2.2 «Бта Банк» ақ бойынша ипотекалық несиелендіру динамикасын талдау
«БТА Банк» АҚ Қазақстанда қаржылай қызмет көрсетудің толық спекторы ұсынатын ең динамикалық дамып келе жатқан компаниялардың бірі. Бұл белгілі фирмалардан тұратын әмбебап банкілік топ. Солардың бірі тез дамып келе жатқан «БТА Ипотека» ипотекалық компаниясы.
Банк бүкіл еліміз бойынша ірі,орта және кіші кәсіпорын,фирмаларға қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиелер береді. Банк ипотекалық несиелер нарығында лидер, еншілес компания «БТА Ипотеканың» көмегімен ипотекалық несиелендіру нарығының дамуына белсенділік көрсетеді./26,б.55/
Кестені қарастырып, біз келесіні байқаймыз. 2008 жылдың 1 қаңтарында ипотекалық портфельдің ара салмағы 532 496 мың долларға өсті, бұл 97% шамасын құрады. Бұндай өсім ипотекалық портфелдегі өзгерістермен байланысты. Жаңа екі «Жылдамтека» және «БТА – И» бағдарламалары енгізілді. 2007 жылдың бірінші қаңтарында «Жылдамтека» бағдарламасы
Кесте 7-«БТА Банкінің» ипотекалық портфелінің құрылымы (баланс бойынша)
(мың дол.)
мың долларда |
01.01.2004 ж |
01.01.2005 ж. |
01.01.2006 ж. |
01.01.2007 ж. |
01.01.2008 ж. |
|||||
|
сомма |
саны |
сомма |
саны |
сомма |
саны |
сомма |
саны |
сомма |
саны |
Барлық потека, с.і.: |
15 808 |
- |
88 208 |
4 923 |
182 856 |
9 502 |
548 304 |
16 965 |
1 000 000 |
22500 |
Стандарт |
15 808 |
- |
88 208 |
4 923 |
1 61737 |
8 343 |
304 886 |
11 184 |
425 000 |
10000 |
Жылдамтека |
- |
- |
- |
- |
425 |
4 |
206 418 |
4 365 |
190 000 |
6 000 |
БТӘ – ипотека |
- |
- |
- |
- |
20 693 |
1155 |
37 000 |
1 416 |
95 000 |
3 000 |
Бірінші ретті нарық |
- |
- |
- |
- |
- |
- |
- |
- |
290 000 |
3 500 |
Стандарт үлесі (%-да) |
100% |
- |
100% |
- |
88 % |
88 % |
56 % |
66 % |
43 % |
44 % |
бойынша ипотекалық несиелердің көлемі 425 мың долларды құрады. Біржылда бұл көрсеткіш 205 993 мың долларға өсті. «БТӘ – ипотека» бағдарламасы бойынша 2007 жылдың 1 қаңтарында ипотекалық несиелеудің көлемі 16 307 мың долларға өсті және 37 000 мың долларды құрады. Бұл «Жылдамтека» бағдарламасына қарағанда 169 418 мың долларға кіші. Ипотекалық портфельдің үлкен үлесін құраған «Стандарт» бағдарламасы бойынша ипотекалық несиелеу көлемі 2006 жылдың 1 қаңтарында 72 035 мың долларға төмендеді және 16 137 мың долларды құрады. Бұндай төмендеу жаңа бағдарламалардың енгізілуімен байланыстығы айқын.
Осы кестеден шыға отырып, біз «БТА Банк» ипотекалық бағдарламасы бойынша ипотекалық несиелердің үлесін айқын көруімізге болады. (5 сурет)
Суретте көрініп тұрғандай, ипотекалық портфель көлемінің негізгі үлесін «Стандарт» бағдарламасы – жалпы көлемнен 56% алды, 2006 жылмен салыстырғанда бұл 32% төмен, ал 2005 және 2004 жылдармен салыстырғанда 44% төмен. Ипотекалық несие бойынша екінші орында «Жылдамтека» бағдарламасы 38% және 8% ипотекалық несие үлесін «БТӘ – И» бағдарламасы бойынша.
