Газды ацидоз- негiзiнде к¼мiрºышºыл м¼лшерiнi» жо¹арылауы ж¸не ºанда оны» парциалды ºысымыны» ¼суi кезінде дамитын ацидоз

Газды емес ацидоз- организмде ½шпайтын ºышºыл ¼нiмдердiң жиналуымен сипатталатын ацидоз. Метаболизмдік, бөлінулік, экзогендік болып бөлінеді.

Газды алкалоз- негiзiнде қанда к¼мiрºышºыл м¼лшерiнi» азаюы ж¸не оны» парциалды ºысымыны» т¼мендеуiнен болатын алкалоз.

Газды емес алкалоз- сутек иондарыны» балансы терiс бол¹андыºтан ж¸не негiздердi» артыº болуы салдарынан дамитын алкалоз. Метаболизмдік, бөлінулік, экзогендік болып бөлінеді

Ацидогенез-(лат.acidus-қышқыл, грекше genesis-дамуы) натрий реабсорбциясыны» орнына б¾йректi» сутек иондарын б¼луi

Аммониогенез- б¾йрек т¾тiкшелерiнің эпителиiнде аммиактың, /NН3/ сутек ионын ºосу арºылы, аммонийдi» /NН4/, аммоний т½здарыны» пайда болуы. Осы т½здарды» º½рамына кiретiн сутек иондары т¾тiкшелер эпителиiне заºымдаушы ¸серiн тигiзбейдi

К¼мiрсулар алмасуыны» б½зылыстары

²àíòты диабет /ãð. diabetes- òóðà ¼òó+ mellitus-ò¸òòi/ - зат алмасу б½зылыстарымен (¸сiресе комiрсулар­ды») ºатар ж¾ретiн инсулиннi» абсолютты немесе салыстырмалы жеткiлiксiздiгiнен дамитын ауру 7

Инсулин- ( лат. insula- аралшық )- ұйқы безінің Лангенгарс аралшықтарындағы бета жасушаларда түзілетін табиғи пептидті гармон. Зат алмасуға көптеген септігін тигізеді. Инсулин негізінен қандағы глюкоза мөлшерінің төмендеуіне әсер етеді

Контринсулярлы гормондар – инсулиннi» антагонисттерi /СТГ, АКТГ, глюкокортикоидтар, адреналин, норадреналин, тироксин, трийодтиронин, глюкагон/. Оларды» арты¹ымен б¼лiнуi гипергликемияның дамуына ¸келуi м¾мкiн.

Гликемия /гр. glyc- ºантºа ºатысты+ haima- ºан/- ºанда¹ы глюкоза м¼лшерi /ºалыпты жа¹дайда 3,3-5,5 ммоль/л

Гипергликемия- /гр. hyper- жо¹ары+ glyc- ºантºа ºатысты + haima- ºàí/- қандағы глюкозаны» м¼лшерi 5,5 ммоль-ден жоғары болуы.

Гиперкетонемия- қанда кетонды денелердің жоғарылауы(сірке қышқылы, бета-оксимай қышқылы, ацетон.- 0,5- 2,5мг%)

Глюкозурия /гр. glyc- ºантºа ºатысты+ uron-з¸рге ºатысты/ - екiншiлiктi з¸рде глюкозаны» болуы

Кетонурия- зәрде кетонды денелердің болуы.

Гликоген /гр. glyc- ºантºа ºатысты+ gen- туындатушы, тегi/- глюкоза ºалдыºтарынан º½рал¹ан жо¹ары молекулалық полисахарид. Бауырда, б½лшыº еттерде ж¸не басºа а¹заларда кездеседi

Гликогенез /гр. glyc- ºантºа ºатысты+ gen- туындатушы, тегi/- организмде гликогеннi» биосинтезi

Гликогенолиз /гр. glyc- ºантºа ºатысты+gen- туындатушы, тегi+lysis- ыдырау, б½зылу/- тiндердегi гликогеннi» глюкоза¹а дейiнгi ферментативтi ыдырау процесi

Гликолиз /гр. glyc- ºантºа ºатысты+lysis- ыдырау, б½зылу/- глюкозаны» оттегiнi ºажет етпей ¼тетiн с¾т ºышºылына дейiнгi ферментативтi ыдырау процесi

Гликогеноздар /гр. glyc- ºантºа ºатысты + gen- туындатушы, тегi+os- патологиялыº жа¹дай, к¾й/- организмде гликоген артыº бол¹ан жа¹дайда¹ы дамитын ¼згерiстер

Гликонеогенез /гр. glyc- ºантºа ºатысты+neos- жа»а, жа»адан º½рыл¹ан+genesis- пайда болу, даму/- глюкозаны», гликогеннi» с¾т ºышºылынан, жасушалардан, майлардан т¾зiлу процесi

Кори циклы- сүт қышқылынан глюкозаның синтезделуі.

Рендл циклы- тіндерде глюкозаның орнына май қышқылдарының тотығуы (глюкозаның «сақталуы»)

Панкреатикалыº /абсолютты/ инсулиннің æåòêiëiêñiçäiгі- инсулиннi» т¾зiлу ж¸не б¼лiну процестерiнi» б½зылуына байланысты дамыған инсулин жеткiлiксiздiгi

Панкреатикалыº емес /салыстырмалы/ инсулиндiк жеткiлiксiздiк- панкреатикалыº аралшыºтарда инсулин ºалыпты т¾зiлген жа¹дайда инсулин катаболизмiн тездететiн ж¸не ¸серiн тежейтiн факторларды» пайда болуымен байланысты инсулиндiк жеткiлiксiздiктi» т¾рi

Синальбумин - б½лшыº етке ºара¹анда¹ы инсулиннi» антагонистi. Оны» м¼лшерiнi» жо¹арлауы панкреатикалыº емес инсулиндiк жеткiлiксiздiгiне ¸келедi

Гиперлактацидемия /гр. hyper- жо¹ары, ¾стем+лат. acidum laktium- с¾т ºышºылы+ гр. haima- ºан/ - ºанда с¾т ºышºылы м¼лшерiнi» жо¹арылауы /ºалыпты м¼лшерi- 0,62-ден 1,33 ммоль/л-¹а дейiн/

Аралшыºты ºант диабетi- àñºûíáàған инсулиндiк жеткiлiксiздiкпен сипатталатын ºантты диабеттiң патогенетикалыº т¾рi /гипергликемия мен глюкозурия бауыр семiруiмен ж¸не кетозбен асºынбайды/ Тотальдi ºант диабетi- инсулиндiк жеткiлiксiздiкпен ºатар липокаиннi» тапшылы¹ымен ж¾ретiн диабеттi» патогенетикалыº т¾рi /асºынулары: бауырдың майлы инфильтрациясы ж¸не кетоз

Диабеттiк микроангиопатия- ½саº ºан тамырларыны» /капиллярларды», артериолаларды», венулаларды»/ жайылымды /жалпы/ дегенеративтi зақымданулары. Ретинопатия, невропатия жатады

Гипогликемия /гр. hypo- т¼мен, аз+glyc- ºантºа ºатысты/ - қанда глюкоза м¼лшерiнің 3,3 ммоль/л-ден т¼мен болуы