Цитопемпсис- қан жасушаларын, плазманың майда тамшыларын эндотелий жасушасы арқылы қармап алып өткiзетiн белсендi процесi.

Фагоцитоз (phago- қорыту, os- аурулық жағдай, ауру) -фагоциттердiң бөгде заттар мен микробтарды қармау және қорытуы.

Эндоцитобиоз (endo- iште, citos- жасуша, bios- өмiр сүру, өмiр) - фагоцитоздың бұзылуынан микробтың фагоцит iшiнде тiршiлiгiн жалғастыруы.

Пролиферация (proles- ұрпақ, ferre- құру, өндiру) - жергiлiктi жасушалық элементтерiнiң қабыну ошағындағы көбеюi.

Тақырыбы: «Қызба»

Қызба – пирогендi заттардың әсерiне дене температурасы көтерiлуiмен және термореттеудiң өзгеруiмен сипатталатын типтiк патологиялық процесс.

Пирогендер (pyr-от, ыстық) - қызбаны шақыратын заттар.

Гомойотермды (homoios-бiр, бiрдей, + tremos-жылы) - қоршаған орта температурасына тәуелсiз дене температурасының салыстырмалы тұрақтылығы.

Пиротерапия (pyr-от, ыстық) - дене температурасын жасанды көтеру арқылы емдеу әдiсi.

Пойкилотермды (poikilos-әр түрлi, genesis -туу, пайда болу) - сыртқы орта температурасына тәуелдi дене температурасы тұрақсыз болатын ағзаның түрi.

Термогенез (thermos-жылу,genesis -туу, пайда болу) - жылуды түзу процесi.

Субфебрильдi қызба- температураның Цельсий бойынша 38 градусқа дейiн көтерiлуi.

Орташа қызба- температураның Цельсий бойынша 38-39 градусқа дейiн көтерiлуi.

Жоғары қызба - температураның Цельсий бойынша 39-40 градусқа дейiн көтерiлуi.

Гиперпиретикалық қызба- температураның Цельсий бойынша 41 градустан жоғары көтерiлуi.

Ұстамалы қызба (febris intermittens) - дене температурасы тәулiк бойы үлкен тербелу өрiсiмен сипатталанатын және таң ата қалпына келiп немесе төмендеуiмен ерекшеленетiн қызбаның түрi.

Әлсiрететiн қызба (febris hecticа)- дене температурасының тәулiктiк өзгеруiнiң Цельсий бойынша 3-5 градусқа жетуi.

Қайтымды қызба (febris recurrens)- қызбалық және қызбалық емес кезеңдердiң алмасуымен ерекшеленетiн қызба.

Босаңситын қызба (febris remittens) - тәулiктiк дене температурасының тербелiсi 1 градустан жоғары болады, бiрақ қайта қалпына келмейдi.

Атипиялық қызба (febris athypica) - дене температурасының тәулiк бойы бiрнеше рет өзгеруi; циркадты ырғақтың толық өзгеруiмен ерекшеленедi.

Либермейстер заңы - температураның Цельсий бойынша 1 градусқа жоғарлауы пульстiң 8-10 соққыға жиiленуiмен қатар жүруi.

Тiндiк ¼судi» патологиясы. Iсiктер

Анаплазия /гр. ana- керi ¸сер +plasis- ¼сiп ¼ну, ºалыптасу/- iсiктердi» жетiлмеген тiндерге ½ºсайтын биологиялыº ºасиеттерiнi», º½рылысыны» ¼згеруiмен жүретін жасушалардың жетіліп саралануының тұрақты бұзылысы.

Атипизм / гр. a- жоº, жоººа шы¹ару + typos- ¾лгi/- жаңа өспелік тінді бастапқы тіннен айыратын биологиялық қасиеттерінің жиынтығы.

Биопсия /гр. bio- ¼мiрге ºатысты +opsis- к¼ру/- тiрi организмнен тiндi кесiп алып диагностика маºсатымен микроскоппен зерттеу

Бластома /гр. blasto-¼сiп келе жатºан, ½рыº немесе iсiктер тiндерiне ºатысы бар + oma- iсiк шыººан тiннi» атына ºосылатын жал¹ау/- ºатерлi iсiк

Инвазивті(инфильтрациялық) өсу /лат. Ішке; filtratus- cүзілу,жарып өту/ -өспе жасушаларының, айналасындағы тіндерге еніп, оларды бұзу арқылы өсуі - қатерлі ісіктерге тән.