Байқалымды мәнде бұндай төмендеу 2008 жылы банктермен енгізілген жаңа ипотеклық бағдарламалардың дамуымен шартталды. Бұдан шығатыны, ипотекалық несиелеу әр-түрлі бағдарламалар бойынша дамудың жоғарғы темпін алуда.
Беру көлемі бойынша ипотекалық портфельдің динамикасын 9 кесте және 4 сурет бойынша қарастыруға болады.
Осы кестеден берілу көлемі бойынша ипотекалық портфельдің динамикасын байқап өтуімізге болады. Бұнда соңғы үш жылда берілу көлемі 375 211 мың долларға үлкейді, бұл жалпы ипотекалық портфельдің дамуында оң тенденциясы болып табылады. Бірақта, берілу көлемі динамикасын қарастыра отырып біз 2007 жылдың мамырдан қыркүйеке дейін аралығында және 2008 жылдың шілдеден желтоқсанға дейін аралығында берілу көлемінің төмендеуін байқаймыз.
Сурет 4. Ипотекалық портфельдің құрылымы
2007 жылдың мамырында берілу көлемі 13 411 мың долларды құрады және қыркүйекке дейін көрсеткіш 1773 мың долларға төмендеді. Ал 2008 жылдың шілдесінен желтоқсан айына дейін ипотекалық несиеле берудің көлемі 52244-тан 44 780 мың долларға дейін төмендеді.
Кесте - 8 2006,2007,2008 жылдарда ипотекалық несие берілу көлемі бойынша ипотекалық портфельдің динамикасы
(мың АҚШ доллары)
Жылдар |
2006 ж. |
2007 ж |
2008 ж. |
қаңтар |
4 509 |
8 216 |
10 463 |
ақпан |
3 292 |
11 599 |
17 643 |
наурыз |
3 209 |
13 178 |
25 272 |
сәуір |
3 877 |
14 990 |
29 105 |
мамыр |
3 628 |
13 411 |
38 145 |
маусым |
6 566 |
12 067 |
46 267 |
шілде |
5 850 |
10 422 |
52 244 |
тамыз |
6 818 |
10 849 |
44 730 |
қыркүйек |
8 236 |
11 638 |
53 427 |
қазан |
9 919 |
10 627 |
48 813 |
қараша |
13 821 |
13 102 |
50 811 |
желтоқсан |
16 765 |
18 854 |
44 780 |
Қорытынды |
86 489 |
148 953 |
461 700 |
Сурет 5.Ипотекалық несие беру көлемі бойынша ипотекалық портфельдің құрылымдық анализі
Графикте көрсетілгендегідей, берілудің ең үлкен көлемі 2008 жылдың тамызына тиесілі, ол 53 427 мың долларды құрады, берілудің ең төмен көлемі 2004 жылдың наурызына тиесілі және 3 209 мың долларды құрады.
Жыл ішінде портфельдің құрылымы берілген несие бойынша оң өсу динамикасына ие. Ипотекалық несие беру бойынша ең көп көлемге «Стандарт» бағдарламасы ие, 24679 мың доллар, бұл «Жылдамтека» бағдарламасы бойынша берілген несие көлеміне қарағанда 272 мың долларға жоғары.
Кесте – 9 2008 жылы берілген несие бойынша портфель құрылымы
(мың долларда)
Бағдарлама |
Стандарт |
Жылдамтека |
БТА - И |
Қорытынды |
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
қаңтар |
7 631 |
0 |
2 832 |
10 463 |
ақпан |
9 589 |
3 547 |
4 507 |
17 643 |
наурыз |
12 531 |
7 022 |
5 719 |
25 272 |
сәуір |
13 107 |
10 719 |
5 279 |
29 106 |
мамыр |
15 338 |
19 053 |
3 755 |
38 145 |
маусым |
17 240 |
25 730 |
3 298 |
46 268 |
Кесте 9-дың жалғасы
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
шілде |
27 797 |
20 036 |
4 410 |
52 244 |
тамыз |
13 899 |
26 980 |
3 851 |
44 730 |
қыркүйек |
21 525 |
28 945 |
2 957 |
53 427 |
қазан |
18 395 |
28 933 |
1 485 |
48 813 |
қараша |
24 679 |
24 407 |
1 725 |
50 811 |
желтоқсан |
30 963 |
19 881 |
1 965 |
52 809 |
«БТӘ-Ипотека» бағдарлама бойынша 2008 жылдың желтоқсанында берілген несиелер көлемі 1563 мың долларды құрады, бұл қаңтардағыдан 1269 мыңға кіші, бұндай төмендеу жаңа бағдарламалардың енгізілуімен байланысты. Порфельдің динамикасын 7 суретте көруге болады. бұнда айқын көрініп тұрғаны, «Стандарт» бағдарламасы бойынша жылдың басында несие берулер жалпы көлемнің 75% шамасын құрады. Ақпан айынан бастап «Жылдамтека» бағдарламасы енгізілді және белгілі бір үлесі осы бағдарламаға тиесілі болды, 20% шамасында, бұл пайыз шілдеге дейін жоғарлады, бірақ шілде айында толу кезеңі басталды және жылдың соңына дейін байқалымсыз жоғарлау болды.
