3. Yaddaş və verilənlərin tipləri

3.1. Yaddaş və onun növləri

Kompüter proqramları verilənlərdən və instruksiyalardan iba­rət olur. Verilənlər – proqramın predmeti olan informa­si­ya­dır. Məsələn, əgər sizin kompüter proqramının istifa­də­çi­si­nə qrup­da 600- dən yuxarı bal toplayan tələbələrin siyahısı la­zım­­dır­sa, onda verilən olaraq onların orta balları ilə eyni olan bü­tün tələbələrin siyahısı götürülə bilər.

Kompüter proqramının instruksiya və verilənləri proq­ra­mın iş­ləməsi üçün kompüterin yaddaşında yerləşməlidir. Kom­­pü­ter­də yaddaşın üç əsas növü var:

1. Mərkəzi prosessor(MP);

2. Operativ yaddaş(ixtiyari girişli yaddaş, RAM);

3. Daimi yaddaş.

Prosessor – kompüterin beynidir və onun sürəti nə qədər yük­sək olarsa, kompüter bir o qədər tez işləyir. Kompüter əmə­liy­­yatlarını koordinasiya etməkdən savayı, prosessor keş-yad­da­­­şa da malikdir. Prosessorun keş–yaddaşı reqistr ad­lanan seq­­­mentə malikdir. Bu yaddaş tez-tez istifadə olunan ins­truk­si­ya və verilənlərin saxlanması üçün lazımdır.

Prosessor keş-yaddaşa çox tez müraciət edə bilər, lakin onun tu­tumu çox kiçik olur. Deməli, qalan instruksiya və proq­­ramlar baş­qa yerdə yerləşməlidirlər.

Operativ yaddaş – ixtiyari girişli yaddaşdır və ya operativ yad­dasaxlama qurğusudur (OYQ). Kompüterdə bu yaddaş nə qə­dər çox olarsa, onda eyni zamanda daha çox proqram bu­rax­­maq olar və onlar daha tez işləyərlər.

Prosessor operativ yaddaşa da keş yaddaş kimi çox tez mü­ra­ciət edə bilər. Bununla belə operativ yaddaşın həcmi keş – yad­daşın həcmindən çox böyükdür. Lakin ope­ra­tiv yaddaş da keş-yaddaş kimi müvəqqətidir. Kompüter sön­dürüldükdə bu yaddaşda saxlanılan informasiyalar yox olur.

Nəhayət, kompüterdə çoxlu sayda digər proqramlar da ola bi­­lər (məsələn, elektron poçt, İNTERNET, mətn və s. proq­ram­la­rı, başqa fayllar-məktublar, sazişlər, xəbərlər və s.) ki, onlardan in­di yox başqa vaxtlarda istifadə edilə bilər. Ona görə də yaddaşda keş-yaddaş və ope­rativ yaddaşdan fərqli olan elə di­gər yaddaş sahəsi də la­zım­dır ki, verilənləri daimi sax­la­sın (hət­ta kompüter yenidən yük­ləndikdən və sön­dü­rül­dük­dən son­ra da). Daimi yaddaş (da­imi yaddasaxlama qur­ğu­su) – adə­tən, bərk­ diskdir, lakin bu digər qurğular da ola bilər, CD ROM, DVD ROM, dis­ket­­lər və ya Flash-yaddaş. Lakin nö­vün­dən asılı ol­ma­yaraq da­i­mi yaddaş informasiyanı uzun müddət sax­layır.

Daimi yaddaş qurğusu informasiyanı uzun müddət qo­ru­maq­­­la bərabər, operativ yaddaşa nəzərən təqribən yüz və ya min də­fələrlə böyük həcmə malikdir.

DYQ informasiyanı üzün müddət saxladığından və böyük həc­­­mə malik olduğundan, o həm də proqram və verilənlərin sax­­­lanması üçün də istifadə olunur.

DYQ böyük həcmə malik olmasına və uzun müddətli sax­la­­ma imkanlarına malik olsa da, kompüter proqramı daimi yad­­­daş­­­da yerləşən instruksiyaları yerinə yetirə bilmir. Bu ins­truk­­si­ya­­lar DYQ –dən operativ yaddaşa yüklən­mə­li­dir­lər. Həm də kom­­püter proqramı daimi yaddaşda yerləşən veri­lən­lər­lə əmə­liy­­yat apara bilmir. Bu verilənlər də DYQ –dən operativ yad­da­şa yüklənməlidirlər.

Yaddaşda yer ünvana görə də təyin olunur. Bu ünvanlar 16-lıq say sistemində ifadə olunurlar, məsələn, 0xF7C3. Yad­daşın ünvanı adi küçə ünvanlarında olduğu məntiqlə, yə­ni ardıcıl mo­del­lə həyata keçirilir.

100

101

102

103

104

105

Şəkil 3.1.Yaddaşın ünvanının ardıcıllığı

Yaddaşın hər bir ünvanında saxlanan informasiya bayt ad­la­nır. Qeyd edək ki, kompüter bitlərdə fikirləşsə də 0 və 1 bit öl­çülü informasiyanı emal edə bilmir. Kompüterin emal edə biləcəyi ən kiçik informasiya vahidi bayt və ya 8 bitdir. De­mə­li, hər bir ünvan 1 bayta qədər informasiya (sıfır və bir­lər­dən ibarət olan 8 rəqəm ardıcıllığı) qoruya bilər.

Qiymət

	00000100	10011000	01001010	00100100
100	101	102	103	104	105

Yaddaşın ünvanı

Şəkil 3.2. Bayt qiymətlərlə yaddaşın ünvanları ardıcıllığı