Канцероген /лат. cancer- ºатерлi iсiк + gen- тек, тегi/- ºатерлi iсiктердi» пайда болуына себепкер заттек немесе фактор

Канцерогенез /лат. cancer- ºатерлi iсiк + genesis- пайда болу, даму/- ºатерлi iсiктердi» пайда болу ж¸не даму үдерісі

Карцинома /гр. karkinos- + oma- - iсiк шыººан тiннi» атына ºосылатын жал¹ау/- ішкі ағзаларды, шырышты қабаттарды және терінің эпителиальдi жасушаларын зақымдайтын қатерлі ісік (обыр).

Кахексия /гр. kakos- тамаº,hexis- жа¹дай /- ºатты арып-азуды», ж¾деудi» е» жо¹ары, шеткi д¸режесi

Коканцероген / гр. co- ¼зара байланыс + cancer- ºатерлi iсiк + gen- тек, тегi/- ¼здігінен iсiк дамуына себепкер бола алмайтын, бiраº онкогендi агенттермен бірге ¸сер еткенде iсiктердi» туындауын жылдамдататын фактор

Малигнизация /лат. malignus- ºатерлi/- ºалыпты жасушалардың немесе патологиялыº ¼згерген тiндердің ºатерлi iсiктерге тән касиеттерге ие болуы

Метаплазия /гр. meta- арасында орналасу + plasis- ¼сiп ¼ну, ºалыптасу/- тіннің негізгі түпкі түрін сақтай отырып, сұрыпталған жасушаларының басқа сұрыпталған жасушаларға тұрақты алмасуы

Метастаз /гр. meta- арасында орналасу + stasis- жа¹дай/- патологиялыº материалды» /iсiктiк жасушаларды»/ басºа ошаºтан тасымалдау салдарынан дамитын iсiктiк немесе ºабынулыº процестi» жа»а оша¹ы

Онковирус- ºалыпты жасушаны» iсiктiк жасушаға ауысуына ықпал ететін вирус /iсiк туындататын вирус/

Онкоген /гр.onkos- өсіну, ісіну ,genos- шығуы, пайда болуы/- реттелудің (регуляция) бұзылуы кезінде қатерлі ісіктердің пайда болуын шақыратын нәруызды реттеуші ген.

Онконәруыздар – онкогеннің транскрипциясы нәтижесінде синтезделген нәруыздар.

Ген – супрессорлар / лат. Supressum-тежегіш /-онкогендер белсенділігін басатын, олардың жасушалық бөлінуін және сұрыпталу үрдісінен шығуын тежейтін жасушалық ген.

p53 – жасушалық циклды реттейтін транскрипциялық фактор. Өзгеріске ұшырамаған жағдайда қатерлі ісіктердің түзілуіне қарсы тежегіштік қызмет атқарады,көбіне геномның тұрақтылығын «қорушы деп айтылады. Өзгеріске ұшыраған р53 гені 50% жағдайда тіндік өспе жасушаларында анықталады.

Онкорновирустар- º½рамында РН² бар онкогендi вирустар

Прогрессия /лат. progressio- ал¹а ºарай жылжу/- ¼су барысында морфологиялыº, биохимиялыº, ºызметтiк ж¸не т.б. iсiктiк атипизмiнi» ¾деуi.

Протоонкоген – жасушаның қалыпты өсуін реттейтін (кодирующий) белок, ген.

Регенерация /лат. regeneratio- ºалпына келу, ºайта т¾зiлу/- а¹залардың, тiндердің, жасушалардың және олардың органоидтарыны» заºымдал¹ан немесе жойыл¹ан б¼лiктерiнi» ºалпына келуi

Репарация /лат. reparatio- ºалпына келу/- заºымдал¹ан тiндердi», клеткаларды», клеткаiшiлiк º½рылымдарды» ºалпына келуi

Саркома /гр. sarco- к¼лдене» жолаºты б½лшыº етке ºатысы бар + oma- - iсiк шыººан тiннi» атына ºосылатын жал¹ау/- айналасындағы тіндерге еніп оларды бұзу арқылы өсетін, хирургиялық жолмен алынып тасталғаннан кейін қайта метастазданумен жүретін д¸некер тiннен шы¹атын ºатерлi iсiк

Экспансивтi ¼су /лат. еxpansio- ке»ею/- айналасында¹ы тiндердi ығыстыру, қысу àðºûëû ¼ñетін қатерсіз ісік

Аллергия

Аллергия /гр. allos- басºа+ergon-- ¸сер/- жалпы және жергiлiктi реакциялармен сипатталатын антигендiк қасиетi бар заттарға организмнiң ерекше жоғарылаған патогендiк сезiмталдығы

Аллергендер /гр. allos- басºа + gen-тудыратын/- аллергиялыº реакцияны шаºыртатын заттар.

Антигендер /гр. anty- ºарсы, gen-тудыратын/- иммунды лимфоциттердiң антиденелердi түзуiн шақыратын жоғары молекулалық организм үшiн бөгде заттар.