Сурет 6. 2008 жылы берілген несиелер бойынша портфель динамикасы
Жалпы жыл ішінде ипотекалық несиелерді беру бойынша бірінші орында «Жылдамтека» бағдарламасы тұрды, (10 кесте қар.) берілген несие 195 373 мың доллар соммасын құрады және пайыздық қатынаста бұл 47% шамасын құрады, сандық көрсеткіш бойынша берілген несиелердің үлесі 36%.
Кесте -10 01.01.2008 ж. Портфель құрылымы
(мың дол. АҚШ)
-
Бағдарламалар
2008 ж. 12 айына
%-дық үлесі
сомма
Саны
сомма
Саны
Стандарт
181 731
4 950
44%
47%
Жылдамтека
195 373
3 826
47%
36%
БТА – И
39 817
1 732
10%
16%
Қорытынды
416 921
10 508
100%
100%
Сурет 7.2008 жылы ипотекалық портфельдің құрылымы
Қалғандары «Стандарт» - 47% және «БТӘ – Ипотека»- 16%. Келеді. «БТӘ – И» бағдарламасы бойынша берілген несие 39817 мың доллар, бұл пайыздық қатынаста бұл көрсеткіш 10% шамасын құрады. (7 сурет)
Жыл ішінде банк қызметкерлері жасайтын, жыл сайын банкте жоспар құрылады. Келесі кестеде 2006 жылы ипотекалық несиені беру бойынша мәліметтер көрсетілген.
Кесте - 11 2008 жылдың 1 қаңтарында ипотекалық портфельдің динамикасы
(млр. теңге)
|
Млр. теңгеде |
млр. долларда |
Бір айдағы абсолютты өсім |
Орындалған жоспар |
||
Жоспар |
Нақты |
Жоспар |
Нақты |
|||
қаңтар |
22 652 |
24 516 |
170 |
201 |
|
108 % |
ақпан |
26 153 |
25 321 |
205 |
197 |
805 |
97% |
наурыз |
29 528 |
26 894 |
227 |
210 |
1 573 |
91% |
сәуір |
34 693 |
34 693 |
267 |
270 |
2 517 |
100% |
мамыр |
38 153 |
31 827 |
293 |
256 |
2 416 |
83% |
маусым |
43 102 |
35 459 |
331 |
292 |
3 632 |
82% |
шілде |
49 314 |
39 776 |
379 |
335 |
4 317 |
81% |
тамыз |
51 633 |
44 898 |
397 |
378 |
5 122 |
87% |
қыркүйек |
56 383 |
51 162 |
452 |
409 |
6 265 |
91% |
қазан |
61 238 |
57 420 |
471 |
452 |
6 258 |
94% |
қараша |
65 452 |
62 641 |
503 |
490 |
5 220 |
96% |
желтоқсан |
69 167 |
66 203 |
532 |
517 |
3 563 |
96% |
қаңтар |
70 100 |
71 733 |
539 |
563 |
5 530 |
102% |
Сурет 8-2007 жылдың 1 қаңтарына ипотекалық портфельдің динамикасы
2007 жылғы қызмет қорытындысы:
1.Портфель көлемі бойынша жоспарды 102 % орындау, яғни:
02.02.2008ж. жоспар 01.01.2008 ж. нақты
70 100 000 (мың теңге) 71 733 286 (мың теңге)
539 231 (мың дол. АҚШ) 563 259 (мың дол. АҚШ)
2.Ипотекалық несиені беру көлемі бойынша жоспарды 100% орындау:
01.01.2008.ж. жоспар 01.01.2008 ж. факт
60 000 000 (мың теңге) 59 139 000 (мың теңге)
460 000 (мың дол. АҚШ) 462 000 (мың дол. АҚШ)
Талдау нәтижелері жоспар қаңтарда, сәуірде және осы жылдың қаңтарында орындалды, ол сәуірде 8% қайта орындалды және қаңтарда да 2%. Ең аз орындалғаны шілде де байқалады, барлығы 81%. Бір жылда ипотекалық портфельдің абсолютты өсімі 4750 млр. долларды құрады. Өсім динамикасын 9 суретте көруге болады. Сонымен қатар, филиалдар бойынша несие беру жоспарының орындалуын салыстырмалы 18 кестеде көруге болады.
БТӘ үшін маңызды сегмент ипотекалық несиелеу болып табылады. Бір жылда 461 млн. АҚШ доллары соммасында ипотекалық несие беріп, 2006 жылы банк оның көлемін үш есе ұлғайтты.
2006 жылғы қорытынды бойынша Қазақстанның банктік нарығында ипотека (БТӘ Ипотекамен бірлесе), кредиттік карталар (қолдану лимиті), автонесиелеу сияқты өнімдірдің портфелі бойынша және сату көлемі бойынша БТӘ көшбасшы болды.
Белсенді операцияларды орындаудың, жеке жағдайда, ипотекалық несиелеудің негізгі көзі халықаралық қаржы нарығында қаражатты тарту болып табылады.
Кесте -12 Берілу бойынша жоспарды орындау БТӘ Ипотекамен салыстырмасы
(мың дол)
Филиалдар |
Банк (2008 ж. барлығы) |
|
|||
Жоспар |
Нақты |
Жоспарды орындау |
БТА - Ипотека |
||
Аксай |
1 727 |
5 717 |
248 |
331 |
- |
Ақтөбе |
18 390 |
23 509 |
765 |
128 |
15 165 |
Алматы |
201 572 |
160 029 |
1394 |
79 |
191669 |
Астана |
74 417 |
81 776 |
1063 |
110 |
33 130 |
Атырау |
12 727 |
15 270 |
282 |
120 |
10 935 |
ШҚФ |
17 171 |
21 820 |
815 |
127 |
6 405 |
Жамбыл |
13585 |
13 753 |
494 |
101 |
6 268 |
Жезқазған |
5 113 |
4 267 |
143 |
83 |
- |
БҚФ |
6 067 |
7 251 |
275 |
120 |
11 584 |
Карағанды |
40 633 |
17 727 |
556 |
44 |
13 223 |
Көкшетау |
4 463 |
11 283 |
382 |
253 |
4 735 |
Қостанай |
3 086 |
8 277 |
240 |
268 |
4 886 |
Күлсары |
198 |
955 |
31 |
483 |
- |
Қызылорда |
2 957 |
13 572 |
351 |
459 |
- |
Маңғыстау |
15 230 |
4 670 |
65 |
31 |
24 391 |
Павлодар |
10 908 |
15 554 |
578 |
143 |
7 761 |
Семей |
10 366 |
3 767 |
134 |
36 |
4 513 |
СҚФ |
9 726 |
13 333 |
478 |
137 |
6 710 |
Талдықорған |
2 383 |
6 634 |
286 |
278 |
- |
Теміртау |
3 300 |
1 018 |
64 |
31 |
- |
Екібастұз |
1549 |
2 778 |
99 |
179 |
- |
ОҚФ |
38 987 |
28 740 |
670 |
74 |
25 258 |
Жалпы қорытынды |
494 556 |
461 700 |
9 413 |
93 |
366633 |
Осылай 2008 жылы банк $1. 421 млрд. синдицирленген несие алды. Олар: Азиялық қарыз: $110 млн., Мударабтың исламдық қарызы - $200 млн. және Глобальды синдикат - $1,111 млн. Сонымен бірге банк $400 млн (гибридті капитал) мерзімсіз облигацияларды бөлуді орындады, $250 млн.-ға 7-жылдық бондтарды, 5 жылдық – PLZ 200 млн. польшалық алтынға, 500 млн. Евро-ға 5-жылдық евробонд, 3-жылдық – 200 млн. Фунт стерлингке және 20 млрд. йен.
