12.9 Люминесценттік шамдарды жарықтандыратын қондырғыларды есептеу
Нақтылы жағдайларға байланысты люминесценттік жарықтандыруды есептеуге нүктелік, жарық ағының пайдалану коэффициенті, меншікті қуат әдістерінің біреуін пайдалануға болады. Нүктелік жарық көзі деп қабылдауға болатын жеке жарықтандырғаштармен орындалған люминесценттік жарықтандыруды осы әдістермен есептеу тиісті анықтамалық материалдармен қамтамасыз етілген.
Егер бір қатардағы жарықтандырғыштар арасындағы қашықтық есептік биіктіктің жартысынан кем болса немесе орнатылу биіктігінің жартысы жарық көзінің ұзындығынан кем болса, люминесценттік шамдарды жарықтандырғыштар жарықтанатын сызықтар деп саналады (12.3 сурет).
Люминесценттік шамдарлы жарықтандырғыштардың көпшілігіне сызықтық изолюкстердің анықтамалық қисықтары тұрғызылған. Осы себептен жарықтанатын сызықтан бақылау нүктеде жасалынатын жарықталынуды есептеу айтарлықтай жетілдірілген.
Жарықтанатын сызықтың сипаттамалары белгілі болғаңда нүктедегі жарықталыну деңгейі мыңа үш параметрге байланысты болады: Һе, L және Р (12.3 сурет).
12.3 сурет – Бақылау нүтеде жарықтанатын сыықтар жасайтын жарықталынуды есептеуге
Сызықтық изолюкстер графигі тік бұрышты координаталар жүйесінде тұрғызылады. Осьтер бойынша биіктіктің бірлігіне келтірілген L1=L/Һе және Р1=Р/һе шамалар салынады. Жарықтанатын сызық жарықталынатын жазықтықтан 1 м биіктікте орналасқан, ал ұзындығы 1 м сызықтың жарық ағыны - келтірілген жарық ағыны - F1=1000 лм/м деп қабылданылады. Сызықтық изолюкстер графигі жарықтанатын сызықтың шетіне қарсы орналасқан нүктедегі салыстырмалы жарықталынуды анықтауға мүмкіншілік береді. Салыстырмалы жарықталынуды Һе, L және Р параметрлерінің әр түрлі тіркестерінде анықтауға болады.
Жарықталыну деңгейі анықталатын нүкте жарықтанатын сызықтың шетіне қарсы жатпаған жағдайда былай істелінеді.
Егер бақылау нүктесі жарықтанатын сызықтың шегінде 12.4, а суретте көрсетілгендей орналасса, сызықты шартты L1 және L2 екі бөлікке бөледі. Нүкте екі бөліктің де шеттеріне қарсы орналасқан болады. Нүктегедегі жарықталыну деңгейі сызықтың әрбір бөлігі жасайтын жарықталыну мәндерінің қосындысына тең. Сызық бөліктерінің жарықталыну мәндері сызықтық изолюкстер графигі бойынша анықталады.
12.4 сурет – Жарықтанатын сызықтардың шеттеріне қарсы жатпайтын нүктелердегі жарықталынуды анықтауға
Егер бақылау нүкте жарықтанатын сызықтан шет жақта орналасса (12.4, б сурет), жарықтанатын сызықты нүкте оның шетіне қарсы орналасқанша шартты жалғайды. Содан кейін сызықтың толық ұзындығын L+L0 және шартты қосылған бөлігінің ұзындығын L0 анықтайды. Сызықтық изолюкстер графигі бойынша толық ұзындыққа және шартты ұзындыққа сәйкес келетін шартты жарықталыну мәндері табылады. Бақылау нүктедегі салыстырмалы жарықталыну деңгейі нүктеде толық сызықпен және шартты сызықпен жасалынатын жарықталыну мәндерінің айырымы ретінде анықталады.
Жарықтанатын сызықтың қажетті жарық ағынының сызықтық тығыздығы, яғни сызықтың 1м ұзындығына келтірілген мәні мына формула бойынша анықталады:
(12.11)
Бақылау нүктеде нормаланған жарықталыну деңгейін қамтамасыз етуге қажетті жарықтанатын сызықтың толық жарық ағыны F= F1· L тең болады.
Жарықтанатын сызықтағы жарықтандырғаштардың саны
,
(12.12)
мұндағы Fш -таңдап алынған типті шамның жарық ағыны, лм; n1- бір жарықтандырғыштағы шамдар саны.
Қатардағы барлық жарықтандырғыштардың ұзындығын қатардың өз ұзындығымен салыстырып қатарды құрастырады. Егер бір жарықтандырғыштың ұзындығы ℓ болса, барлық жарықтандырғыштардың толық ұзындығы N·ℓ болады.
Егер N·ℓ =L болса, жарықтандырғыштарды үзіліссіз қатарға орналастырады. Егер N·ℓ < L болса, жарықтандырғыштарды қатарда бір-біріне кіші ара қашықтықпен орналастырады.
Егер жарықтандырғыштардың жалпы ұзындыгы N·ℓ > L болса, мынадай варианттар болуы мүмкін:
а) бірлік қуаты үлкен болатын шамдарды пайдалану;
б) жарықтандырғыштардың қатарын көбейту;
в) шамдар саны көп жарықтандырғыштарды пайдалану.
Жарықтанатың сызықты жарық ағынын пайдалану коэффициентінің әдісімен де есептеуге болады. Бұл жолы (12.10) формуланы пайдаланады. Оған бөлмедегі жарықтандырғыштар санының орнына жарықтандыратын қондырғыда белгіленген жарықтандырғыштар қатарының санын қояды және бір қатардағы шамдардың қосынды жарық ағынын анықтайды.
Жарықтандырғыштар мен шамдардың типтері таңдап алыңғандықтан және бір шамның жарық ағыны белгілі болғандықтан (12.12) формула бойынша бір қатардағы жарықтандырғыштардың санын анықтайды. Бір қатардағы жарықтандырғыштардың жалпы ұзыңдығын бөлменің ұзындығымен салыстырады. Жарықтанатың қатарларды құрастыру жоғарыда берілген әдістермен орындалады.[kgl]