- •1.Қаржы ұғымы: құндық экономикалық категориялар ретінде; қаржылардың қажеттілігі; қаржылардың маңызы; қаржылар туралы ілімдерді дамыту
- •2. Қаржылардың функциялары
- •Қаржылардың өзге экономикалық категориялармен (бағамен, еңбекақы төлеумен, несиемен) өзарабайланысы. Қаржы ресурстары және олардың көздері
- •Қаржылық қатынастарға қатысушылар және нарық жағдайындағы жаңа қаржылық қатынастардың дамуы
- •5. Қаржы жүйесіндегі негізгі буын болып саналады:
- •1. «Қаржы жүйесі» ұғымының мазмұны, оның жіктеуінің сипаттамасы
- •Білімін өзін-өзі бақылау үшін тестілік сұрақтар
- •1. Қаржылардың қысқаша анықтамасы:
- •2. Қаржылар мынадай себеп бойынша туындайтын өндірістік қатынастардың бір бөлігін білдіреді:
- •3. Қаржылар мен несие арасындағы айырмашылық:
- •4. Қаржылар нені зерделейді:
- •2. Қаржы жүйесінің құрылымы және оны құру принциптері
- •3. Қазақстан Республикасының қаржы жүйесі
- •Білімін өзін-өзі бақылау үшін тестілік сұрақтар
- •Қаржы саясаты ұғымы, мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік саясатындағы оның орны. Қаржы саясатының міндеттері, мақсаттары мен принциптері
- •Қаржы тетігі, оның мазмұны мен құрылымы
- •3. Қаржы саясаты мен қаржы тетігінің өзарабайланысы
- •4. Қаржы аппараты, оның құрылымы. Қаржы менеджменті ұғымы
- •5. Нарықтық ортадағы қаржылық жоспарлау мен болжау және оны жетілдіру бағыттары
- •6. Қаржылық бақылау ұғымы, қаржылық бақылаудың принциптері, міндеттері, жіктеуі. Қаржылық бақылау органдары
- •Білімін өзін-өзі бақылау үшін тестілік сұрақтар
- •Шаруашылық субъектілерінің қаржылары қаржы жүйесінің жетекші буыны ретінде, ұдайы өндіріс процесіндегі олардың рөлі
- •2. Шаруашылық субъектілерінің жіктеуі, белгілері. Материалдық өндіріс аялары мен өндірістік емес аялардың қаржылары
- •3. Әртүрлі меншік нысандарындағы шаруашылық органдары қызметінің ұйымдық-құқықтық аспектілері. Шаруашылық субъектілерінің қаржыларын ұйымдастыру принциптері
- •4. Коммерциялық шаруашылық субъектілерінің қаржы қорлары. Өндірістік қорларды қаржыландыру көздері
- •5. Коммерциялық емес қызметке сипаттама, оның түрлері. Ұйымдар мен мекемелерді қаржыландыру көздері мен принциптері
- •Мүліктің қалыптасу көздері
- •Білімін өзін-өзі бақылау үшін тестілік сұрақтар
- •Мемлекеттік қаржылардың экономикалық және әлеуметтік қызметі. Мемлекеттік қаржылар ұғымы, қаржы қатынастары жүйесіндегі олардың орны мен рөлі. Мемлекеттік қаржылар мен олардың буындарының құрамы.
- •Мемлекеттік кірістердің құрамы мен құрылымы. Мемлекеттік кірістердің жіктеуі
- •3. Мемлекеттік шығыстар ұғымы, оларды ұйымдастыру принциптері
- •4. Мемлекеттік шығыстар жіктеуі. Қаржы резервтері және ел экономикасы үшін олардың маңызы
- •Өзін-өзі бақылау үшін тестілік сұрақтар
- •1. Мемлекеттік қаржылар құрамында келесі буын таныстырылған:
- •Ұйымдастыру»
- •1. Мемлекеттік реттеу құралы ретіндегі салықтардың маңызы және нарықтық қатынастар жағдайларындағы олардың ұғымы
- •2. Салық жүйесі, оны құруға қойылатын талаптар. Қр салық жүйесі. Салық қызметінің жұмысы
- •2.Мемлекеттік баж;
- •3.Алымдар:
- •4. Төлемақылар:
- •Салықтардың жіктеуі және негізгі түрлерінің сипаттамасы. Салық элементтері. Жанама және тікелей салықтар
- •4. Меншікке салынатын салықтар, олардың тағайындалуы және жергілікті бюджеттердің кірістеріндегі рөлі
- •5. Арнаулы салық режимдері.