2008 жылы банк менеджменті синдицирленген несиені шетелдік банктерден USD 1 млрд. көлемі шамасында және капитал нарығында USD 2 млрд. тартуды көздейді.
Банктін сенімді өсуін қолдау үшін және ТМД елдерінде ауқымды стратегиялық мақсаттарды өткізу үшін банк сыртқы нарықта тартуды амалсыз жалғастыруда. Бірақта тартылған қаражат көлемінде депозиттердің үлесі 35%-ғы деңгейін сақтауда.
Ақырында 2007 жылы ипотекалық несиелеу нарығының көлемі 4 миллиард доллар шамасын құрады. 2008 жылы бұл нарық екіеселенеді және 7,5-8 миллиард долларды құрайды деп болжалуда./34/
БТӘ үшін ипотекалық несиелеу ең маңызды сегменттердің бірі болып табылады, бұл нарықта өзінің үлесін 2007 жылдың басында 18% қарсы 2008 жылы 19-20%-ға дейін өсіру жоспарлануда.
Сонымен қоса өзінің "БТӘ Ипотека" дочерлік компаниясының көрсеткіштерін ескере отырып банк өзінің үлесін 30% сәйкесінше 30,5%-ға дейін жеткізбекші.
Осымен бірге банк 2008 жылдың соңында өзінің ипотекалық портфелінің көлемін екі еселеуді жоспарлауда. Егер ағымдағы жылдың басында портфель 600 миллион доллар шамасында болса, жылдың соңында 1,3 миллиард долларға жету көзделуде, сонымен бірге, кәзіргі кезде бар тенденциялар жақын перспективаларда сақталады. Болжам бойынша, Қазақстан бойынша жылжымайтын мүліктің құны орташа 25%-дан төмен емес деңгейге өседі. Әрине, кей аймақтар тез өседі, ал кейбіреулерінде жайырақ. Жылжымайтын мүліктің нарығының төмендеуі болады, Алматыда ерекше.
«Барлығы айтады, Біздің ойымызша, бұл айтылым нақты дәлелденбеген, өйткені кәзір бұл үшін экономикалық жайттарды көрмейміз. Жылжымайтын мүлікке сұраныс осындай болып қала береді», - деп қосты.
БТӘ 2008 жылдың І жарты жылдығында ТМД елдері банктері ішінде 7 орынды алады және "Интерфакс-ЦЭА" жасалған "Интерфакс-1000" рейтингінде активтер көлемі бойынша Қазақстан банктері ішінде 2 орынды алады.
Мемлекеттік статистика бойынша агенттігі айтуы бойынша Қазақстанда 2008 жылдың наурызында 2007 жылдың наурызымен салыстырғанда тұрғын үй нарығындағы құн 1,4-1,7 есе өсті. /8/
Стаистикалық мәліметтер бойынша 2008 жылдың наурызында орташа республика бойынша жаңа тұрғын үйдің бір шаршы метрі 137,3 мың теңгені құрады (ағымдағы 121,80/$1), 2007 жылдың наурызымен салыстырғанда 44,7% ұлғайды. /8/
Сонымен бірге, өткен айда жақсы тұрғын үйдің қайта сату құны 1 шаршы метр үшін 114,9 мың теңгені құрады (сәйкесінше 69,4%-ға үлкен), ал жақсы тұрғын үйді жалға алу құны 1 шаршы метр үшін 673 теңгені құрады (23%-ға үлкен).
Сонда Алматыда ағымдағы айдың наурызында жаңа тұрғын үйдің 1 шаршы метрі 268,5 мың теңге құрады(94,8%-ға үлкен), жақсы тұрғын үйдің қайта сату құны 1 шаршы метрге 388,8 мың теңгені құрады (2 есе үлкен), ал жақсы тұрғын үйді жалға алу 1536 теңгені құрады (24%-ға үлкен), Астанада сәйкесінше 170,1 мың теңгені (44,4%-ға үлкен), 237,9 мың теңге (75,1%-ға үлкен), 1450 теңгеге (35,8%-ға үлкен).