4.2. Giriş/çıxış operatorları

Standart C-də giriş/ çıxış üçün printf və scanf işlə­di­­lir. C++-da isə uyğun olaraq cout və cin işlədilir.

printf funksiyasının sintaksisi belədir:

printf ( “idarəedici sətir”, [arqumentlərin siyahisi])

Arqumentlərin siyahısı – sabitlər, dəyişənlər və ya ifa­də­lər ardıcıllığıdır; onların qiymətləri displeyin ekranına çı­xa­­rılır (ida­­rəedici sətrin formatı ilə). Məsələn,

printf (“ i=%d, \n j=%d, a=% 6.2 f.\n” , i , j, a);

Əgər

i=1234, j=127, a= 86.531 olarsa, ekranda

i=1234,

j=127, a= 86.53

görərik.

Idarəedici sətir 3 növ obyektə malikdir:

• adi simvollar ( ekrana dəyişdirilmədən çıxarılır);

• çevrilmə spesifikatorları (bunlardan hər birisi arqu­ment­lə­rin sonrakı siyahısından ekrana növbəti arqumentin qiymətinin çıxarılmasını yaradır);

• idarəedici simvol sabitlər.

Hər bir çevrilmə spesifikası % simvolu ilə başlayır və çevrilmə simvolu ilə qurtarır. Onların arasında aşağıdakılar yazıla bilər:

• “minus” işarəsi, onu göstərir ki, çıxarılan mətn sol sər­həd­lə bərabərləşir (susmaya görə sağ sərhədlə bəra­bər­lə­şir);

• çıxarış sahəsinin minimal ölçüsünü ve­rən rəqəmlər sət­ri;

• bölgü işarəsi olan nöqtə;

• çıxışın dəqiqliyini verən rəqəmlər sətri.

Çevrilmə simvolları aşağıdakılardır:

d- arqument onluq göstərilişə çevrilir;

o- arqument səkkizlik göstərilişə çevrilir;

x- arqument 16-lığa çevrilir;

c- arqumentin qiyməti simvoldur;

s- arqumentin qiyməti simvollar sətridir;

e- arqumentin qiyməti sürüşkən vergüllü formada float və ya double tipdir;

f- arqumentin qiyməti sabit vergüllü formada float və ya double tipdir;

g- f və ya e formatlarından biridir;

u- arqumentin qiyməti işarəsiz tam ədəddir;

p- arqumentin qiyməti göstəricidir (ünvan).

Məsələn, onluq tam ədədləri aşağıdakı üsullarla ekrana çıxara bilərik:

programın fraqmenti nəticə:

i = 5 ;

printf("%d",i) ; 5

printf("'i=%d",i) ; i=5

printf("i=") ;

printf("%d",i) ; i=5

printf("i=\n") ; i=

printf("%d",i) ; 5 alt sətrə keçir

printf('i=%d\n",i) ; i=5 alt sətrə keçir

printf("%d - %d",i, 5*i); 5 - 25

Simvolları ekrana çıxarmaq üçün:

s = "ABCDEF"

printf("%10s ",s); . . . . A B C D E F

printf("%10.3s ",s); . . . . . . . A B C

Həqiqi ədədləri isə belə formatla verə bilərik:

x = 128.5 ;

printf("%6.2f",x) ; 128.50

x = 85.47 ;

printf("%6.3f",x) ; 85.470

printf("%4.1f",x) ; 85.5

Beləliklə, “idarəedici sətir” arqumentin sayını və tipini təy­in edir. Aşağıdakı cədvəldə verilmiş idarəedici simvollar tez-tez­­ istifadə olunur:

Cədvəl 4.2.

	“16”-lıqda	“8”-likdə		ASCII
'\0'	'\x0'	'\0'	NULL simvolu	0
'\a'	'\x7'	'\07'	səs siqnalı (alert)	7
'\b'	'\x8'	'\010'	kursoru bir addım dala qay­­tarmaq (back space)	8
'\t'	'\x9'	'\011'	üfüqi cədvəlqurma (tab)	9
'\n'	'\xA'	'\012'	aşağı sətir (new line)	10
'\v'	'\xB'	'\013'	Şaquli cədvəlqurma (vertical tab)	11
'\f'	'\xC'	'\014'	Səhifə (form feed)	12
'\r'	'\xD'	'\015'	Sətir başı (carriage return)	13
'\"'	'\x22'	'\042'	qoşa dırnaq (double quote)	34
'\\'	'\x5C'	'\134'	əks sleş (back slash)	92

scanf funksiyası da printf funksiyası kimi təsvir olunur.

scanf (“ idarəedici_ sətir”,arqumentlər_siyahısı);

Arqumentlər üyğun qiymətlərə göstəricilər olmalıdır, bu­­nun üçün dəyişənin adının qarşısında & simvolu yazılır. İdarəedici sə­tir çevrilmə spesifikasiyalarına malikdir və ar­qu­mentlərin tipləri və sayların təyini üçün istifadə olunur (printf - ə anoloji olaraq).

scanf(“ % d % f % c % s” , &i, &a, &ch, r);

Burada r - simvollar sətridir, onun özü göstərici oldu­ğun­­­dan qarşısında & (ampersand) işarəsi qoyulmur.

İdarədəedici sətirdə probel, cədvəlqurma və yeni sətrə keç­­­mə simvolları istifadə etmək olar. Çıxışda onlar inkar edi­lir.

Əgər klaviaturadan daxil edilərkən verilənlər bölgü işa­rə­­­ləri (məsələn, vergül) ilə ayrılırsa, onda idarəedici sətirdə də­­ çe­virmə spesifikaları bu işarə ilə ayrılmalıdır.

C++ -da giriş/çıxış baytların axını kimi icra olunur. Giriş/çıxışın geniş spektrdə emalı üçün iostream kitab­xa­na­sın­da çoxlu sayda funksiyalar və siniflər təyin olunmuşdur. Çıxış üçün istifadə olunan cout (the standard output stream - standart çıxış axını, si-aut kimi oxunur) funksiyası aşağıdakı kimi təs­vir olunur:

cout<<dəyişən<<endl;

burada << - axına yerləşdirmə əməliyyatı adlanır. endl (end line –“sətrin sonu” söz birləşməsinin abbreviaturasıdır)- axının manipulyatoru adlanır. “ ; “ isə operatorun sonunu ifadə edir.

Giriş üçün cin (the standard input stream - standart giriş axı­nı, si-in kimi oxunur) operatoru aşağıdakı kimi təsvir olunur:

cin >>dəyişən;

>> - axından götürmə əməliyyatı adlanır.

Misal 4.1. ifadələrini he­sab­­­la­ya­n proqram.

#include <stdio.h>

#include<conio.h>

#define a 3.1

void main()

{

double s,v;

float R,r;

printf("R ve r- i daxil edin:\n");

scanf ("%f%f",&R,&r);

s=4*a*(R*R+r);

v=4*a*(R*R*R-r*r)/3;

printf("s=%4.3f\nv= %3.2f ",s,v);

getch();

}

Alınmış nəticə: