58. Хсқ арнайы субъектілері.

Халықаралық сауда құқығының өзі мемлекеттер арасындағы сауда айналымының жиынтығы болғандықтан, оның негізгі субъектілері де – мемлекеттер, ал нақтырақ айтсақ сол белгілі бір мемлекеттің заңды және жеке тұлғалары болып табылады. ХСҚ – халықаралық сауда субъектілерінің арнайы реттеуі жоқ сала. Мұны былайша түсіндіреміз: х-қ сауданың субъектілері (заңды және жеке тұлғалар – кәсіпкерлік субъектілер) соларға қолданбалы ұлттық заңнамаға сәйкес халықаралық сауда айналымында келісімшарттар жасасу құқығына ие болады. Яғни халықаралық сауда айналымының субъектілері белгілі бір мемлекеттің азаматтық (сауда) айналымының субъектілерінен еш айырмашылығы жоқ, себебі, тұлға өзінің ұлттық заңнамасы бойынша дербес әрі жеке дара келісім жасауға құқық ала отырып, көпшілік мемлекеттердің заңнамасы бойынша автоматты түрде халықаралық сауда айналымында да келісім жасасу құқығына ие болады.

Сондықтан, ұлттық заңнамасына сай азаматтық және сауда құқығының субъектілері болып танылатын барлық субъектілер:

-жеке кәсіпкер,

-толық серіктестік,

-коммандиттік серіктестік,

-АҚ,

-ЖШС,

-ТҰК және т.б. халықаралық сауда айналымының субъектілері болып табыла алады.

Сонымен қатар, жоғарыда аталған субъектілер қатары мынадай себептермен шектелуі мүмкін:

1. әр түрлі мемлекеттердің субъектілерінің арасындағы кез келген азаматтық-құқықтық келісім ХСҚ-на тиесілі болып санала бермейді. Мысалы: жеке қолдануға шет елден зат сатып алу, тб)

2. Ұлттық құқықтың кейбір субъектілері кәсіпкерлік субъект болып табылмайды. Мыс: қайырымдылық қорлары, шіркеулер, мешіттер, ж/е т.б.)

3. Кейбір мемлекеттердің заңнамасы шарт жасасу құқығы бар барлық ұлттық құқық субъектілерін автоматты түрде халықаралық сауда айналымында шарт жасау құқығымен өкілеттемейді. Барлық дерлік мемлекеттердің заңнамалары кәсіпкерлік қызмет субъектілерін тіркелуіне міндетті талап қояды. Әдетте, мұндай тіркелу процесі сот немесе әкімшілік органдармен жүргізілетін сауда реестрлерінде жүзеге асырылады.

59. Хсқ арнайы субъектілері.

Халықаралық сауда құқығының өзі мемлекеттер арасындағы сауда айналымының жиынтығы болғандықтан, оның негізгі субъектілері де – мемлекеттер, ал нақтырақ айтсақ сол белгілі бір мемлекеттің заңды және жеке тұлғалары болып табылады.2

ХСҚ – халықаралық сауда субъектілерінің арнайы реттеуі жоқ сала. Мұны былайша түсіндіреміз: х-қ сауданың субъектілері (заңды және жеке тұлғалар – кәсіпкерлік субъектілер) соларға қолданбалы ұлттық заңнамаға сәйкес халықаралық сауда айналымында келісімшарттар жасасу құқығына ие болады. Яғни халықаралық сауда айналымының субъектілері белгілі бір мемлекеттің азаматтық (сауда) айналымының субъектілерінен еш айырмашылығы жоқ, себебі, тұлға өзінің ұлттық заңнамасы бойынша дербес әрі жеке дара келісім жасауға құқық ала отырып, көпшілік мемлекеттердің заңнамасы бойынша автоматты түрде халықаралық сауда айналымында да келісім жасасу құқығына ие болады.

Сондықтан, ұлттық заңнамасына сай азаматтық және сауда құқығының субъектілері болып танылатын барлық субъектілер:

-жеке кәсіпкер,

-толық серіктестік,

-коммандиттік серіктестік,

-АҚ,

-ЖШС,

-ТҰК және т.б. халықаралық сауда айналымының субъектілері болып табыла алады.

Сонымен қатар, жоғарыда аталған субъектілер қатары мынадай себептермен шектелуі мүмкін:

4. әр түрлі мемлекеттердің субъектілерінің арасындағы кез келген азаматтық-құқықтық келісім ХСҚ-на тиесілі болып санала бермейді. Мысалы: жеке қолдануға шет елден зат сатып алу, тб)

5. Ұлттық құқықтың кейбір субъектілері кәсіпкерлік субъект болып табылмайды. Мыс: қайырымдылық қорлары, шіркеулер, мешіттер, ж/е т.б.)

6. Кейбір мемлекеттердің заңнамасы шарт жасасу құқығы бар барлық ұлттық құқық субъектілерін автоматты түрде халықаралық сауда айналымында шарт жасау құқығымен өкілеттемейді. Барлық дерлік мемлекеттердің заңнамалары кәсіпкерлік қызмет субъектілерін тіркелуіне міндетті талап қояды. Әдетте, мұндай тіркелу процесі сот немесе әкімшілік органдармен жүргізілетін сауда реестрлерінде жүзеге асырылады.