- •Білімін өзін-өзі бақылау үшін тестілік сұрақтар
- •1. Мемлекеттік бюджеттің экономикалық маңызы мен рөлі
- •2. Мемлекеттік бюджет кірістері, олардың құрамы мен құрылымы
- •3. Нарықтық үлгідегі экономикалық бюджет шығыстарының ерекшеліктері
- •4. Бюджет жүйесі және бюджет құрылымы. Бюджет жүйесін құру принципі және оның құқықтық негіздері
- •Қазақстан Республикасы бюджет жүйесінің сызбасы
- •5. Бюджет жіктеуі, бюджет процесі, оның кезеңдері. Бюджеттік бағдарламалар
- •6. Жергілікті қаржылардың маңызы, қаржы жүйесі құрамындағы оның орны
- •7. Арнайы экономикалық аймақтардың қаржыларын ұйымдастыру
- •Білімін өзін-өзі бақылау үшін тестілік сұрақтар
- •1. Мемлекеттік бюджеттен тыс қорлар, олардың рөлі және бюджеттен тыс қорлардың жіктеуі
- •2. Әлеуметтік бюджеттен тыс қорлар: жинақтаушы зейнетақы қоры, әлеуметтік сақтандыру қоры
- •3. Экономикалық мақсаттағы бюджеттен тыс қорлар: инвестициялық, инновациялық қорлар
- •Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры және оның экономикадағы алатын рөлі
- •Білімін өзін-өзі бақылау үшін тестілік сұрақтар
- •Мемлекеттік қарыз»
- •1. Мемлекеттік несиенің мәні мен маңызы. Қаржы жүйесіндегі мемлекеттік несие
- •2. Мемлекеттік несиенің түрлері, формалары мен әдістері
- •3. Халықаралық мемлекеттік несие, оның формалары
- •4. Мемлекеттік қарыз ұғымы, оның түрлері. Мемлекеттік қарызды басқару
- •Білімін өзін-өзі бақылау үшін тестілік сұрақтар
- •1. Үй шаруашылықтары экономикалық қызмет субъектілері ретінде. Үй шаруашылықтарының қаржы ресурстары
- •2. Үй шаруашылықтарының бюджеті. Үй шаруашылықтарының кірістері және олардың жіктеуі
- •3. Халықтың өмір деңгейін мемлекеттік реттеу
- •4. Үй шаруашылықтарының шығыстары, олардың жіктеуі мен құрылымы
- •5. Азаматтардың кәсіпкерлік қызметі, оның түрлері. Кәсіпкерлік қызметтен алған кірісті бөлу
- •Білімін өзін-өзі бақылау үшін тестілік сұрақтар
- •1.Сақтандырудың экономикалық мәні мен маңызы
- •2.Сақтандырудың классификациясы
- •Міндетті әлеуметтік сақтандыру
- •Қр сақтандыру нарығының институционалды құрылымы
- •Білімін өзін-өзі бақылау үшін тестілік сұрақтар
- •1. Мемлекеттік қаржылық реттеу түсінігі, оның қажеттілігі
- •2. Макроэкономикалық тепе-теңдік және қаржылар
- •3. Фискалдық саясат нұсқалары
- •4. Қаржылар – экономикалық реттеу теорияларында
- •Білімін өзін-өзі бақылау үшін тестілік сұрақтар
- •1. Қаржы нарығы, экономиканы дамытудағы оның маңызы. Қаржы нарығының функциялары
- •2. Қаржы нарығының құрылымы және оның сегменттері
- •3. Қаржы нарықтарының типтері
- •4. Қаржы делдалдары және негізгі қатысушылары
- •Білімін өзін-өзі бақылау үшін тестілік сұрақтар
- •Сыртқы экономикалық қызмет түрлері. ҚРсыртқы экономикалық қызметінің ерекшеліктері және оны дамыту перспективалары
