы болып атанда.

2.Үстеу.(наречие)Үстеу – қимылдың түрлі белгісін, мезгілін, мекенін, себебін, мақсатын білдіретін сөз табы. Тұлғасына қарай: негізгі (ерте, кеше), туынды(бірге, зорға); құрамына қарай: дара(ерте, кеш), күрделі(бүгін, таңертең); мағынасына қарай 7 топқа бөлінеді:Олардың жасалу жолы:

Үстеу түрі Сұрағы

Мысал

1Мекен үстеу Қайда? Қашан? Қалай қарай? әрі, бері, алға, осында

2Мезгіл үстеу Қашан? Қашаннан бері? кеше, бүгін, биыл

3Сын-қимыл Қалай? Қайтіп? Қалайша? бірге, қолма-қол, көзбе-көз

4Мақсат Қалай? Не мақсатпен? әдейі, жорта, біле тұра

5Себеп Неге? Неліктен? Не себепті?босқа, амалсыздан, текке

6Мөлшер Қанша? Қаншама?Қаншалық? Онша, сонша, азғантай, талай

7Күшейткіш Қалай? Қандай?Ең, тым, аса, өте

3. Морфологиялық талдау жаса. Бұл режиссер біршама көркем фильмдер қойған.

Біршама – үстеу, сұрағы – қанша?

Тұлғасына қарай: туынды

Құрамына қарай: күрделі

Мағынасына қарай: мөлшер (наречие количества и меры)

Синтаксистік қызметі: пысықтауыш