7. Қандай атмосфералық ауа сапасын қадағалайтын нормативтерді білесіз.

Атмосфера ауасындағы заттар адам ағзасына біріншіден, дем алу жолдар арқылы түседі. Бронхо арқылы түскен лас ауа өкпеге таралып кейіннен қанмен лимфаға тарайды. Біздің елімізде атмосфералық ауадағы қоспа құрамының шекті деңгкйін гигиеналық регламентациялау жұмыстары жүргізіледі.

Атмосфералық ауа сапасын нормалау- биосфераға тұтасымен және халық денсаулығының қауіпсіздігіне кепілдік беретін, қоршаған ортаға әсердің шекті рауалы нормативтерін бекіту мақсатында жүзеге асады.

Қазіргі уақытта 500-ден аса заттың атмосфера ауасындағы шекті мүмкіндік концентрациясы (ШМК) анықталған.

ШМК – атмосфера ауасындағы қоспаның белгілі бір уақытта орташаланған максималды концентрациясы. Бұл белгілі бір кезеңде н/е адамның бүкіл өмірінде қоршаған ортаға зиянды әсерін тигізбейтін конц/я.

Зиянды заттардың адам ағзасына ұзақ уақыт бойы әсер ету ықтималдығын ескере отырып, ШМК-ның орташа тәуліктік мәндері енгізілген. Осылайша, әрбір зат үшін 2 норматив қабылданған: адамда болатын рефлекторлы реакцияларды ескерту мақсатындағы мах бір ғана ШМК және шексіз ұзақ демалу кезінде жалпы токсикал мутагенді, концерагенді және басқа да әсер етулеріне ескерту мақсатында алынған орташа тәуліктік ШМК.

Курорторындарында, демалыс үйлері, шипажайлар мен 200 мыңнан астам тұрғыны бар қалалардың демалыс зоналарында атмосфераны ластайтын қоспалар конц/сы 0,5 ШМК-дан аспау керек. Егер ауада бірігіп қосынды әсер жасайтын заттар бір кезде пайда болатын болса, онда олардың конц/ның ШМК-сы мен нормаланған қосындысы 1-ден аспау керек.

Қосынды әсерге ие зиянды заттарға химиялық құрылымы және адам ағзасына әсер ету сипаты ұқсас келетін заттар жатады. Мыс: күкірт диоксиді мен күкіртті сутек, күкірт диоксиді мен фенол, күкірт диоксиді мен фторлы сутек.

ШМК мәндері берілмеген жағдайда заттың гигиеналық қауіптілігін бағалау үшін ауа ластануының шамалық қауіпсіздік мах бір ретті деңгейінің көрсеткішін қолдануға болады. С.қ. жұмыс істеу аймағындағы ауада болатын заттардың ШМК-сы есептелген. ШМК-ның мәні күнделікті 8 сағ уақыт жұмыс уақытында, демалу кезінде жұмысшыларда ауру тудырмайтындай н/е одан да ұзақ уақытта денсаулық күйі төмендемейтіндей шамада болу керек.

Жұмыс аймағы деп жұмысшылардың үнемі уақытша жұмыс жасайтын 2 м биіктікке дейінгі кеңістікті айтады.

Күкірт диоксидінің жұмыс аймағындағы ШМК-сы 10-ға, ал азот диоксидінікі 5-ке тең.

Ірі өнеркәсіптік орталықтарда атм/қ ауаның ластану дәрежесі санитарлық-гигиеналық нормативтерден асып түсуі мүмкін.

Атм/қ ауадағы зиянды заттар конц/ң уақыттық ж/е кеңістіктің өзгерісінің сипаты әр түрлі фактор/дың көптігімен анықталады. Атм/қ ауаның ластану деңгейінің қалыптасу заңдылық/ын, олардың өзгеру тенденция/ын білу, ауа бассейнінің талап ететін тазалығын қамтамасыз ету үшін өте қажет.

Атмосфераға стационарлық көздерден ластаушы заттар шығарындыларының нормативтерін есептеу

1. Атмосфераға стационарлық көздерден ластаушы заттар шығарындыларының нормативтері (шекті жол берілген шығарынды - ШЖБШ) өнеркәсіп кәсіпорындарының даму болашағын және атмосферада зиянды заттардың сейілуін ескере отырып, осы көзден және қаланың немесе басқа елді мекеннің көздерінің жиынтығынан жер бетіндегі шоғырлану елді мекендердің шекті жол берілген шоғырлануларынан аспайтындай етіп әрбір нақты атмосфераны ластау көзі үшін анықталады.         

2. Шығарындылар көздерінің тізбесі және олардың сипаттамалары жобаланатын объектілер үшін - жобалау ақпаратының негізінде, қолданыстағы объектілер үшін - атмосфералық ауаға ластаушы заттардың шекті жол берілген шығарындылары нормативтерінің жобасын әзірлеудің бірінші кезеңі болып табылатын, атмосфераға ластаушы заттар шығарындыларының және олардың көздерінің түгендеуі негізінде айқындалады.      3. Көздерден шығарындылар нормативтері уақыт бірлігінде (секундына) шығарылатын ластаушы заттың массасы (граммен) ретінде айқындалады.      4. Атмосфераға шығарындылар нормативтері объектінің санитарлық-қорғаныш аймағының шекарасында, сондай-ақ жақын тұрғын үй аймағының аумағында атмосфералық ауаның жерге жақын қабатындағы ластаушы заттардың ең жоғары бір реттік шоғырлануы аялық шоғырлануларды ескере отырып, елді мекендердің атмосфералық ауасы үшін тиісті гигиеналық нормативтерден аспайтындай етіп белгіленуі тиіс.

5. Елді мекендердің атмосфералық ауасы үшін гигиеналық нормативтер ретінде атмосфераға шығарындыларды нормалау мақсатында: әлеуетті-қауіпті химиялық заттардың шекті жол берілген ең жоғарғы бір реттік шоғырлануының мәндері қабылданады.