- •2. Сыртқы экономикалық қызметті реттеу формалары мен әдістері
- •3. Мемлекеттің, жергілікті билік пен басқару органдарының, шаруашылық субъектілерінің валюталық ресурстарын қалыптастыру және пайдалану
- •4. Елдің төлем балансы, оның ерекшеліктері мен динамикасы
- •Білімін өзін-өзі бақылау үшін тестілік сұрақтар
- •Инфляцияның мәні және оның қаржылармен өзара байланысы
- •2. Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық салдарлары
- •3. Қазақстандағы инфляцияның ерекшеліктері және оның қаржылық тұрақтылыққа тигізетін әсері
- •4. Мемлекеттің инфляцияға қарсы саясаты және қаржылық реттеудің рөлі
- •5. Сұраныс (тұтынушылар) инфляциясын төмендететін, қаржылық әдістерді атаңдар:
- •Глоссарий
- •Білімін өзін-өзі бақылау үшін тестілік сұрақтар
- •1. Инфляция – бұл:
- •2. Инфляцияның қаржыларға әсер ету факторларын атаңдар:
- •3. Қаржылардың инфляцияның өсуіне әсерін тигізетін факторларын атаңдар:
- •4. Инфляцияның келесі типтері бар:
- •Ұсынылатын әдебиеттер тізімі
- •Негізгі әдебиеттер қазақстан республикасының зандары
- •Қаржы пәнінен оқулықтар және оқу құралдары
- •Қосымша әдебиеттер мерзімді басылымдар
5. Бюджет жіктеуі, бюджет процесі, оның кезеңдері. Бюджеттік бағдарламалар
Кез келген мемлекетте, мемлекеттің орталықтандырылған ақша қаражаттарын қалыптастырумен және пайдаланумен байланысты бюджеттің жұмыс істеуі ерекше экономикалық формалар – бюджет кірістері мен шығыстары арқылы жүзеге асырылады. Олар құндық бөлудің жекелеген кезеңдерін білдіреді. Екі категорияларда объективті, бюджеттің өзі сияқты өзіндік қоғамдық тағайындалуға ие: кірістер мемлекетті қажетті ақша қаражаттарымен қамтамасыз етеді, шығыстар жалпымемлекеттік қажеттіліктерге сәйкес орталықтандырылған ресурстарды бөледі.
Кірістер мен шығыстардың құрамы мен құрылымы, нақты әлеуметтік-экономикалық және тарихи жағдайларда жүзеге асырылатын, мемлекеттің бюджеттік және салық саясатын жүзеге асыру бағыттарына қатысты болады.
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бюджет құрылымы 1996 жылдан бюджет жіктеуі негізінде құрылады және бес бөлімнен тұрады. Негізінен, салықтар немесе төлемдер кірістердің көзі болып саналады.
Бірінші бөлім «Кірістер және алынған ресми трансферттерге» кірістердің мынадай төрт категориясы кіреді:
салықтық түсімдер;
салықтық емес түсімдер: мемлекеттік меншіктен; мемлекеттің кәсіпкерлік қызметінен, мүліктер, әкімшілік алымдар мен баж салықтары, айыппұлдар мен санкциялар;
капитал мен жасалатын операциялардан алынатын кірістер: мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіруден алған негізгі капитал, мемлекеттік резервтерден тауарларды сату;
сыртқы және ішкі көздерден алынған ресми трансферттер (гранттар).
Екінші бөлім «Шығыстарға» келесі функционалдық топтар кіреді:
Жалпы сипаттағы мемлекеттік қызмет көрсетулер: заң шығару, атқарушы органдар, іргелі ғылыми зерттеулер, жалпы сипаттағы көрсетулер;
қорғаныс; қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздік; білім беру; денсаулық сақтау; әлеуметтік сақтандыру және әлеуметтік қамтамасыз ету; тұрғын үй – коммуналдық шаруашылығы; демалысты ұйымдастыру және мәдениет аясындағы қызмет; отын-энергетика кешені; ауылшаруашылығы, су және орман шаруашылығы, балық аулау, аңшылық және табиғат қорғау; таукен өнеркәсібі және пайдалы қазбалар; көлік пен байланыс; экономикалық қызметпен байланысты, өзге қызметтер көрсетулер; мемлекеттік борышқа (қарызға) қызмет көрсету бойынша негізгі топтарға жатқызылмаған шығыстар, жергілікті бюджеттерге субвенциялар, үкіметтің резервтік қоры.
Үшінші бөлім «Несиелеу минус өтеуге» несиелеу бойынша бюджеттен алынған төлемдер мен бұрын бюджеттен берілген несиелерді өтеуден түскен түсімдер кіреді және бюджет тапшылығына жатқызылатын таза несиелеу көрсетіледі.
Төртінші бөлім, кірістер мен шығыстар сомалары плюс несиелеу минус өтеу арасындағы бюджет тапшылығын көрсетеді.
Бесінші бөлім «Бюджет тапшылығын қаржыландыру» тапшылықты жабу көздерін сипаттайды: ішкі тапшылық – ұлттық банктің несиелері, мемлекеттік бағалы қағаздар шығару есебінен; сыртқы – халықаралық қаржы ұйымдары мен шет мемлекеттердің несиелеуі есебінен.
Көптеген мемлекеттерде мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігін ағымдағы шығыстар бюджетіне және даму бюджетіне бөлу тәжірибесі қолданылады. Демек, даму бюджетіне инвестициялық және инновациялық қызметті қаржыландыруға арналған қаражаттар мен кеңейтілген ұдайыөндіріспен байланысты өзге шығындар кіреді, ал ағымдағы бюджетте, қолданыстағы нормалардан және әлеуметтік қамтамасыз етушіліктің қалыптасқан деңгейінен туындайтын барлық шығыстар шоғырландырылған.
Аталған тізбе мен кірістерді және шығыстарды топтастыру бюджет жіктемесімен айқындалады.
Бюджет жіктеуі – бұл мемлекеттің қаржы органдарының бүкіл бюджеттік қызметінің негізі болып қаланған, бірыңғай белгілері бойынша бюджет кірістері мен шығыстарының жүйеленген топтастырылуы. 1996 жылға дейін бюджет жіктеуі келесі құрылымдық бөлімшелер:
бөлім;
параграф;
бап;
тараудан тұрады.
Бірақ та, ұзақ уақыт қолданылып келген бюджет жіктеуі бюджет қаражаттарын болжау, есебін жүргізу мен бақылау, сондай-ақ бюджет процесін жүзеге асырудың осы заманғы талаптарына жауап бере алмады.
Сондай-ақ шығыстарда функционалдық және экономикалық жіктеу көзделген. Осы жіктеуге сәйкес шығыстар мынадай алты бөлімге бөлінеді:
функционалдық топ;
функция;
ішкі функция;
мекеме;
бағдарлама;
ішкі бағдарлама.
Функционалдық жіктеу қызмет түрлерінің, іс-шаралардың және бюджет қатынастарына қатысушылардың толық сипаттамасын білдіреді.
Шығыстардың экономикалық жіктеуі оларды экономикалық белгілері бойынша:
категория;
сынып (класс);
ішкі сынып;
ерекшелік бөлімдеріне бөледі.
Бюджет жіктеуі автоматтандыру құралдарын қолдана отырып, басқарудың жоғары жеделдігіне қол жеткізу үшін түсімдер мен шығыстарды жан-жақты, айқын және атаулы жүйеге келтіруге мүмкіндік береді.
